Mỏi mòn chờ được sống trên vùng đất chết

Đứa trẻ ngớ ngẩn bởi nhiễm xạ trên bản Dấu Cỏ. Ảnh: P.B

 

Bản Dấu Cỏ, cái tên đẹp như trong tiểu thuyết ấy không ngờ lại là vùng đất đìu hìu, khuất vắng và ám ảnh nhiều nỗi đau đến thế.

Con đường từ trung tâm xã Đông Cửu vào bản Dấu Cỏ gập ghềnh, cua khúc, uốn lượn và đầy bụi bặm. Theo con đường độc đạo bị băm vằm bởi xe tải để lên với vùng nhiễm xạ có một không hai Dấu Cỏ thì trầy trật không thể tả được. Có lẽ sự khó khăn của con đường dẫn vào bản Dấu Cỏ như phản ánh, chứng minh một hiện thực về sự khổ cực của những con người nơi đây.

Đầu bản, ngôi nhà của Trưởng thôn Lê Văn Chiêu thấp lè tè bên vách núi. Trong nhà, tiếng khóc ngặt của đứa con trai bị ảnh hưởng bởi chất phóng xạ thắt lên những tiếng đau đớn, xé lòng. Sau câu chào hỏi, anh Lê Văn Chiêu than thở: “Dấu Cỏ nghèo lắm, khổ lắm các anh ơi. Những đứa trẻ sinh ra nếu chưa quá 15 tuổi thì không biết sẽ chết lúc nào. Những phụ nữ mang bầu thì hoang mang lo lắng liệu có qua được cữ 9 tháng để sinh hay không. Bao năm qua, mảnh đất Dấu Cỏ người ta vẫn bảo là do ma ám nên như vậy. Giờ đây, biết nguyên nhân chính là do bị nhiễm xạ, nhưng chúng tôi vẫn mòn mỏi chờ đợi trong nỗi ám ảnh và sợ hãi”.

Anh Lê Văn Chiêu sinh năm 1973, đã có “thâm niên” làm trưởng bản được chục năm nay và đến giờ đã có hai đời vợ. Người vợ đầu, theo lời anh Chiêu kể, ở với nhau một thời gian thì vợ mang bầu. Trong niềm vui, hạnh phúc khi cả hai cùng chờ đợi để được làm bố, làm mẹ thì nỗi đau ập đến. Khi thai nhi được 5 tháng, vợ anh thấy đau bụng quằn quại rồi ra máu. Anh đưa đi viện mới biết thai đã chết lưu. Thời đó, những cái thai bị chết lưu như vợ của anh Chiêu ở vùng đất này nhiều như một sự hiển nhiên vậy. Khi mà người dân chưa biết nguyên nhân do bị nhiễm xạ, bị chất độc “u ra, u vô” gì đó thì họ vẫn nghĩ là do bị con ma trừng phạt, do ăn ở không tốt. Nên cứ nhà nào mới cưới vợ cho con trai là phải cúng ma từ lúc mới cưới cho đến khi đứa trẻ lớn lên được 14-15 tuổi.

Sau lần hỏng thai thứ nhất, vợ chồng anh Chiêu an ủi nhau, đứa thứ hai lại bắt đầu thai nghén. Nhưng cực thay, sang tháng thứ 8 thì cũng lại bỏ vợ chồng anh mà đi. Vợ anh, người đàn bà qua hai lần không chịu nổi bất hạnh và bị ám ảnh bởi những “con ma” đã bỏ anh về với bố mẹ đẻ.

Trong một lần xuống huyện Thanh Thủy, anh gặp được người vợ thứ hai hiện nay. Nhưng cũng như người vợ trước, khó khăn lắm, qua 2 lần bị hỏng thai, anh với người vợ thứ - chị Nguyễn Thị Sỹ cũng đã có được hai đứa con.

Khi trò chuyện với chúng tôi chị Sỹ đã không cầm được nước mắt: “Sáng nào ngủ dậy cũng nhìn hai đứa con xem đầu chúng có bị to lên không. Vì nhiều đứa trẻ ở đây, sau một thời gian bị to đầu thì chuyển sang ngớ ngẩn, rồi chết bất kỳ lúc nào...”.

 

 

Trưởng bản Lê Văn Chiêu: Chưa biết bao giờ bản Dấu Cỏ mới hết mang tiếng “vùng đất ma”.

Theo thống kê, hiện xã Đông Cửu có diện tích bị nhiễm xạ lên đến 976ha, riêng Dấu Cỏ được xác định là vùng lõi của nhiễm xạ, vùng không an toàn môi trường phóng xạ có liều dụng gấp 3 lần giới hạn cho phép là 10,4ha. Đến bản Dấu Cỏ, đi đến đâu cũng thấy những đứa trẻ từ 4-5 tuổi đến 12-13 tuổi với hình dạng không được bình thường lang thang bên góc đường hay dưới những hiên nhà nghèo xơ xác.

 

Cách nhà Trưởng bản Lê Văn Chiêu không xa là nhà chị Lê Thị Hồng. Chị Hồng quê ở xã Kim Thượng, huyện Tân Sơn. Qua chục năm làm dâu, chị Hồng bùi ngùi kể lại rằng, cũng đã qua 2 lần sinh nhưng chỉ nuôi được một.

Cả bản Dấu Cỏ có 19 hộ thì có đến 5-6 hộ có con cái bị ngớ ngẩn, bệnh tật nặng và chết sau khi bị to đầu, lồi mắt. Nhiều gia đình 5 lần sinh nở nhưng cũng chỉ được một đứa con.

Theo anh Lê Văn Chiêu, bản Dấu Cỏ là cái tên cổ người Dao ở đây vẫn dùng để gọi tên cho bản mình. Dấu Cỏ ngày nay đã không ai gọi là bản nữa mà thành một xóm của xã Đông Cửu, đồng thời được đổi thành một cái tên hiện đại và hoành tráng hơn là Hạ Thành. Dấu Cỏ hiện là một xóm thuần nhất với 99% là người Dao sinh sống. Tình trạng nhiễm độc phóng xạ ở bản Dấu Cỏ đã được một số cán bộ lên lấy mẫu về nghiên cứu từ thập niên 80 của thế kỷ trước nhưng đến năm 2006 mới được Tổng cục Địa chất và khoáng sản Việt Nam đưa ra những cảnh báo nguy hiểm có nhiều phóng xạ, chất độc Thori và Urani.

Đến tháng 3/2009, UBND huyện Thanh Sơn đã lập một khu tái định cư cho người dân Dấu Cỏ cách nơi ở cũ khoảng 5km với số tiền trên 25 tỷ đồng. Nhưng đến nay, việc thành lập khu tái định cư này cũng là một chương trình không khả thi và cũng chỉ giải quyết được phần ngọn vì người dân vẫn sản xuất trên đất canh tác cũ, lại nằm ở khu vực phóng xạ và lây nhiễm thì hoa màu của họ vẫn bị nhiễm phóng xạ.

 

Ngoài những nỗi đau về con cái, bệnh tật thì một áp lực đang khiến người dân Dấu Cỏ ngày càng trở nên bị cô lập là những sản phẩm nông nghiệp của họ làm ra không ai mua, thậm chí người dân xung quanh đó còn không lên đây chơi hoặc cấm những người Dấu Cỏ đến vì sợ... lây bệnh.