Nghĩ ngợi sau ngày 20/11

Trước ngày 20/11, đã xuất hiện những chỉ trích, lên án về việc tặng phong bì cho giáo viên. Liên tiếp những kiến giải về đạo đức, lương tâm, trách nhiệm… được đưa ra mổ xẻ, bình luận sôi nổi.

Trong khi hầu hết các bậc phụ huynh lý giải việc tặng phong bì cho giáo viên bằng những lý do rất quen thuộc: Không biết mua quà gì nên “nhờ” thầy cô “chọn” giúp; Không có thời gian để nghĩ, để đi mua quà; A dua, con người ta có quà thì con mình cũng có, kẻo “thiệt”… thì nhiều nhà trường, giáo viên đã quyết định lên tiếng từ chối nhận quà.

Ở xã hội phong kiến Việt Nam, vào các dịp lễ tết, dù hoàn cảnh ra sao, phụ huynh và học trò vẫn giữ lễ nghĩa đi tết thầy theo truyền thống “Tôn sư trọng đạo”. Gia đình khá giả, học trò đỗ đạt thì biếu thầy tiền bạc, gấm vóc; nhà nghèo thì mang đến nông sản, gia súc tự trồng cấy, tăng gia.

Thời hiện đại, ở góc độ nào đó, phong bì chính là món quà “giản tiện”, là thông điệp yêu thương thể hiện sự cảm kích, biết ơn, kính trọng của phụ huynh, học sinh với những người “chở đò” tri thức.

Tuy nhiên, món quà ấy sẽ trở nên lệch lạc, méo mó nếu người trao và người nhận có mục đích không trong sáng.

Chẳng riêng gì ở Việt Nam, ngay với các nước phát triển như Mỹ, Đan Mạch, Thụy Điển… vào quãng thập niên 1920, hành động tặng quà cho giáo viên (dù chỉ là một quả táo theo truyền thống) cũng từng bị quy kết, lên án như hành động xấu hàm ý xu nịnh. Thậm chí, đã hình thành hẳn một biệt danh “apple polisher” ám chỉ học trò muốn lấy lòng thầy cô giáo.

Như thế để biết rằng, ở thời đại nào, xã hội nào thì trong câu chuyện ứng xử, tri ân cũng không tránh khỏi những ranh giới “nhạy cảm”.

Sau 20/11, thấy xuất hiện kha khá những chia sẻ trên mạng xã hội về chuyện thầy cô xin được… không nhận quà! Cử chỉ, hành động ấy khiến người làm cha mẹ bỗng dưng xấu hổ, hoang mang không biết lý giải ra sao. Rồi nhiều ý nghĩ lóe lên theo sự phỏng đoán đầy cảm tính: Các thầy cô đã giàu có rồi nên không cần tiền? Thái độ tặng quà có gì thiếu sót? Con cái đã phạm phải sai lầm gì?.v.v…

Ngay đến chuyện một trường THPT hệ dân lập tại Hà Nội đưa ra thông báo trong ngày 20/11 khuyến khích phụ huynh, học sinh mang gạo thay quà đến trường để ủng hộ học sinh nghèo các tỉnh miền núi phía Bắc cũng gây nhiều tranh luận.

Bên cạnh sự ủng hộ của cộng đồng về hoạt động tri ân đầy ý nghĩa thì có không ít lời bàn ra tán vào cho rằng, với một trường dân lập thu học phí cao, đời sống giáo viên ổn định thì việc “chối” quà cũng dễ hiểu…

Nhưng, nhiều người vẫn giữ một niềm tin rằng bản chất sự việc không hẳn thế. Vốn dĩ, sự vụ lợi, tham lam của con người không thể nào đo đếm. Việc giữ gìn uy tín, danh dự trong hoàn cảnh thiếu thốn đã khó nhưng trong điều kiện đầy đủ, dư dả thiết nghĩ sẽ càng khó hơn. Vậy nếu nghĩ phiến diện chỉ vì đã giàu có mà các thầy cô, trường học mới từ chối tiền bạc, vật chất biết đâu trở thành sự xúc phạm, một sự “định giá” đầy đau xót.

Bỏ qua những đắn đo về vật chất, nếu đặt ra vấn đề phụ huynh – giáo viên đọc được cảm xúc gì trong ánh mắt nhau khi trao - nhận quà cáp thì chắc rằng, bên cạnh niềm vui còn xen lẫn nỗi ngượng ngùng, thận trọng, cả nể, cả tin…

Quá nhiều cảm xúc khó nói nên lời mà nhiều người đã chọn cách giữ riêng trong lòng khi ngày 20/11 qua đi, nhưng một điều không thể phủ nhận là nếu có một người con – người học trò hư hỏng thì cả giáo viên lẫn phụ huynh sẽ chẳng tìm thấy niềm vui nào trong mắt nhau và món quà vừa trao tay sẽ vô tình trở thành “món nợ”.

Thùy Phương