Giải mã bí mật về loại cây mọc hoang khiến Viagra “hết cửa làm ăn”

Được mệnh danh là” vua xuân dược” nhưng Pfizer chưa bao giờ thành công khi đem Viagra chinh phục châu lục đen. Doanh thu èo uột tại các nước châu Phi đã làm nản lòng các hàng loạt các đời giám đốc kinh doanh tài ba của tập đoàn dược phẩm khổng lồ của Hoa Kỳ, dù họ đã dùng hết “bài” đối với thị trường đầy tiềm năng này. Trong nỗ lực đi tìm nguyên nhân sự thất bại, một báo cáo của bộ phận thị trường đã khiến các lãnh đạo Pfizer mới té ngửa bởi hóa ra bấy lâu nay, họ đã bị đánh bật bởi một đối thủ địa phương còn “khủng” hơn nhiều, đó là những… khúc rễ của loài cây bản địa Mkombelo.

Nơi nam nữ uống “xuân dược” như uống nước

Nếu là một du khách ghé thăm Kenya, bạn sẽ bắt gặp hình ảnh nam giới và phụ nữ nước này luôn bỏm bẻm nhai một loại rễ cây, như thể người dân một số nước châu Á nhai trầu vậy. Không chỉ người trưởng thành, mà các cô cậu thanh thiếu niên mới lớn cũng nhấm nháp những mẩu rễ cây một cách sảng khoái, ở bất cứ nơi đâu, kể cả khi đang làm việc. Đó là rễ cây dây leo Mkombelo. Khi được khách ngoại quốc tò mò hỏi han, họ sẽ chỉ cười và trả lời đại ý rằng “nhai cho vui”. Kỳ thực, đây chính là cách để cả hai giới gia tăng “công lực” phòng the của mình, theo kiểu “mưa dầm thấm lâu” bằng loại xuân dược “cây nhà lá vườn” rất phổ biến này.

Mkombelo là loại cây leo có tốc độ sinh trưởng nhanh, phân bố rộng rãi ở các nước thuộc vùng nhiệt đới của châu Phi, từ Tây Phi tới miền đông và miền nam châu Phi, kéo dài từ Guinea qua Cameroon đến Đông Phi. Trong đó, Kenya là quốc gia có nhiều Mkombelo hơn cả. Một số nước như Malawi, Uganda, Zimbabwe cũng có loại cây này, nhưng lại khá hiếm gặp ở Nam Phi do khí hậu không thật sự phù hợp. Theo truyền thống dân gian tại các quốc gia này, cây Mkombelo được xem như một loại “tiên dược” khi từ nó, có thể chế được vô vàn vị thuốc với các công dụng bao trùm gần như toàn bộ cơ thể con người: tăng cường khả năng lưu thông máu lên não, điều trị chứng biếng ăn, các bệnh lây truyền qua đường tình dục, bệnh dạ dày, bất lực, cao huyết áp, đột quỵ, thiếu máu, giúp dễ ngủ, ngừa hen suyễn, lợi tiểu, trị viêm nhiễm, dị ứng, làm dịu cơn đau cho sản phụ sau khi sinh. Chưa hết, nền y học cổ truyền của những nước có cây Mkombelo phân bố còn khẳng định các hoạt chất của nó có thể giúp chống lại các chứng bệnh khác như: căng thẳng thần kinh, sởi, viêm gan, bệnh còi xương, bệnh thương hàn, viêm màng não, viêm phổi và các bệnh về thị lực. Rễ cây Mkombelo được xem là loại thuốc quý giúp kích thích tiết sữa ở các bà mẹ đang cho con bú, ngừa chứng nhiễm khuẩn tử cung ở phụ nữ sau khi sinh.

Nổi bật nhất vẫn là tác dụng phòng the. Mkombelo – theo tiếng địa phương có nghĩa là “sự thèm muốn”. Điều đáng chú ý là, trong khi các hãng dược phẩm phương Tây vẫn đang “bất lực” trong việc tìm ra một loại xuân dược “hai trong một”, phục vụ được cho cả 2 giới nam và nữ, thì từ hàng nghìn năm nay, ở những vùng đất xa xôi này, Mkombelo đã hoàn thành sứ mệnh này một cách xuất sắc. Công dụng của nó được ghi nhận là có hiệu quả như nhau ở cả nam giới lẫn phụ nữ, và đều ở mức độ cao. Trong lá, thân và đặc biệt là rễ của Mkombelo có chứa một lượng lớn các Vitamin A, D, K và E; các khoáng chất, magiê, kẽm, sắt, canxi và protein. Đây chính là các hoạt chất cần thiết cho cơ thể con người trong các họt động thể chất nói chung, và chuyện “phòng the” nói riêng. Một số công trình nghiên cứu về Mkombelo thậm chí còn gọi đây là “nhân sâm châu Phi”.

Rễ cây Mkombelo có tác dụng cường dương tuyệt hảo.

Sẽ không còn là đặc ân của riêng người châu Phi

Lợi ích to lớn từ cây Mkombelo đối với sức khỏe nói chung, sức khỏe tình dục nói riêng của con người đã bắt đầu được biết đến từ khoảng đầu những năm 1980, nhờ nghiên cứu của một nhóm nhà khoa học Nhật Bản. Khi đó, họ đã tìm cách chế biến thân, lá, rễ của loại cây này thành thực phẩm chức năng để giới thiệu với toàn thế giới. Nhưng những hạn chế về khoa học kỹ thuật thời đó chưa cho phép làm được điều này. Dù sao, công trình cũng đã giúp thế giới biết đến một “kho báu” trời ban cho người dân châu Phi, và bấy lâu nay, họ vẫn tận hưởng như một đặc ân riêng, thế giới bên ngoài không hề biết đến. Tiếp sau khám phá này, hàng loạt các đoàn khảo sát đã tìm đến Kenya và một số nước lân cận để nghiên cứu sâu hơn về loài cây kỳ diệu này. Con đường đưa Mkombelo ra thế giới bên ngoài châu lục đen cũng dần được hình thành, từ kết quả của những công trình này.

Khoa Dược trường Đại học Nairobi và Viện Nghiên cứu Lâm nghiệp Kenya là đơn vị tiên phong trong việc thương mại hóa “món quà của chúa Trời” này, với tham vọng sẽ đưa loài dược liệu quý này lên ngôi vua trên lĩnh vực thực phẩm chức năng chăm sóc sức khỏe nói chung. Hai đơn vị này đã cho ra đời một sản phẩm dạng bột hòa tan có tên gọi là Mondia Tonic, được quảng cáo là bột rễ cây Mkombelo kết hợp với một số thảo dược khác, có tác dụng giúp ăn ngon miệng, giảm stress, trầm cảm, tăng cường hệ miễn dịch và tốt cho đường tiêu hóa… Những gói Mondia Tonic có thể được sử dụng dễ dàng, thuận tiện bằng cách pha với nước và thưởng thức được luôn, tuy nhiên công dụng của nó thì lại bị thị trường đánh giá là chưa ấn tượng.

Trái lại, dòng rượu ăn theo cây Mkombelo mang thương hiệu Mulando của một doanh nghiệp Uganda lại đang làm mưa làm gió trên thị trường kể từ khi ra đời cách đây không lâu, bởi công dụng “ông uống bà khen” của nó được đa số khách hàng xác nhận. Bằng cách pha chế các chiết suất từ rễ và lá cây Mkombelo với loại rượu ngô nấu thủ công theo phương pháp cổ truyền của Uganda, rượu Mulando được xem là sản phẩm hoàn hảo nhất từ trước tới nay trong việc đưa các chất kích thích tình dục của rễ cây Mkombelo vào sản phẩm tiêu dùng, dành cho cả nam và nữ giới. Một số sản phẩm khác được chế biến từ cây Mkombelo cũng đang tập trung vào “tác dụng chính” này, như là một yếu tố đảm bảo thành công, bởi dù có rất nhiều công dụng, nhưng với người châu Phi, mỗi khi nhắc đến Mkombelo, thường người ta chỉ nghĩ ngay đến khả năng tăng cường “chuyện ấy” của nó mà thôi.

Nguy cơ cạn kiệt

Hàng tháng, riêng tại thị trấn nhỏ bé Kakamega của Kenya, ước tính người dân nơi đây đã tiêu thụ khoảng 1 tấn rễ Mkombelo tươi. Đối tượng chính là những người đã có gia đình, gồm cả phụ nữ và nam giới. Tuy nhiên, một bộ phận không nhỏ tầng lớp thanh thiếu niên địa phương cũng sử dụng xuân dược này, với nhiều mục đích khác nhau. Tính trên toàn bộ các vùng lãnh thổ châu Phi có tập quán tiêu thụ Mkombelo, nhu cầu rễ tươi lên tới cả trăm tấn mỗi tháng. Trong khi đó, loài này đang phải cạnh tranh với rất nhiều cây trồng khác, khiến diện tích phân bố ngày càng bị thu hẹp. Nhu cầu khai thác để chế biến công nghiệp ngày càng tăng, còn nguồn cung lại bị suy giảm mạnh đã khiến sau nhiều thế kỷ mọc hoang dại khắp nơi, loài này đang đứng trước mối nguy cơ cạn kiệt. Tại Đông Phi và Nam Phi, Mkombelo đã được xếp vào nhóm những loài quý hiếm cần bảo vệ. Tại Kenya, lần đầu tiên chính phủ nước này đã phải tiến hành cho trồng cây Mkombelo như một loại cây công nghiệp, để giảm áp lực khai thác tận thu từ tự nhiên. Hơn 14.000 hec-ta Mkombelo đã được trồng tại Kakamega và một nhà máy chế biến cũng đang được xây dựng tại đây để tiêu thụ sản phẩm.

Một số chuyên gia kinh tế đánh giá rằng, dù không quá to tát nhưng nếu tận dụng tốt loài cây trời ban này, các nước châu Phi nhiệt đới có thể tận dụng, biến chúng thành một loại cây công nghiệp để phục vụ công cuộc xóa đói giảm nghèo, phát triển kinh tế địa phương, chẳng kém những loại cây chủ lực truyền thống như ngô, bông, chuối là mấy. Đặc biệt là Mkombelo lại là nguồn dược liệu quý để chế tạo “xuân dược” cho hai giới, nên trong tương lai, tiềm năng kinh tế của loài cây này là rất lớn, chưa thể đánh giá hết được. Động thái bảo vệ và phát triển cây Mkombelo của chính phủ các nước như Đông Phi, Nam Phi, Kenya vừa qua là rất sáng suốt và đáng hoan nghênh. Có như vậy, loài người mới không bỏ lỡ cơ hội được thưởng thức món quà của chúa Trời vốn chỉ dành tặng cho những người dân châu Phi xa xôi này.

Trần Thanh/Báo Gia đình & Xã hội