“Hỏa mù” thẻ căn cước – chứng minh thư

Mẫu thẻ căn cước được Bộ Công an mới công bố. Ảnh: BCA

Tháng 9/2012, Tổng cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự an toàn xã hội (Bộ Công an) triển khai thí điểm cấp CMND theo công nghệ mới. Loại giấy tờ này như chiếc thẻ ATM bằng chất liệu có độ bền cao, hạn chế gãy, bong tróc và thời hạn sử dụng tới 15 năm. CMND mới có 12 chữ số thay vì 9 như hiện tại. Nhưng đáng chú ý nhất là có phần để ghi tên cha mẹ. Suốt từ đó đến cuối năm 2013, dư luận phát “sốt” với chuyện này. Đến nỗi, Bộ Tư pháp phải “tuýt còi” vì việc ghi tên cha mẹ không những phản cảm mà còn vi phạm Công ước quốc tế về quyền trẻ em và quyền bí mật đời tư theo Bộ luật Dân sự. Những đồng tiền đã được tiêu ở đó!

Tháng 11/2013, với Nghị định 106, Chính phủ đã quyết định bỏ cụm từ “họ và tên cha”, "họ và tên mẹ" tại mặt sau của CMND. Bộ Công an dĩ nhiên sau đó tiếp tục thí điểm cấp CMND mới mà không có phần ghi tên cha mẹ. Và dĩ nhiên, những người đã được cấp trước đó bỗng dưng sở hữu “hàng độc” mang giá trị lưu niệm thay vì giá trị sử dụng trong tương lai dài. Tiền đã được “thí điểm” ở đây!

Trả lời báo chí hồi đầu tháng 4 – thời điểm Hà Nội chuẩn bị đồng loạt đổi CMND mới, một lãnh đạo Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội (Bộ Công an) cho biết rằng, đến năm 2017, giai đoạn 1 của dự án này sẽ kết thúc với khoảng 24 triệu công dân có CMND 12 số. Sau đó, giai đoạn 2 sẽ được đề xuất Chính phủ cho triển khai tiếp nối. Tóm lại, hết giai đoạn 1, xã hội sẽ tồn tại 3 loại CMND, gồm: Cũ (9 số); mới (12 số, ghi tên cha mẹ) và mới (12 số, không ghi tên cha mẹ). Tóm lại, giai đoạn 1 ngốn khoảng 30 triệu USD, chủ yếu để để mua sắm hệ thống thiết bị, lắp đặt cuốn chiếu các tỉnh, thành…

CMND mới được nhiều lần khẳng định là có giá trị suốt đời với vẻ ngoài bền đẹp, mỗi công dân chỉ có duy nhất một dãy số từ lúc sinh ra đến khi qua đời. Tuy nhiên, đã có một sự hiểu lầm rất lớn từ dư luận. Chỉ con số in trên CMND là có giá trị suốt đời, còn chiếc thẻ nhựa đó có thể bị thay thế dù chi phí để làm ra nó không nhỏ. Cả nước hiện chỉ có Hà Nội và TP HCM có điểm in CMND mới với số tiền đầu tư hàng trăm tỷ đồng.

Nhưng, sẽ chẳng có gì đáng nói nếu không có chuyện “thẻ căn cước sẽ thay thế CMND”, thậm chí từ ngay giữa năm 2015. Bao nhiêu công sức làm số thẻ CMND kia sẽ vào đâu?

 

 

Với lộ trình hiện tại, cả khi có thẻ căn cước, loại CMND cũ này vẫn còn hiệu lực. Ảnh: Việt Nguyễn

Sau khi đăng tải những thông tin về thẻ căn cước, CMND mới, mã định danh, Luật Hộ tịch, Luật Căn cước công dân…, Báo GĐ&XH liên tục nhận thắc mắc, đồng thời bày tỏ sự rối mù từ độc giả về các khái niệm này. Thẻ căn cước có khác gì CMND? Luật Hộ tịch “dính” đến Luật Căn cước công dân ra sao? Mã định danh quy định trong sổ hộ khẩu hay thẻ căn cước? Khi làm thẻ căn cước thì CMND kiểu mới kia sẽ để làm gì?... Hàng loạt những câu hỏi như vậy thực chất đầu bắt nguồn từ việc Bộ Tư pháp xây dựng Luật Hộ tịch, Bộ Công an xây dựng Luật Căn cước công dân với không ít nội dung, vấn đề na ná nhau trong việc “quản” dân.

Bộ Tư pháp cho biết, Luật Căn cước quy định nội hàm và giá trị pháp lý của số định danh cá nhân; quy định cấp thẻ căn cước cho công dân từ 14 tuổi trở lên (theo thông lệ quốc tế cũng như lịch sử Việt Nam thì căn cước công dân là các thông tin cơ bản, đặc điểm nhận dạng – những đặc điểm cá biệt và ổn định bên ngoài công dân để xác định một người cụ thể và phân biệt người này với người khác). Trong khi đó, với Luật Hộ tịch, trường hợp cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư đã vận hành thì khi đăng ký khai sinh, công chức Tư pháp – hộ tịch nhập thông tin khai sinh vào cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử được kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Số định danh cá nhân được lấy cơ sở dữ liệu này.

Nhưng người dân khó mà hiểu được những định nghĩa chuyên sâu này. Trả lời PV Báo GĐ&XH, Đại tá Vũ Xuân Dung – Cục trưởng Cục Cảnh sát đăng ký quản lý cư trú và dữ liệu Quốc gia về dân cư (C72, Tổng cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự an toàn xã hội, Bộ Công an) cho biết: “Bản thân giấy CMND chính là thẻ căn cước. Trước đây chúng tôi trình luật thì tên của nó là CMND nhưng khi ra Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định là thẻ căn cước. Còn nội dung, hình thức là giống nhau”. Theo ông Dung, thẻ căn cước hay CMND đều có các thông tin như họ tên, ngày tháng năm sinh, dấu vân tay, số, ảnh…

“Đến bây giờ thì chưa có gì khác biệt. Mã vạch cũng vẫn như thế, đến khi nào hạ tầng kỹ thuật đảm bảo thì mới chuyển sang thẻ công dân điện tử. Lúc đó, từ tấm thẻ căn cước mà các cơ quan có thể truy nhập dữ liệu của công dân thay vì kiểm tra CMND, sổ hộ khẩu…”, Cục trưởng C72 nói.

Như vậy, tóm lại: thẻ căn cước chính là… CMND. Dự kiến vào năm 2020, CMND và sổ hộ khẩu sẽ được thay thế bởi thẻ căn cước. Điều đó đã rõ, khái niệm “chứng minh nhân dân” sẽ được đổi tên thành “thẻ căn cước”. Nhưng vấn đề cực lớn, có thể nhìn thấy luôn bây giờ, là tiền. Một đại biểu Quốc hội, thành viên Ủy ban Tư pháp (xin không nêu tên) bức xúc rằng: “Rút cuộc, số lượng CMND mẫu mới đang và sẽ cấp trong thời gian tới là để làm gì khi nó sẽ bị thay thế bởi thẻ căn cước? Bao nhiêu tiền bạc của dân đều ở đó!”.

 

Thẻ căn cước làm bằng chất liệu nhựa, gồm các thông tin: Hình quốc huy, ảnh, chữ “Căn cước công dân”, số định danh cá nhân, tên tuổi, quê quán, nơi thường trú, mã vạch 2 chiều, vân tay ngón trỏ trái và ngón trỏ phải, đặc điểm nhận dạng… Quy định cấp thẻ căn cước thực hiện từ tháng 7/2015. Đối với CMND đã cấp trước mà vẫn còn thời hạn thì vẫn có giá trị sử dụng. Những nơi chưa có điều kiện cấp thẻ căn cước thì tiếp tục cấp đổi CMND. (Nguồn: Bộ Công an)