Nâng cao nhận thức cho lao động nghề biển

Những con số đáng lo ngại 

Chương trình hỗ trợ ngành thủy sản giai đoạn 2 (FSPSII) do Cơ quan Phát triển Quốc tế Đan Mạch (DANIDA) triển khai từ tháng 1/2006 đến tháng 12/2010, tập trung “giúp đỡ các bộ phận dân cư nghèo ở nông thôn tham gia hoạt động nghề cá được hưởng lợi từ sự phát triển kinh tế bền vững của ngành thủy sản”, góp phần xây dựng chiến lược phòng chống HIV/AIDS trong ngành thủy sản đến năm 2015, tầm nhìn 2020 và xây dựng kế hoạch hành động phòng chống HIV/AIDS trong ngành thủy sản giai đoạn 2009 – 2012.

Lần đầu tiên một khảo sát về tỉ lệ hiện mắc và dự báo tỉ lệ mắc HIV/AIDS mới trong ngành lao động ở Việt Nam được thực hiện. Mark DC đã khảo sát 4 nhóm đối tượng đích (nam 18 - 60 tuổi, nữ 18 – 55 tuổi) trong ngành thủy sản gồm: Khai thác, chế biến, nuôi trồng, hậu cần nghề cá ở 120 xã, thuộc 9 tỉnh từ tháng 5 đến tháng 11/2008.

Kết quả, tỉ lệ hiện nhiễm HIV/AIDS chung của lao động thủy sản tại thời điểm khảo sát (năm 2008), ước tính là 0,59% (590/100.000 người lao động), tương ứng với khoảng 32.746 người nhiễm HIV. Bình quân mỗi năm ước có thêm khoảng 4.201 lao động nhiễm mới, lũy số người nhiễm HIV vào năm 2013 khoảng 26.921 người. Ở nhóm hậu cần (gồm cung cấp thức ăn, hóa chất, vận tải, người làm trong lĩnh vực nuôi trồng thủy sản và sau thu hoạch, sản xuất và kinh doanh thủy sản tại nhà, sản xuất và kinh doanh tại gia đình...) mức độ lây nhiễm HIV/AIDS cao gấp 3 lần (1,5%) so với mức lây nhiễm trung bình hiện tại của cả nước.

Đặc trưng của nghề thủy sản là hay phải xa nhà nên dễ có bạn tình. Nhưng sự nhận biết, kỹ năng xử lý với HIV/AIDS và các bệnh lây truyền qua đường tình dục (BLTQĐTD) nan giải hơn, gặp nhiều trở ngại hơn trong tiếp cận thông tin và các dịch vụ hỗ trợ.

Giải pháp ứng phó

Theo Mark DC, nếu phát bao cao su miễn phí thì lệ nhiễm mới sẽ giảm đáng kể. Ước tính chi phí cho 1 đơn vị của chương trình bao cao su trong ngành thủy sản khoảng 481.000 đồng, tương đương 29 USD, các nguồn lực cần để thực hiện cũng được mô hình hóa từ 3,8 – 15,7 triệu USD cho việc giảm từ 2,10% - 8,59% số ca nhiễm mới của ngành trong mỗi năm.

Ngành thủy sản là một trong những ngành kinh tế chủ chốt, tạo nhiều việc làm cho người lao động. Trước nguy cơ bị nhiễm HIV và các BLTQĐTD cao, đòi hỏi phải lồng ghép hoạt động dự phòng HIV vào các chương trình hành động của ngành thủy sản để hạn chế đến mức thấp nhất các tác động của dịch với cộng đồng ngư dân. Ông Vũ Văn Tám, Thứ trưởng Bộ NN&PTNT cho rằng, những ngư dân bị nhiễm bệnh sẽ mất nhiều chi phí để kháng cự với bệnh, khiến họ trở thành những hộ nghèo mới. Nếu không có chiến lược phòng chống HIV/AIDS cho ngành thủy sản, có nguy cơ sẽ mất 20% thu nhập của lao động nghề cá, dẫn tới gia tăng tỉ lệ tái nghèo.

Mark DC khuyến cáo: Bộ NN&PTNT cần sớm hoàn thành việc xây dựng chiến lược phòng chống HIV/AIDS cho những lao động trong ngành thuỷ sản và kế hoạch hành động trong giai đoạn 2009-2012. Chú trọng tăng cường năng lực cho các nhà lãnh đạo và quản lý về hoạt động dự phòng HIV/AIDS của ngành; giáo dục nâng cao nhận thức cho người lao động, đặc biệt là với nhóm khai thác và nuôi trồng thủy hải sản.

Cần truyền thông tăng cường kiến thức hiểu biết về HIV/AIDS; Tổ chức cấp phát bao cao su, giáo dục tình dục an toàn trên diện rộng... giúp người lao động sớm biết tình trạng nhiễm H, giúp gia tăng hiệu quả hoạt động dự phòng và chăm sóc, điều trị cho người nhiễm HIV/AIDS.

Bên cạnh đó, cần cải thiện chương trình bao cao su cho những người có nguy cơ nhiễm HIV qua quan hệ tình dục không an toàn, cung cấp dịch vụ khám sức khỏe định kỳ cho người lao động, đảm bảo các bệnh nhân mắc bệnh lây truyền qua đường tình dục được điều trị hoặc chuyển tuyến điều trị triệt để, hạn chế các yếu tố gia tăng sự lây lan của bệnh. Ngành thủy sản cần sớm phối hợp với Bộ Y tế và các bộ, ngành liên quan nhằm đảm bảo chính sách cho người lao động của ngành theo các quyền mà họ được hưởng. Đồng thời có phương án thống nhất để chuyển giao số người nhiễm bệnh cho hệ thống chăm sóc và điều trị HIV/AIDS địa phương, liên hệ, trao đổi thông tin với cơ quan phòng chống HIV/AIDS địa phương, đặc biệt là với các dịch vụ cung cấp bao cao su, tư vấn xét nghiệm HIV tự nguyện,  khám và điều trị bệnh lây truyền qua đường tình dục...

5 năm một lần, ngành thủy sản cần rà soát lại các hoạt động phòng chống HIV/AIDS, bao gồm cả tỉ lệ nhiễm HIV để đánh giá đúng thực trạng và xu hướng lây nhiễm HIV trong ngành, giúp điều chỉnh các chính sách, can thiệp và nguồn lực phù hợp với điều kiện thực tế.

Vi Thị Ngát