Người di cư và vấn đề chuyển đổi hành vi nguy hiểm đối hành vi nguy hiểm đối với sức khỏe

Tiếp tục phân tích sơ bộ các số liệu của cuộc điều tra này cho thấy có những dấu hiệu về chuyển đổi hành vi nguy hiểm đối với sức khoẻ trong nhóm những người di cư. Số những người bắt đầu uống bia/rượu nhiều hơn 6,4 lần so với những người bỏ uống bia/rượu; những người mới hút thuốc lá nhiều hơn những người bỏ hút thuốc là 1,3 lần. Điều này cho thấy, quá trình di dân nội địa hiện nay ở Việt Nam có thể đã có ảnh hưởng tiêu cực tới những chuyển đổi hành vi nguy hiểm đối với sức khoẻ người lao động.

Tại Mỹ đã có nhiều nghiên cứu về những tác hại trực tiếp cũng như lâu dài của việc hút thuốc lá, uống rượu và lạm dụng các chất gây nghiện khác. Ravenholt (1984) trong một kết quả nghiên cứu, đã coi đây là một nguyên nhân chết hàng đầu ở nước Mỹ, nơi có hơn nửa triệu người chết trong năm 1980 do nguyên nhân từ những hành vi nguy hiểm này. Behrman (1990) cũng xác định được mối liên quan giữa hút thuốc lá và tuổi thọ ngắn hơn ở nước Mỹ. Trong các nghiên cứu về sức khoẻ của dân cư ở các nước đang phát triển, ví dụ như ở Thái Lan (2005), việc hút thuốc lá và uống bia/rượu luôn được coi là các hành vi nguy hiểm với sức khoẻ và đây là một trong những nội dung nghiên cứu được quan tâm.

Hiện nay, đất nước ta đang trong công cuộc công nghiệp hoá và hiện đại hoá nền kinh tế. Nhu cầu đối với nguồn nhân lực chất lượng cao ngày càng tăng, và những người di cư là một nguồn nhân lực quan trọng để phát triển kinh tế-xã hội ở các khu vực đô thị cũng như các khu công nghiệp lớn. Sự gia tăng các hành vi nguy hiểm đối với sức khoẻ của người lao động di cư là một vấn đề cần được quan tâm. Trong bài viết nghiên cứu này, câu hỏi đặt ra là: những đặc điểm nhân khẩu học và kinh tế-xã hội nào của người di cư có ảnh hưởng tới những chuyển đổi hành vi có hại cho sức khoẻ của họ?

Các số liệu thu thập được trong Cuộc điều tra di cư Việt Nam 2004 cho phép so sánh sự chuyển đổi hành vi hút thuốc lá và uống bia/rượu của người di cư trước và sau khi di chuyển đến nơi lao động mới. Để đánh giá ảnh hưởng của các yếu tố nhân khẩu học và kinh tế-xã hội đến việc chuyển đổi hành vi này, trong bộ số liệu của Tổng cục Thống kê, có thể sử dụng các biến số như sau: (1) Giới tính; (2) Tuổi; (3) Tình trạng hôn nhân; (4) Nơi đến của người di cư (nông thôn/thành thị); (5) Số năm đi học; (6) Thời gian đã di chuyển; (7) Có gửi tiền về cho gia đình hay không; (8) Có người thân ở nơi di chuyển đến trước khi tới hay không?

Lý thuyết chính được vận dụng trong nghiên cứu này là lý thuyết xã hội học về sự thích nghi môi trường xã hội. Theo lý thuyết này, ở nơi đến, có sự tác động qua lại về hành vi giữa người di cư và người không di cư. Các tập tục, thói quen và các hành vi xã hội của cộng  đồng người không di cư sẽ ảnh hưởng đến việc chuyển đổi hành vi của người di cư. Để thích nghi và hoà nhập với môi trường xã hội mới, người di cư có xu hướng chuyển đổi hành vi của bản thân theo các chuẩn mực của cộng đồng ở nơi đến. Sự khác nhau không đáng kể về hành vi hút thuốc lá và uống bia/rượu giữa người di cư và không di cư, và tỷ lệ người không di cư hút thuốc và uống bia/rượu cao hơn người di cư. Bên cạnh tác động của môi trường xã hội, thì những yếu tố nào, trong số các yếu tố nhân khẩu học và kinh tế-xã hội nêu trên, có ảnh hưởng tới chuyển đổi hành vi nguy hiểm đối với sức khoẻ người lao động di cư?

Các kỹ thuật phân tích nhị biến và đa biến được sử dụng trong nghiên cứu để tìm hiểu ảnh hưởng của các yếu tố nêu trên. Kết quả phân tích số liệu cho thấy, (1) Biến số giới tính có ảnh hưởng rất mạnh có ý nghĩa thống kê đối với biến số phụ thuộc là sự chuyển đổi hành vi nguy hiểm đối với sức khoẻ. Nam giới có sự chuyển đổi những hành vi này cao hơn rất nhiều so với nữ; (2) Nhóm người di cư trẻ (từ 15-29 tuổi) có xu hướng chuyển đổi hành vi nguy hiểm nhiều hơn so với các nhóm người di cư ở độ tuổi cao hơn (30-49 và 50-59); (3) Những người chưa lập gia đình có hành vi nguy hiểm nhiều hơn so với những người đã lập gia đình; (4) Biến số nông thôn/thành thị không có ảnh hưởng đáng kể tới việc chuyển đổi hành vi của người di cư; (5) Những người di cư có số năm đi học nhiều hơn thường có xu hướng ít có chuyển đổi hành vi về hút thuốc lá, nhưng số năm đi học lại hầu như không có ảnh hưởng tới việc chuyển đổi hành vi uống bia/rượu. Những người di cư có trình độ học vấn cao hơn cũng có mức độ chuyển đổi hành vi uống bia/rượu như những người có trình độ học vấn thấp hơn; (6) Thời gian chuyển đến của người di cư càng lâu thì mức độ chuyển đổi hành vi nguy hiểm đối với sức khoẻ càng lớn. (7) Việc người di cư có người thân, ở nơi đến hay không, không có ảnh hưởng tới sự chuyển đổi hành vi của họ; (8) Người di cư có gửi tiền về cho gia đình có xu hướng chuyển đổi hành vi nguy hiểm đối với sức khoẻ nhiều hơn so với người di cư không có tiền gửi về nhà.

Kết quả nghiên cứu cho thấy rõ là nhóm có nguy cơ cao nhất về chuyển đổi hành vi nguy hiểm đối với sức khoẻ là thanh niên nam, chưa có gia đình và ở độ tuổi 15-29. Từ góc độ nguồn nhân lực lao động, đây là nhóm quan trọng của một đất nước có cơ cấu dân số trẻ như Việt Nam. Tình trạng sức khoẻ của thanh niên có ý nghĩa quan trọng đối với việc phát triển nguồn nhân lực trong bối cảnh đất nước đang đẩy nhanh quá trình công nghiệp hoá đòi hỏi có lao động chất lượng cao.

Một phát hiện của nghiên cứu là, trình độ học vấn chỉ có ảnh hưởng tới việc hạn chế hút thuốc lá, chứ không có ảnh hưởng tới việc hạn chế uống bia/rượu. Nhóm người có trình độ học vấn cao lại có xu hướng chuyển đổi hành vi nguy hiểm đối với sức khoẻ liên quan tới uống bia/rượu nhiều hơn nhóm người có trình độ thấp hơn. Điều này chứng tỏ, đối với đa số người lao động, họ không coi việc uống bia/rượu là một hành vi nguy hiểm đối với sức khoẻ.