Nghèo ta, nghèo tây

Ở ta, tính theo chuẩn nghèo quốc gia, năm 2010 và 2012, tỉ lệ nghèo của cả nước là 14,2% và 9,6%, song nếu tính bù tỉ lệ lạm phát hằng năm thì tỉ lệ nghèo của hai năm này là 20,7% và 17,2%. Con số thì khô khan và khó hiểu nhưng tóm lại nước ta vẫn còn nhiều người nghèo, giàu không đều và nghèo cũng… không đều, giàu không bền vững và thoát nghèo cũng không vững bền. Đáng ngại là, nhiều người nghèo mặc nhiên coi khoản hỗ trợ từ Nhà nước như một “nguồn thu” nên cứ muốn nghèo mãi.

Nói trước Quốc hội cuối tuần qua, Bộ trưởng Bộ KH&ĐT Bùi Quang Vinh kể một câu chuyện bi hài: “Một bà già gặp tôi lúc tôi làm Bí thư Tỉnh ủy nói rằng “Tao già như thế này mà ngày nào tao cũng lên nương để lao động sản xuất. Gia đình tao chỉ có hơn gia đình nó một tí thôi thì bảo là không được nghèo và tao không được bất kỳ một chế độ gì. Còn thằng kia nó trẻ như thế kia, suốt ngày đánh bi a, suốt ngày nghiện hút thì cũng cho như nhau, con nó học không mất tiền, khám, chữa bệnh cũng không mất tiền, cho hết cái này, cho cái kia”. Ông Vinh chốt lại, đồng tiền bỏ ra phải có động cơ và động lực.

Đại biểu tỉnh Quảng Ninh Ngô Thị Minh thì bức xúc: “Không thể để tình trạng người nghèo ở nhà chơi bời, cờ bạc, rượu chè say xỉn đánh đập vợ con; bắt con bỏ học, bán vé số... và nghiễm nhiên được hưởng chính sách giảm nghèo”.

Những dữ liệu ấy khiến chúng ta lại nghĩ đến chuyện “cần câu hay con cá”. Con cá cho trong lúc sắp chết đói đương nhiên là cần thiết. Cần câu và cách câu sau đó hẳn là định hướng bao lâu nay. Nhưng, dường như cái mức thu nhập 500.000 đồng ở thành thị, 400.000 đồng/người/tháng ở nông thôn để “được” nghèo đã không còn phù hợp. Dường như bình xét hộ nghèo, cận nghèo ở mỗi làng xã đã quá lỗi thời. Dường như chỉ tiêu số lượng nghèo ở các địa phương đang làm lệch định hướng ấy. Và dường như, lời bà già trong câu chuyện của Bộ trưởng Bùi Quang Vinh “Chúng mày khuyến khích cho bọn lười nó không đi lao động” chẳng sai tí nào.

Có lẽ, đã đến lúc không thể tái diễn cái việc năm nay cho con cá, hoặc tặng cần câu hay dạy cách câu rồi bỏ mặc, năm sau quay lại, lại bình xét, lại cho cá, lại tặng cần câu.