Mối tình đặc biệt của Hoàng Văn Thụ - Hoàng Ngân

Hai người cùng bị bắt và giam tại nhà tù Hỏa Lò. Nhân kỉ niệm 65 Quốc khánh 2-9, chúng tôi đã gặp gỡ những nhân chứng là các cựu tù Hỏa Lò để tìm hiểu thêm về mối tình đặc biệt này.

 

Lễ đính ước chóng vánh

Trong cuốn hồi ký "Nhà tù Hỏa Lò - trường học cách mạng" vừa mới xuất bản, tác giả Đồng Khắc Thọ đã ghi lại những kỷ niệm về mối tình đẹp giữa Hoàng Văn Thụ và Hoàng Ngân.

Trong cuốn sách, ông Đồng Khắc Thọ (cựu tù Hỏa Lò) kể, Hoàng Văn Thụ gặp Hoàng Ngân khi cô gái mới 14 tuổi. Hoàng Ngân tên thật là Phạm Thị Vân, sinh năm 1921, ở Nam Định. Chị Ngân và anh Thụ cùng tham gia hoạt động và xây dựng cơ sở cách mạng ở nhiều tỉnh phía Bắc.

 

Đến năm 1939, khi chị Ngân 18 tuổi, còn Hoàng Văn Thụ 30 tuổi, anh Thụ đặt vấn đề muốn được xây dựng hạnh phúc với chị. Lễ ăn hỏi nhanh chóng diễn ra. Tuy nhiên, do điều kiện hoạt động cách mạng, buổi lễ diễn ra với vài người thân tham dự, thời gian chỉ chừng 20 phút, đôi uyên ương đã phải rời chia tay nhau tránh sự dò xét của giặc Pháp.

Sau lễ đính ước diễn ra vội vàng, cả Hoàng Văn Thụ và Hoàng Ngân đều nhận nhiều nhiệm vụ ở các tỉnh thành khác nhau. Rất hiếm khi họ gặp nhau. Mãi đến tháng 5/1941, cả hai vô tình được gặp nhau ở cuộc họp do Xứ uỷ Bắc kỳ tổ chức tại Hà Đông. Cuộc họp bất ngờ bị giặc Pháp ập tới vây bắt khiến mỗi người phải đi một ngả. Chị Hoàng Ngân ra đến bến tàu điện thì bị giặc bắt. Chúng giam chị 3 tháng ở Hà Đông và xử chị 12 năm tù, giam giữ tại Hoả Lò.

Anh Hoàng Văn Thụ ở ngoài tiếp tục cùng đồng đội tổ chức những cuộc đấu tranh chống khủng bố. Năm 1943, anh cũng bị bắt, bị tuyên án tử hình và cũng bị tạm giam tại nhà tù Hoả Lò.

 

Mối tình đẹp của hai chí sĩ cách mạng Hoàng Văn Thụ - Hoàng Ngân đã khiến đời sau cảm kích. (Ảnh: Tư liệu)

 

Chỉ còn tình yêu ở lại

Vào nhà tù, anh Thụ bị giam ở khu vực xà lim dành cho những tù chính trị phạm tội nghiêm trọng. Còn chị Ngân bị giam tại khu trại giam nữ. Hai khu nhà giam chỉ cách nhau vài bước chân nhưng tuyệt đối không thể gặp gỡ vì lính canh phòng cẩn mật.

Các anh em tù Hỏa Lò vẫn còn lưu truyền lại bài thơ "Nhắn bạn" mà Hoàng Văn Thụ gửi cho Hoàng Ngân khi ở trong tù, với những câu thơ đầy nghĩa khí: “Việc nước xưa nay có bại thành/ Miễn sao giữ trọn được thanh danh/Phục thù chí lớn không hề nản/Ngọc nát còn hơn giữ ngói lành/Thân dẫu lao tù lâm cảnh hiểm/Chí còn theo dõi buổi tung hoành"…

Ông Tạ Quốc Bảo, một cựu tù Hoả Lò kể lại: Có nhiều người trong trại biết về mối tình của Hoàng Ngân và Hoàng Văn Thụ. Vì thế, anh em trong tù vẫn thường tạo điều kiện để Hoàng Văn Thụ và Hoàng Ngân trao đổi thư từ với nhau. Ông Bảo kể, ngày ấy, việc trao đổi tin tức giữa các trại rất khó khăn. Các chiến sỹ của ta thường nhờ những người đổ thùng nhà vệ sinh bí mật mang tin tức từ các trại sang cho nhau. Những tin tức giữa Hoàng Ngân và Hoàng Văn Thụ cũng được trao gửi theo cách ấy. Có lần, Hoàng Văn Thụ gửi "thư" cho người yêu bằng cách viết vào một chiếc quạt. Còn Hoàng Ngân từng đan tặng anh Thụ một chiếc áo len cao cổ và tranh thủ lúc đi cắt cỏ trong trại đã nhờ người gửi cho anh.

Tháng 5/1944, anh Thụ bị giặc Pháp dẫn ra pháp trường. Anh Thụ biết trước sẽ có ngày bị xử bắn, thế nên, lúc cận kề ra pháp trường, anh vẫn thường nhường cơm cho anh em tù. Anh Thụ bảo: "Các anh ăn còn có ích cho nước nhà, tôi ăn cũng chỉ để bón cây!"... Tất nhiên, không có ai nỡ ăn cơm của anh.

Ông Bảo vẫn nhớ, đó là một đêm khác thường trong trại. Lính gác đi lại rất nhiều, còn đèn đóm bật sáng choang. Sau đó, hai hàng lính lê dương cầm súng vào mở xích ở xà lim giam Hoàng Văn Thụ. Chúng dẫn anh Thụ ra ngoài và hỏi anh có cần bịt mắt không? Anh Thụ trả lời không cần và nói: "Chúng tôi là người bị trị, các anh xâm chiếm nước tôi, chúng tôi sẽ đuổi cổ các anh ra, chúng tôi sẽ thắng!". 

Giặc Pháp xích chân tay anh Thụ giải đi và xử bắn anh tại trường bắn Tương Mai (Hà Nội). Nghe tin ấy, chị Ngân ngất xỉu rồi rơi vào trạng thái suy kiệt. Chị bị thiên đầu thống, hai mắt dần mờ đi. Năm 1945, khi Nhật đảo chính Pháp, anh em bố trí cho chị Ngân vượt ngục. Chị được gia đình đưa về Nam Định chữa trị 3 tháng. Bệnh thuyên giảm, chị lại được đón lên Hà Nội tiếp tục nhiệm vụ cách mạng.

Sau này, Hoàng Ngân vẫn nhận là vợ của anh Hoàng Văn Thụ. Người ta cũng thường thấy chị vận quần áo đen, mang hương hoa đến phủ phục bên mộ của Hoàng Văn Thụ ở Tương Mai (Hà Nội). Sau này, mộ anh Hoàng Văn Thụ được đưa về nghĩa trang Mai Dịch, ở Tương Mai chỉ còn một ngôi mộ "vọng" để tưởng nhớ anh.

Năm 1947, Hoàng Ngân được bầu làm Bí thư đảng đoàn và Bí thư Phụ nữ cứu quốc Việt Nam. Năm 1948, chị sáng lập ra tờ báo Phụ nữ Việt Nam và kiêm nhiệm làm Tổng biên tập đầu tiên của báo. Sau đó, chị đi dự Hội nghị phụ nữ tại Trung Quốc. Trên đường về chị bị địch bắn bị thương nặng. Chị Ngân mải mê công tác nên không có thời gian chữa trị dứt điểm. Vết thương tái phát, chị đã qua đời vào ngày 17/7/1949 tại Thái Nguyên.

Sau khi chị mất, Bác Hồ đã đồng ý đổi tên cho quả đồi Pù Ngạm Ngà  - khu ATK Định Hoá là đồi Hoàng Ngân để tưởng nhớ tới chị.

 

Hoàng Phương