“Kỹ năng sống toàn diện cho trẻ 3+” gợi mở cách cha mẹ đồng hành hiệu quả cùng con ngay từ những năm đầu đời

Đừng ép con thay đổi, hãy để con nhìn thấy cha mẹ trưởng thành

GĐXH - Khi cha mẹ trưởng thành trong suy nghĩ và hành động, con cái sẽ tự khắc thay đổi. Hành trình của gia đình anh Nguyễn Văn Hùng – chị Lê Thị Bích Ngọc cho thấy, nuôi dạy con thực chất là quá trình cha mẹ học cách thấu hiểu và làm gương.

Cha mẹ là "tấm gương sống" trong những năm đầu đời của trẻ

Trong khuôn khổ Hội sách xuân Bính Ngọ thuộc chương trình "Hội sách Nhã Nam - Dọn kho đón Tết 2026", tọa đàm "Kỹ năng sống toàn diện cho trẻ 3+" với sự dẫn dắt của Tiến sĩ Tâm lý học Nguyễn Thị Mai Hương đã gợi mở những phương pháp giáo dục trẻ hiện đại, để cha mẹ đồng hành hiệu quả cùng con ngay từ những năm đầu đời.

Thông qua việc giới thiệu bộ sách Kỹ năng sống toàn diện – 12 chủ đề lớn cho bạn nhỏ 3+ của tác giả Jayneen Sanders, chương trình nhấn mạnh vai trò của phụ huynh như một người đồng hành tỉnh thức, thay vì chỉ là người dạy dỗ hay kiểm soát con trẻ.

Theo TS Nguyễn Thị Mai Hương, từ 3 tuổi trở lên là giai đoạn trẻ phát triển nhanh chóng cả về thể chất lẫn tinh thần. Trẻ không chỉ tăng trưởng nhanh về chiều cao, cân nặng, não bộ, các hệ cơ quan mà còn bùng nổ về tư duy nhận thức, cảm xúc, ngôn ngữ, hành vi xã hội và kỹ năng vận động.

"Ở giai đoạn này, trẻ học chủ yếu bằng việc quan sát và bắt chước. Người lớn nói gì, làm gì, ứng xử ra sao… đều sẽ trở thành tấm gương để trẻ học theo. Vì vậy, môi trường gia đình và thái độ của người chăm sóc có ảnh hưởng tới quyết định đến nền tảng nhân cách của trẻ", TS Mai Hương nhấn mạnh.

Chuyên gia cũng cảnh báo, trong đời sống hiện đại, không ít phụ huynh bị phân tán bởi điện thoại, mạng xã hội ngay cả khi ở bên con. Trong khi đó, trẻ không chỉ cần ăn no, ngủ đủ mà còn cần được tiếp nhận trọn vẹn sự chú tâm, yêu thương và kết nối cảm xúc từ cha mẹ. Sự hiện diện trọn vẹn của người lớn giúp trẻ hình thành cảm giác an toàn, được yêu thương, từ đó nuôi dưỡng nền tảng sức khỏe tinh thần lành mạnh.

Trao cho trẻ "lá chắn" tự bảo vệ

Bộ sách Kỹ năng sống toàn diện gồm 12 cuốn, đề cập đến các chủ đề gần gũi nhưng thiết yếu như: ranh giới cơ thể, kỹ năng tự bảo vệ, nhận diện cảm xúc, đến lòng cảm thông, bình đẳng giới, tôn trọng sự đa dạng và các mô hình gia đình hiện đại…

Đáng chú ý, nhiều cuốn sách đề cập trực diện nhưng tinh tế đến những vấn đề thường bị né tránh trong giáo dục sớm, như ranh giới cá nhân, sự đồng thuận, phân biệt giữa "bí mật an toàn" và "bí mật nguy hiểm".

Theo TS Mai Hương, giai đoạn 3–6 tuổi là thời điểm trẻ bắt đầu hình thành ý thức về bản thân và giới tính. Việc cung cấp kiến thức đúng, phù hợp giúp trẻ tự tin, biết bảo vệ mình và tôn trọng người khác.

Các chuyên gia tại tọa đàm nhấn mạnh, giáo dục giới tính và kỹ năng tự bảo vệ từ sớm (đặc biệt từ giai đoạn 3 tuổi) là vô cùng cấp thiết. Đặc biệt trong bối cảnh nhiều vụ xâm hại trẻ em xuất phát từ chính những mối quan hệ quen biết.

Một số nguyên tắc quan trọng được khuyến nghị:

+ Phân biệt "bất ngờ" và "bí mật xấu": Trẻ cần hiểu rằng không được giữ những bí mật khiến mình lo lắng, sợ hãi hay khó chịu, và phải nói với người lớn đáng tin cậy.

+ Gọi tên cảm xúc: Giai đoạn từ 3 tuổi là lúc trẻ phát triển mạnh mẽ về ngôn ngữ và bắt đầu nhận diện các trạng thái tâm sinh lý. Việc hướng dẫn trẻ "gọi tên cảm xúc" giúp trẻ nhận diện cảm xúc của bản thân, từ đó tăng khả năng tự bảo vệ và thấu hiểu người khác.

+ Tôn trọng quyền tự quyết cơ thể: Trẻ cần được dạy rằng "cơ thể con là của con", có quyền nói "không" khi cảm thấy không an toàn, kể cả với người thân. Xác định các vùng nhạy cảm, trẻ cần biết bộ phận nào là riêng tư và ai mới được phép chạm vào trong những trường hợp nhất định (như khi tắm rửa hoặc khám bệnh) và phải có sự xin phép

Thực tế cho thấy nhiều trường hợp xâm hại đến từ hàng xóm hoặc họ hàng gần (anh họ, chú ruột...). Người lớn cần quan sát và nhạy bén với các thay đổi tâm lý của trẻ để can thiệp kịp thời.

Giáo dục kỹ năng tự bảo vệ không chỉ là trang bị kiến thức cho trẻ, mà còn là cách người lớn thực thi quyền trẻ em và tạo dựng một môi trường an toàn, tôn trọng. Giáo dục giới tính sớm không chỉ giúp trẻ bảo vệ cơ thể mà còn là nền tảng để ngăn chặn những sang chấn tâm lý sâu sắc. Trẻ biết cách trân trọng bản thân và có kỹ năng sẽ có được "lá chắn" vững chắc trước những nguy cơ xâm hại trong xã hội.

Nuôi dạy con không phải lúc nào cũng ôm chặt: 3 thời điểm cha mẹ nên buông tay

GĐXH - Nhiều cha mẹ nghĩ rằng nuôi dạy con là phải kiểm soát mọi thứ, nhưng đôi khi chính sự bao bọc quá mức lại khiến con khó trưởng thành. Buông tay đúng lúc không phải bỏ mặc, mà là cách giúp trẻ tự lập và lớn lên vững vàng hơn.