Kỷ niệm 50 năm ngành DS-KHHGĐ Việt Nam (5): Nhận diện thách thức mới

> Kỷ niệm 50 năm ngành DS-KHHGĐ Việt Nam (1): Từ một quyết định nhân văn/ Kỷ niệm 50 năm ngành DS-KHHGĐ Việt Nam (2): Bước ngoặt lịch sử và sự chuyển biến toàn diện/ Kỷ niệm 50 năm ngành DS-KHHGĐ Việt Nam (3): Thành công nhờ sức mạnh tổng hợp/ Kỷ niệm 50 năm ngành DS-KHHGĐ Việt Nam (4): Lửa thử vàng/ Kỷ niệm 50 năm ngành DS-KHHGĐ Việt Nam (cuối): Đồng hành vì mục tiêu dân số

Lễ ra quân Chiến dịch chăm sóc SKSS cho người dân vùng sâu, vùng xa. Ảnh: Chí Cường.

Sự biến đổi của cơ cấu dân số

Mặc dù đã đạt được những thành quả rất đáng ghi nhận nhưng công tác DS-KHHGĐ vẫn đang phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức. Hiện nay, qui mô dân số nước ta đã 86,9 triệu người, mật độ dân số 260 người/km2, đứng thứ 13 thế giới về quy mô dân số và là một trong những nước có mật độ dân số rất cao.

Theo GS.TS Nguyễn Đình Cử - Viện trưởng Viện Dân số và Các vấn đề xã hội (Trường ĐH Kinh tế Quốc dân), Việt Nam đang phải đối diện với một số thách thức bởi sự biến đổi "dữ dội" của cơ cấu dân số. Cơ cấu dân số nước ta bắt đầu chuyển từ giai đoạn "cơ cấu dân số trẻ" sang giai đoạn "già hoá dân số" và bước vào thời kỳ cơ cấu "dân số vàng". Số người trong độ tuổi lao động (từ 15 - 59 tuổi) gấp đôi số người phụ thuộc (dưới 15 và trên 60 tuổi). Sự chuyển đổi này sẽ tạo ra những cơ hội thuận lợi to lớn nhưng đồng thời cũng trở thành những thách thức gay gắt đối với sự phát triển kinh tế - xã hội.

Với tỉ lệ dân số trong độ tuổi lao động chiếm tới 63%, số phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ đang tiếp tục tăng nhanh và sẽ đạt cực đại vào năm 2020 - 2025; vì vậy, dù đã đạt mức sinh thay thế nhưng dân số nước ta vẫn cứ tiếp tục gia tăng trong khoảng 30 năm nữa theo "đà tăng dân số" của quy luật nhân khẩu học. Vấn đề này dẫn đến những thách thức về việc đảm bảo đầy đủ các phương tiện và dịch vụ tránh thai. Trước đây, PTTT của nước ta 80% là nguồn viện trợ thì hiện nay, Việt Nam đã thoát khỏi ngưỡng nghèo trở thành nước có thu nhập trung bình, do đó đến nay vẫn chưa có một nguồn viện trợ nào cho PTTT.

Tiếp đó, sự gia tăng của tỉ số giới tính khi sinh (TSGTKS - số trẻ sơ sinh trai trên 100 trẻ sơ sinh gái) một cách bất thường từ 105 năm 1979 tăng lên 110 năm 2006, 111 năm 2007, năm 2008 đã tới mức 112,1; năm 2009 là  110,5 và thời điểm 1/4/2010 là 111,2. Theo ông Bruce Cambpell - Trưởng đại diện Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) tại Việt Nam: Nếu không được khống chế ngay từ bây giờ thì trong vài thập kỷ tới, Việt Nam sẽ dẫn đến tình trạng thừa nam thiếu nữ như một số quốc gia trong khu vực, điều này dẫn đến những hệ lụy nghiêm trọng cả về mặt an ninh và xã hội.

Chất lượng dân số của Việt Nam còn thấp. Số trẻ mới sinh ra bị dị tật bẩm sinh có xu hướng tiếp tục gia tăng. Bên cạnh những khó khăn nêu trên, Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa với tốc độ nhanh chưa từng có, đòi hỏi có chính sách dài hạn để chăm sóc và đảm bảo an sinh xã hội cho người cao tuổi. 

Để hoàn thành chỉ tiêu Quốc hội và Chính phủ giao, ngành dân số tập trung vào định hướng triển khai đồng bộ các lĩnh vực của dân số: Quy mô, cơ cấu và  chất lượng dân số, phân bố và quản lý dân cư. Theo đó, việc điều chỉnh tỷ lệ gia tăng dân số, chỉ số già hóa, việc cung cấp dịch vụ KHHGĐ... tại các địa phương rất khác nhau do đó cần có những cách làm khác nhau. Cơ cấu dân số vàng của Việt Nam được dự báo sẽ kéo dài từ 30- 40 năm, đòi hỏi chúng ta phải tận dụng cho được thời kỳ này, trong đó chú trọng đầu tư vào đào tạo nghề cho thanh niên. Trong giai đoạn tới, số phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ tiếp tục gia tăng và đạt mức cực đại vào năm 2025 - 2028. Việc đáp ứng nhu cầu về SKSS/KHHGĐ, an ninh hàng hóa SKSS, an ninh hàng hóa các phương tiện tránh thai càng cần được đáp ứng và quan tâm một cách đúng mức.

Nỗ lực hoàn thành nhiệm vụ

Chiến lược DS-SKSS giai đoạn 2011 - 2020 vừa được Thủ tướng Chính phủ thông qua tại Quyết định 2013/QĐ-TTg. Đây cũng là một chặng đường ngành dân số phải thực hiện tốt nhiệm vụ được giao.

PGS.TS Nguyễn Viết Tiến, Uỷ viên Ban Cán sự Đảng, Thứ trưởng Bộ Y tế đã đánh giá cao sự chủ động, hoạt động tích cực với những kết quả cao của Tổng cục DS-KHHGĐ trong thời gian qua. Thứ trưởng cũng lưu ý, với những khó khăn, thách thức đang phải đối mặt, công tác DS-KHHGĐ càng không thể lơi lỏng. Bởi chỉ cần lơi lỏng một chút thì thành công trong nhiều năm có thể bị phá vỡ.

"Thời gian tới, công tác DS-KHHGĐ còn bộn bề, nếu chúng ta không quyết tâm, không tham mưu kịp thì chúng ta không đáp ứng được kỳ vọng của Đảng và Nhà nước giao cho" - TS. Dương Quốc Trọng cho biết. Theo đó, nhằm đáp ứng nhiệm vụ trong giai đoạn mới, đòi hỏi cán bộ dân số ở bất cứ cấp nào cũng phải tăng cường trau dồi về chuyên môn, nghiệp vụ, rèn luyện về bản lĩnh, tri thức để đáp ứng được với yêu cầu của nhiệm vụ mới.