Mô hình bác sỹ gia đình – chi phí thấp, hiệu quả cao

Theo PGS. TS. Trịnh Thị Lý, Phó Giám đốc Sở Y tế Hải Phòng, người từng nắm giữ các cương vị trưởng bộ môn BSGĐ (bác sỹ gia đình), trưởng bộ môn YHGĐ (y học gia đình) của trường Đại học Y Dược Hải Phòng, bác sĩ gia đình là một mô hình thành công trên thế giới bởi chi phí thấp, hiệu quả cao.

Các phòng khám bác sỹ gia đình có thể hiểu nôm na là clinics, nghĩa là khám lâm sàng (nghe, nhìn, sờ, thiết bị thông thường): phòng & chữa bệnh cho 70-80% dân số, và chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ chi phí đầu tư. Đỉnh của chóp nón mới là kỹ thuật cao tại bệnh viện (đầu tư 80%, chăm sóc sức khỏe cho 5% dân số).

Cuộc họp về chủ đề “Mô hình bác sỹ gia đình gắn với tăng cường hệ thống y tế cơ sở và bao phủ toàn dân” diễn ra tại Sa Pa, Lào Cai ngày 2/8/2016. Ảnh: SK&ĐS

Bác sỹ gia đình lấy người bệnh làm trung tâm

Bác sĩ gia đình (BSGĐ) là một khái niệm mang tính nhân văn bởi lấy người bệnh làm trung tâm. Nếu ở bệnh viện, khi khám bệnh, người ta quan tâm đến căn bệnh, thì đối với bác sỹ gia đình, họ quan tâm đến người bệnh. Chẳng hạn như khi vào bệnh viện, sau khi chẩn đoán mắc bệnh tiểu đường thì bác sĩ sẽ xét nghiệm, kê đơn thuốc.

Còn bác sĩ gia đình còn quan tâm nhiều hơn thế, là tư vấn tâm lý, động viện người bệnh, theo dõi chế độ dinh dưỡng, tập luyện của người bệnh ngay từ khi mới thử đường huyết thôi chẳng hạn để không bị bệnh hoặc phát hiện sớm bệnh. Đối với các căn bệnh nan y, thường thì khi mắc bệnh rồi người ta mới tới bệnh viện và nhiều trường hợp đã ở giai đoạn muộn khiến điều trị khó khăn, tốn kém và cơ hội sống giảm sút. Đó là lý do tại sao tỷ lệ mắc bệnh ung thư ở các nước châu Âu nhiều gấp 3 lần Việt Nam (tính trên dân số), nhưng tỷ lệ sống sót của họ lại cao hơn rất nhiều. Bởi nhờ hệ thống bác sỹ gia đình theo dõi, tư vấn sức khỏe ban đầu nên bệnh nhân được sàng lọc phát hiện sớm bệnh.

Ngoài theo dõi sức khỏe toàn diện cho người bệnh, tư vấn cách phòng bệnh, lối sống, phát hiện sớm nguy cơ, chẳng hạn ngay khi nhận thấy bệnh nhân có nguy cơ mắc bệnh tăng huyết áp, người BSGĐ sẽ lập tức tư vấn cho người dân cách ăn uống, luyện tập phù hợp để phòng bệnh.

Phòng khám bác sĩ gia đình (PKBSGĐ) có thể viết giấy chuyển viện cho người bệnh tới các cơ sở chuyên khoa hay bệnh viện tuyến trên khi nhận thấy các bệnh chuyên khoa cần phải điều trị. Ngoài ra, BSGĐ còn quan tâm đến tiền sử bệnh của các thành viên trong gia đình, tiêm chủng, ... như vậy, các PKBSGĐ có thể giúp giảm tải cho các bệnh viện, giúp sàng lọc và CSSKBĐ cho người dân để giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh. Ở nhiều nước trên thế giới, các phòng khám BSGĐ cũng có thể được hưởng BHYT do nhà nước chi trả.

Bác sỹ gia đình có thể hiểu là chăm sóc sức khỏe ban đầu liên tục và toàn diện (ở một số nước, đôi khi phòng khám bác sỹ gia đình có thể theo dõi người bệnh từ khi họ còn là trẻ sơ sinh cho đến khi trưởng thành và về già). Đây là người bác sĩ gần dân nhất, gắn với cộng đồng nhất, có thể đến thăm khám tại nhà cho người bệnh, chữa bệnh ngoại trú và còn đóng vai trò y tế dự phòng, sơ cứu, phòng bệnh, thực hiện chuyển tuyến, phục hồi trị liệu tại nhà cho các thành viên trong gia đình.

Tại phòng khám BSGĐ, mỗi người dân sẽ có một cuốn sổ để theo dõi tình hình sức khỏe một cách lâu dài và liên tục. Nếu ở bệnh viện chuyên khoa, thường thì chỉ có hồ sơ theo dõi một căn bệnh nhất định của bệnh nhân, còn PKBSGĐ thì sẽ theo dõi bao quát toàn bộ sức khỏe, mọi chỉ số cơ bản của người bệnh. BSGĐ còn như người bạn trò chuyện, động viên tâm lý giúp người bệnh vượt quá khó khăn trong điều trị.

Để được cấp phép trở thành BSGĐ, người bác sỹ phải có bằng BSĐK (bác sĩ đa khoa) và trải qua các khóa học YHGĐ (y học gia đình) và được cấp chứng chỉ để hành nghề.

H.A (th)