Người cao tuổi với văn hóa dân tộc

Đây là một trong những vấn đề rất lớn, đầy ý nghĩa. Trong công cuộc đổi mới hiện nay, với sự nghiệp ''Công nghiệp hoá, Hiện đại hoá'' đất nước, nhất là trong xu hướng ''toàn cầu hoá'', vấn đề nêu trên lại càng trở nên có ý nghĩa hơn, quan trọng, cấp bách hơn.

Mối quan hệ giữa người cao tuổi với văn hoá dân tộc

Khái niệm người cao tuổi với văn hoá dân tộc

Người cao tuổi

Nói đến ''người cao tuổi'', thông thường người ta nghĩ rằng, đó là những người có độ tuổi cao. Theo truyền thống, những người này thường có độ tuổi từ 50 trở lên. Trước cách mạng tháng 8 năm 1945, những người có độ tuổi này không nhiều. Hiện nay, thế giới quy định người cao tuổi (NCT) là những người từ 60 tuổi trở lên. Trong ''Di chúc'' của Bác Hồ, cũng đã nhấn mạnh người cao tuổi thọ 70 xưa nay hiếm (Nhân sinh thất thập cổ lai hy).

Với quan niệm trên, '' người cao tuổi''được hiểu là người có tuổi cao. Theo chúng tôi, đó là một cách hiểu đúng, nhưng quả thực chưa thật đầy đủ, trọn vẹn, chưa phản ánh được bản chất của vấn đề, của đối tượng. Sở dĩ nói được như vậy là vì NCT không chỉ là những người có độ tuổi cao, mà cái quan trọng hơn chính là sự từng trải, là kinh nghiệm sống của họ. Đây mới là mấu chốt của vấn đề, của đối tượng. Từ lâu, cha ông ta đã nói:''Hơn một ngày hay một chước''(chước ở đây, hiểu một cách khái quát nhất là kinh nghiệm sống). Vì vậy, bên cạnh vấn đề tuổi tác, khái niệm ''người cao tuổi'' cần được bổ sung thêm, đó là sự từng trải, là kinh nghiệm…Nói một cách khái quát hơn NCT là những người có tuổi cao và dồi dào kinh nghiệm…

Văn hoá dân tộc

Hiện nay, trên thế giới có rất nhiều định nghĩa về văn hoá. Nói như thế để thấy rằng khái niệm văn hoá còn nhiều vấn đề phức tạp và chưa thống nhất. Thế nhưng, với nội dung đang xét, chúng ta có thể hiểu một cách khái quát rằng văn hoá dân tộc Việt Nam là toàn bộ hoạt động sống của con người Việt Nam, là sự kết tinh trí tuệ và tài năng của con người Việt Nam, của cả cộng đồng dân tộc Việt Nam ( bao gồm 54 dân tộc) xây dựng nên, trên cơ sở những đặc điểm tự nhiên Việt Nam, xã hội Việt Nam, đã trải qua hàng nghìn năm lịch sử và được thể hiện trên hai bình diện vật thể và phi vật thể.

Với cách hiểu trên, có thể tóm tắt văn hoá dân tộc Việt Nam lại vào một số điểm sau đây:

a. Đó là sự kết tinh trí tuệ và tài năng toàn bộ hoạt động sống của cả cộng đồng dân tộc Việt Nam.

b. Đã có từ lâu đời ( trải qua hàng nghìn năm lịch sử).

c. Gắn liền với môi trường sinh thái - nhân văn Việt Nam.

d. Thể hiện trên hai bình diện: Vật thể và phi vật thể

Với 4 đặc điểm trên, có thể nói đặc điểm thứ 3 là quan trọng nhất. Bởi đó là cơ sở, là nền tảng, là nguồn gốc sâu xa tạo nên văn hoá dân tộc.

Người cao tuổi với văn hoá dân tộc

Qua sự phân tích trên đây, chúng ta có thể hình dung được vị trí và tầm quan trọng hết sức to lớn của người cao tuổi với văn hoá dân tộc.

Có hai vấn đề cần được quan tâm:

- Một là, NCT với văn hoá dân tộc ( Văn hoá dân tộc được hiểu là di sản văn hoá)

Trước hết, văn hoá dân tộc Việt Nam là''toàn bộ hoạt động sống của con người Việt Nam, là sự kết tinh trí tuệ và tài năng của con người Việt Nam, của cả cộng đồng dân tộc Việt Nam''…Vì vậy, nó không phải là một cái gì đó ”bất biến'', mà luôn vận động, biến đổi không ngừng. Sự biến đổi đó, không riêng gì Việt Nam, mà chung cho cả nhân loại. Đó là quy luật tất yếu của sự vận động của cuộc sống. Nói như thế có nghĩa là, văn hoá Việt Nam, trong quá trình vận động nói trên, bên cạnh những yếu tố vẫn đang còn phù hợp với cuộc sống, cũng có những yếu tố không còn phù hợp nữa, thậm chí lỗi thời, lạc hậu. Vì thế, đối với trường hợp thứ nhất, chúng ta sẽ phải gìn giữ, kế thừa và không ngừng phát huy nó. Trái lại, đối với trường hợp sau, chúng ta cũng phải tìm cách loại trừ nó. Đó là nguyên tắc chung và thống nhất. Song mấu chốt của vấn đề không dừng ở đó, mà chính là làm sao để nhận ra, phân biệt được những yếu tố tích cực (thuộc trường hợp thứ nhất) với những yếu tố tiêu cực (thuộc trường hợp thứ hai). Trên thực tế, đây là một trong những vấn đề nan giải nhất, phức tạp nhất. Chính tại đây, mới đẻ ra những cách hiểu, những quan điểm khác nhau…

NCT, bằng sự từng trải và kinh nghiệm của mình, hơn ai hết, nhất là đối với thế hệ trẻ là những người có những đóng góp quý báu nhất cho việc xây dựng đất nước. Về một phương diện nào đó, câu tục ngữ sau đây vẫn còn nguyên giá trị:'' Khôn gì khôn trẻ, khoẻ gì khoẻ già''. Từ góc độ này chúng ta mới thấy được tầm quan trọng hết sức to lớn của những NCT đối với nền văn hoá  dân tộc, nhất là trong giai đoạn hiện nay.

Bên cạnh những mặt mạnh của NCT (những kinh nghiệm, sự từng trải…) cũng có những mặt hạn chế nhất định. Một trong những hạn chế lớn nhất của những NCT chính là ở chỗ sức khoẻ bị giảm sút, không thể trực tiếp tham gia mọi hoạt động như trước được nữa, và vì vậy dẫn đến, sự nắm bắt những biến đổi của xã hội ít nhiều bị hạn chế, nhất là đối với lớp trẻ. Tại đây, có thể thấy trí và lực trong mỗi con người đều liên quan mật thiết với nhau. Đối với người khoẻ mạnh ( lực tốt) thì trí cũng tốt. Ngược lại, khi người đã yếu ( lực yếu) thì trí cũng bị hạn chế, không chỉ đối với người già ( cao tuổi) mà ngay cả trẻ cũng vậy.

- Hai là, NCT đối với thế hệ trẻ ( chủ nhân của đất nước hiện tại và tương lai).