Lý do người dân Nam Bộ sinh ít con và bài toán "sinh đủ hai con" để đạt mức sinh thay thế

Tọa đàm trực tuyến: Những yếu tố ảnh hưởng đến mức sinh và giải pháp

GS.TS Nguyễn Đình Cử, nguyên Viện trưởng Viện Dân số và các vấn đề xã hội cho biết: Thực chất, phụ nữ có khả năng tự nhiên sinh tới 10, thậm chí 15 người con. Nhưng chúng ta thấy trên thực tế, hiện nay họ chỉ sinh 2-3 người con. Vì vậy, mức sinh là biểu hiện thực tế của khả năng sinh sản. Người ta thường đo số con trung bình của 1 phụ nữ tính đến hết tuổi sinh đẻ.

"Mức sinh có vai trò quyết định tới việc khống chế sự bùng nổ dân số. Hình thành cơ cấu dân số vàng, góp phần nâng cao chất lượng dân số và dẫn tới già hóa dân số", GS Nguyễn Đình Cử thông tin.

Cũng theo GS Nguyễn Đình Cử, mức sinh có tác động rất lớn tới sự phát triển bền vững của đất nước. Nếu chúng ta duy trì mức sinh 7 con/1 phụ nữ như năm 1961 thì đến năm 2019 chúng ta có tới 192 triệu dân chứ không phải là 96 triệu dân như thực tế và khoảng 38 năm nữa, dân số Việt Nam sẽ lên tới 400 triệu người. Chỉ riêng chỉ báo này cũng đã cho thấy tác động vô cùng to lớn của mức sinh đến sự phát triển bền vững của đất nước.

Chăm sóc trẻ sơ sinh tại TP Hồ Chí Minh. Ảnh: TL

Về thực trạng mức sinh ở Việt Nam hiện nay, GS Nguyễn Đình Cử cho biết: Hiện nay, nước ta đang có sự khác biệt mức sinh giữa các vùng, miền. Ở những vùng Tây Bắc, Tây Nguyên, Bắc Trung bộ và duyên hải miền Trung chưa bao giờ đạt được mức sinh thay thế. Nhiều tỉnh còn có mức sinh khá cao như Hà Tĩnh, Kom Tum, Lai Châu với gần 3 con/1 phụ nữ. Đây là thách thức đối với công tác dân số ở nước ta.

Trong khi đó, từ năm 2009, Đông Nam Bộ và Đồng bằng Sông Cửu Long lại là những vùng có mức sinh giảm sâu dưới mức thay thế, kể cả vùng nông thôn. Theo GS Cử, dù chưa ở mức bao phủ, tuy nhiên, xu hướng giảm sâu mức sinh ở những vùng này đã trở thành xu hướng khá lớn. Vì vậy, nước ta cần phải tính đến các giải pháp khuyến sinh tại đây để tránh mức sinh tiếp tục tụt sâu, khó có thể nâng lên được.

Cũng theo GS Nguyễn Đình Cử, nguyên nhân dẫn đến sự khác biệt mức sinh giữa các vùng là do trình độ phát triển, văn hóa, phong tục tập quán, hiệu quả của chương trình dân số, kế hoạch hóa gia đình của các vùng là khác nhau. Bên cạnh đó, các yếu tố lối sống, tâm lý cũng góp phần làm ảnh hưởng đến mức sinh của mỗi gia đình.

GS Cử lấy ví dụ, trong một cuộc nghiên cứu nhỏ năm 2018 về mức sinh thấp tại khu vực Đông Nam Bộ và Đồng Bằng sông Cửu Long, ông và cộng sự thấy rằng, người dân vùng Nam Bộ không phải chịu sức ép về việc phải sinh con trai để nối dõi tông đường, vì vậy, họ không phải cố sinh con trai.

Cùng với đó, Nam Bộ là vùng có lực lượng lao động di cư rất lớn, trong khi đó, môi trường tại nơi di cư đến có thể không thuận lợi để những người di cư sinh nhiều con. Hơn nữa, 90% người dân Nam Bộ được hỏi cho rằng, chi phí nuôi dạy con lớn, trong khi lợi ích con cái mang lại thì nhỏ. Vì vậy nên họ quyết định sinh ít con.

Cũng đề cập đến vấn đề mức sinh thấp tại các địa phương này, theo TS Nguyễn Quốc Anh, nguyên Giám đốc Trung tâm nghiên cứu thông tin và tư liệu dân số (Tổng cục Dân số), nước ta cần đẩy mạnh nghiên cứu bài bản để tìm nguyên nhân gốc rễ của vấn đề, tại sao lại sinh ít con hay nói cách khác, xu hướng sinh ít con chịu tác động của những yếu tố nào, từ đó, có những chính sách, giải pháp thật sự phù hợp để giải quyết vấn đề, giúp người dân sinh đủ 2 con.

Trên bình diện chung cả nước, PGS.TS Lưu Bích Ngọc, Chánh Văn phòng Hội đồng Quốc gia giáo dục và phát triển nhân lực (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho rằng, để góp phần duy trì mức sinh thay thế trên cả nước, giảm chênh lệch mức sinh giữa các vùng, các giải pháp phải phù hợp với mức sinh của từng vùng. Chẳng hạn, đối với Đông Nam bộ và Đồng bằng sông Cửu Long thì cần thực hiện chính sách khuyến sinh, tức là mỗi cặp vợ chồng sinh đủ 2 con.

"Thực hiện sinh đủ 2 con để duy trì mức sinh thay thế, tạo ra sự cân bằng và ổn định trong phát triển dân số. Ngược với hậu quả do mức sinh thấp gây nên, mức sinh thay thể đảm bảo cho một thế hệ dân số này được thay thế bằng thế hệ dân số sau, không gây nên bùng nổ dân số mà cũng không làm suy giảm dân số.

Sinh đủ 2 con đảm bảo cho nguồn lực lao động xã hội được duy trì qua các thế hệ, quá trình già hoá dân số không diễn ra nhanh, xã hội không thiếu lao động phục vụ cho phát triển kinh tế - xã hội", PGS.TS Lưu Bích Ngọc cho hay.

Còn đối với những vùng chưa đạt mức sinh thay thế thì vẫn cần tiếp tục chính sách giảm sinh. Các biện pháp này có thể bao gồm truyền thông, nhưng nội dung truyền thông phải thay đổi để phù hợp từng vùng.

Mai Thùy