Giá từng thước đất - khúc tráng ca về Điện Biên

 

Viết trực tiếp về chiến tranh thật khó, nhất là với thơ - một thể loại có độ kết tinh cao của ngôn ngữ. Ở đây, nhà thơ viết về cái chết của đồng đội với một giọng thơ hào sảng chứ không bi lụy: Bạn ta đó - chết trên dây thép ba tầng, câu thơ cắt ngang tạo hình rất ấn tượng. Chính Hữu đã phác họa vẻ đẹp hùng tráng của người chiến sĩ khó có tượng đài nào chạm khắc nổi: Một bàn tay chưa rời báng súng/Chân lưng chừng nửa bước xung phong - người lính hy sinh vẫn nằm trong tư thế tấn công. Sau này, nhà thơ Lê Anh Xuân đã có tứ thơ khá hay về “Dáng đứng Việt Nam” của người chiến sĩ trong thời kỳ chống Mỹ: Và anh chết trong khi đang đứng bắn/Máu anh phun theo lửa đạn cầu vồng. Nhịp điệu câu thơ trong bài "Giá từng thước đất" cấu trúc theo lối bậc thang, tạo cho người đọc cảm giác đang chứng kiến trận địa giao thông hào chằng chịt và lấn dần từng thước đất mà Bạn ta - lấy thân mình - đo bước. Tứ thơ vụt sáng khi mỗi thước đất được đo bằng sự hy sinh của từng người lính. Ngôn ngữ thơ quánh lại, quyện lấy nhau tạo ra trường liên tưởng ám ảnh, gợi nhiều suy nghĩ sâu sắc, lay thức. Khổ cuối bài, câu thơ dồn ngắn lại, trải dài ra, rồi đột ngột cô đọng, đanh như một lời thề, cao hơn đó còn là lời hứa danh dự với người đã khuất.

 

Thơ Chính Hữu gợi nhiều hơn tả, dồn nén và tung phá, chạm khắc và lung linh, chân thực và biến ảo. Sức công phá của thơ ông giống như khối bộc phá ngàn cân nén vào đồi A1 và âm thầm cháy bằng dây cháy chậm. Những người hy sinh sẽ trẻ mãi với thời gian và từng thước đất sẽ sống mãi với non sông đất nước (Nguyễn Ngọc Phú).

 

Blog Giadinh.net.vn xin trân trọng giới thiệu tới quý bạn đọc bài thơ "Giá từng thước đất" của nhà thơ Chính Hữu như một lời tri ân kính cẩn dâng lên các anh - những chiến sĩ Điện Biên năm xưa.

 

 

Năm mươi sáu ngày đêm bom gầm pháo giội,
Ta mới hiểu thế nào là đồng đội.
Đồng đội ta
là hớp nước uống chung
Nắm cơm bẻ nửa
Là chia nhau một trưa nắng, một chiều mưa
Chia khắp anh em một mẩu tin nhà
Chia nhau đứng trong chiến hào chật hẹp
Chia nhau cuộc đời, chia nhau cái chết.

Bạn ta đó
Ngã trên dây thép ba tầng
Một bàn tay chưa rời báng súng,
Chân lưng chừng nửa bước xung phong.
Ôi những con người mỗi khi nằm xuống
Vẫn nằm trong tư thế tiến công!
Bên trái: Lò Văn Sự
Bên phải: Nguyễn Đình Ba,
Những đêm tiến công, những ngày phòng ngự,
Có phải các anh vẫn còn đủ cả
Trong đội hình đại đội chúng ta ?

Khi bạn ta
lấy thân mình
đo bước
Chiến hào đi,
Ta mới hiểu
giá từng thước đất,
Các anh ở đây
Trận địa là đây,
Trận địa sẽ không lùi nửa thước,
Không bao giờ, không bao giờ để mất
Mảnh đất
Các anh nằm.

 

Nhà thơ Chính Hữu

(1954-1961)