Nước mắt làng đa thê

Nghe có người hỏi chuyện những người đàn ông trong sóc “nhiều vợ”, Thị Chờ (40 tuổi) ở sóc Bù Gia Phúc 1 chỉ vào mình: “Thằng chồng mình có hai sai (vợ) đây. Mình là sai lớn”. Theo lời chị Chờ, 18 tuổi, chị là cô thôn nữ xinh nhất sóc, đêm nào trai làng cũng đến thổi khèn hò hẹn. Rồi Thị Chờ cũng chọn được người thương và cưới.

 

Sống với nhau gần 20 năm, có ba mặt con (hai gái, một trai), đứa lớn 17 tuổi, đứa nhỏ 13 tuổi. Đùng một cái, Thị Chờ phát hiện ra chồng có thêm sai nhỏ đã hơn mười năm nay. “Thằng chồng chỉ yêu con sai nhỏ thôi”- chị kể - “Sai nhỏ cũng có ba con với chồng mình. Đứa lớn 10 tuổi rồi”.

 

Lúc đầu chị Chờ rối lắm, mấy chục năm bỏ công bỏ sức cuốc đất, làm được mấy hécta rẫy điều, cao su, định cho con làm của hồi môn cưới vợ. Bữa nay không chừng chồng lén bán rẫy cưới sai. Suy đi nghĩ lại, Thị Chờ quyết định cưới thêm sai nhỏ cho chồng để “khỏi mất chồng, khỏi mất rẫy”.

 

Những người phụ nữ này đều có hoàn cảnh "chồng chung".

Cùng sóc, cùng kiếp “chồng chung”, nhưng Thị Peo (33 tuổi) không may mắn như Thị Chờ. Năm 17 tuổi lấy chồng, ở với nhau được năm mặt con: bốn gái, một trai nhưng bị bệnh bại liệt. Peo là trụ cột gia đình, làm nuôi bảy miệng ăn. Chồng chỉ biết ăn nhậu, giờ đòi cưới thêm sai vì muốn có con trai nối dõi. Peo không chịu liền bị chồng đánh đập, rồi chồng gọi người vào bán hết rẫy điều gần hai hécta, được hơn 10 triệu đồng. “Nó lấy hết để cưới sai”- Thị Peo sụt sùi.

 

Sai nhỏ của chồng Peo cũng là bạn gái từng cởi trần tắm sông với Peo. Hỏi làm sao Peo biết chồng có sai nhỏ, Peo trả lời: “Con mắt làng mình biết hết, họ biết nên kể với mình”. Sao Peo không giành chồng về? Peo nhìn xa xăm: “Gọi về thì nó cũng đi thôi. Cái hồn của nó chỉ có sai nhỏ, không nhớ đến mình nữa đâu”. Peo có báo với già làng, với Hội Phụ nữ nhờ can thiệp? Peo hốt hoảng: “Đừng! Đừng báo. Mình sợ thằng chồng mình bị cán bộ bắt lắm...”.

Cạnh sóc Bù Gia Phúc 1 là sóc Đặc Son 1. Tại đây, cũng có hơn 10 gia đình “nhiều vợ”. Điểu Toát (53 tuổi) cũng có hai sai đang chung sống “hòa bình” trong một nhà. Hai sai nhà Điểu Toát đều 47 tuổi, sai lớn cưới năm 1977, mười năm sau Điểu Toát cưới thêm sai bé. Hai sai sinh 14 con, con lớn nhất gần 35 tuổi, đứa bé mới lên 8.

 

Điểu Toát cho biết, thu nhập trung bình hàng tháng của gia đình chỉ hơn một triệu đồng. Làm sao nuôi đủ 20 miệng ăn? Điểu Toát chỉ tay ra vườn: “Nhà mình nhiều khoai, nhiều bắp, muốn ăn bao nhiêu cũng có”. Các con có đi học không? Điểu Toát bảo: “Khổ lắm, không có tiền để đi học”. Người học cao nhất nhà Điểu Toát chỉ mới đến lớp ba. Tôi thắc mắc, khổ mà sao Điểu Toát còn lấy nhiều sai? Điểu Toát rít một hơi thuốc lào, trầm ngâm: “Lấy sai cho nó đẻ con, có thêm người làm cái rẫy”. Điểu Toát có bốn mẫu rẫy, rộng gần 5 hécta. Rẫy chủ yếu trồng cà phê, điều, cao su... Nhà Điểu Toát thuộc diện nghèo nhất sóc nhưng cũng đông con nhất sóc.

“Tuy có nhiều sai, nhưng sai nào cũng được cưới hỏi đàng hoàng. Mỗi lần cưới, chi phí khoảng 10-15 triệu đồng. Người giàu thì xây nhà riêng cho sai, nghèo thì ở chung nhà, chỉ cần sắm thêm cái giường”- Điểu Toát cho biết.

 

Thị Chờ, Điểu Toát, Điểu Tôn (Theo thứ tự từ trái qua phải).

Vì sao đàn ông S’Tiêng thích có nhiều sai? Điểu Tôn (48 tuổi) có ba sai, 12 con, cười bẽn lẽn: “Tại nó yêu mình thì mình yêu lại nó. Từ chối nó là mình có tội”. Cũng vì sợ “có tội với Giàng” nên đàn ông S’Tiêng phải lấy từ 2-3 sai, thậm chí có người có đến 8 sai. Lấy nhau không thương yêu, chỉ cần “con mắt nó ưa, cái bụng nó chịu” là... cưới.

 

Điểu Tôn có 5-6 cái rẫy rộng 8 hécta, thu nhập hơn 20 triệu đồng/năm. Các sai đều có nhà riêng, dựng gần nhau. Khi được hỏi, có khi nào các sai gây lộn? Điểu Tôn trả lời: “Mình phải biết phân chia của cải đều cho các sai để họ không tranh nhau”. Vậy Điểu Toát hay ở với sai nào? “Mình nhiều sai, nhiều nhà nhưng mình không ở với sai nào hết. Nhà mình là ngoài rẫy điều. Mỗi đêm có một sai đem cơm cho mình ăn”- Điểu Tôn hồn nhiên kể.

 

Nhiều sai, đông con, cố vá víu lắm thì đời sống vẫn không thoát khỏi cái nghèo, cái đói. Vậy mà, khi được hỏi có muốn cưới thêm sai? Điểu Tôn bảo, muốn lắm chứ nhưng sợ “Nhà nước không cho...”?

“Đa thê” là phong tục của người S’Tiêng từ rất lâu đời. Hiện, Bù Gia Phúc 1 có 160 hộ, Đặc Son 1 có 98 hộ. Và hơn 30 hộ là gia đình “đa thê”, tập trung vào những người từ 40 tuổi trở lên. Hai sóc này đặc biệt khó khăn, đến mùa thu hoạch điều, cà phê, cao su... người S’Tiêng mới có thu nhập trung bình 1 - 1,2 triệu đồng/vụ. Mỗi gia đình đều có một chồng- hai vợ- mười con. Phụ nữ hầu như không biết chữ, con cái sinh ra cũng không được đến trường.

Để xóa hủ tục này, bà Nguyễn Thị Thái (Phó chủ tịch xã Đức Nghĩa) cho biết: “Xã phối hợp với Hội phụ nữ thường xuyên đến từng thôn, sóc tuyên truyền về chủ trương “một vợ một chồng”, “gia đình sinh từ một - hai con”. Già làng, trưởng bản là cầu nối để chủ trương của Nhà nước đến được với bà con, đặc biệt là giới trẻ để xóa dần tục “nhiều vợ”.