Tác động toàn cầu của HIV/AIDS đối với thanh niên

Những người ở nhóm từ 15 – 24 tuổi bị ảnh hưởng nhiều nhất, đặc biệt là các em gái và phụ nữ trẻ là những đối tượng chiếm phần đông trong số những thanh niên đang sống chung với căn bệnh này. Những người trẻ tuổi ngày nay đang đương đầu với nguy cơ lây nhiễm HIV, họ cũng là những người quyết định trong việc đối phó với đại dịch; ở những nơi mà sự lây truyền HIV đã giảm, giảm mạnh nhất thường thấy trong số những người trẻ tuổi.

Tác động hiện hành

Tại rất nhiều nước, tỷ lệ nhiễm HIV/AIDS trong số những người trẻ tuổi đã rất cao, những người trẻ tuổi tiếp tục chiếm một tỷ lệ lớn trong số ca nhiễm mới;

• Theo báo cáo của Tổ chức AIDS Liên hợp quốc (UNAIDS), đến cuối năm 2003 trên toàn thế giới ước tính có 37,8 triệu người đang sống chung với HIV/AIDS, khoảng 1/3 (chiếm 32% hay 12,1 triệu) dưới 25 tuổi. Trong năm 2003, thế giới có 4,8 triệu người mới mắc, trong đó hơn một nửa dưới 25 tuổi.

• Thanh niên tuổi từ 15 đến 24 bị tác động mạnh nhất. Mười triệu người trẻ tuổi chiếm hơn 1/4 (28%) số người lớn đang sống chung với HIV/AIDS và họ chiếm hơn một nửa số người lớn mới nhiễm - mỗi ngày có khoảng 6.000 người từ 15-24 tuổi bị nhiễm, tức là cứ 15 giây có một người.

• Hầu hết những người 15 - 24 tuổi đang sống chung với HIVS là ở vùng cận Sahara, Châu phi (62%), tiếp đó là khu vực Nam/Đông Nam châu Á (18%), Đông Âu/Trung Á (6%) và châu Mỹ latinh (6%) (xem bảng 2).

• Khu vực Cận Sahara, châu Phi thanh niên 15 - 24 tuổi có tỷ lệ nhiễm HIV/AIDS cao nhất, tiếp theo là khu vực Ca ri bê và Đông Âu/Trung Á (xem bảng 2). 1,5 ở một số nước, tỷ lệ nhiễm HIV trong những người trẻ tuổi cao hơn rất nhiều. Gần đây, điều tra đại diện hộ gia đình cấp quốc gia ở Nam Phi cho thấy tỷ lệ này trong thanh niên 15 - 24 tuổi là 10,2%, phụ nữ trẻ chiếm tỷ lệ (15,5%) cao hơn so với nam giới trẻ (4,8%).

• Rất nhiều trường hợp, những nước có tỷ lệ nhiễm HIV/AIDS cao ở thanh niên cũng có dân số rất trẻ. Ví dụ, ước tính hơn một nửa dân số vùng cận Sahara, châu Phi là dưới 18 tuổi. Do sự tương tác giữa tỷ lệ nhiễm HIV/AIDS cao và mất cân đối của dân số trẻ làm trầm trọng thêm đến sự tác động của đại dịch.

• Đặc biệt một số khu vực trên thế giới đang trẻ hoá bệnh dịch. Ví dụ, ở Đông Âu/Trung Á những người trẻ tuổi chiếm gần một nửa (48%) số lượng người lớn đang sống chung với HIV/AIDS; và ở khu vực Đông Á và Châu Mỹ Latinh chiếm tương ứng 38%.

Những đối tượng dễ bị tổn thương nhất

Nguy cơ và tỷ lệ nhiễm HIV đang tăng nhanh ở các nhóm đối tượng sau:

Phụ nữ trẻ và các em gái:

• Phụ nữ và các em gái chiếm tỷ lệ ngày càng tăng trong số người lớn đang sống chung với HIV, tăng từ 41% năm 1997 lên gần một nửa (48%) vào cuối năm 2003. Chú ý là nhóm phụ nữ trẻ chiếm phần lớn số người trẻ tuổi đang sống chung với HIV/AIDS trên thế giới (62%). Ở khu vực Cận Sahara, châu Phi bộ bệnh dịch trong thanh niên chủ yếu là nữ - ba phần tư tổng số những người trẻ tuổi bị nhiễm HIV/AIDS là nữ thanh niên (xem bảng 3).

• Về mặt sinh học, nguy cơ nhiễm HIV trong khi quan hệ tình dục không an toàn ở nữ cao hơn nam giới, đặc biệt là phụ nữ trẻ. Trung bình, độ tuổi bị nhiễm HIV ở nữ giới trẻ hơn nam. Ngoài ra, ở phụ nữ xu hướng có bạn tình nhiều tuổi hơn, một phần do nhu cầu kinh tế và nghèo đói.

Quan hệ tình dục đồng giới ở nam thanh niên:

• Sự kỳ thị, bị xã hội gạt bỏ và thiếu thông tin có thể dẫn đến tăng nguy cơ đối với những người đàn ông có quan hệ đồng giới. Quan hệ tình dục nam với nam là con đường lây truyền HIV chiếm ưu thế ở một số nước như Mỹ, Braxin, Côxta Rica và Mê-hi-cô, và có thể đang tăng ở các nước Đông Âu. Các hành vi nguy cơ và tỷ lệ nhiễm HIV ở nam thanh niên trong quan hệ tình dục đồng giới có thể lại tăng ở các nước đã phát triển.

Những người tiêm chích ma tuý:

• Tiêm chích ma tuý vẫn là một yếu tố nguy cơ đối với nhiều người trẻ tuổi, đặc biệt ở Đông Âu, Trung Á và Liên bang Nga.

Trẻ mồ côi do AIDS:

• Hiện nay ước tính có khoảng 15 triệu trẻ em bị mồ côi do HIV/AIDS, mất bố/ mẹ hoặc cả hai do đại dịch. Phần lớn (12 triệu) số trẻ em này đang sống ở cận Sahara, châu Phi. Đến năm 2010, con số này có thể tăng lên đến 18 triệu người. Nếu như không có nguồn lực và hệ thống hỗ trợ, những đứa trẻ mồ côi này có nguy cơ bị suy dinh dưỡng, bị lạm dụng, bệnh tật và nhiễm HIV.

Trẻ em bị bóc lột tình dục:

• Mại dâm trẻ em, buôn bán trẻ em, văn hoá phẩm khiêu dâm trẻ em và ép buộc kết hôn  sớm đều làm tăng nguy cơ nhiễm HIV ở trẻ em và cộng đồng. Ở một số nơi trên thế giới, tỷ lệ nhiễm HIV cao trong số gái mại dâm trẻ.

Các can thiệp phòng ngừa, chăm sóc và chữa trị

Cũng như tất cả mọi người có nguy cơ và sống chung với HIV/AIDS, thanh niên cần được tiếp cận các dịch vụ phòng ngừa, chăm sóc và chữa trị. Tuy nhiên, trên phạm vi toàn cầu, ước tính chưa đến một phần năm số người có nhu cầu được tiếp cận các chương trình phòng ngừa, và chỉ có 7% số người nhiễm HIV được tiếp cận thuốc kháng virút. Và thanh niên cũng thường phải đối mặt với những thách thức và các nhu cầu trong việc tiếp cận thông tin và dịch vụ. Những can thiệp ở các nước đã phát triển cũng như đang phát triển cho thấy:

• Những can thiệp phòng ngừa có hiệu quả trong việc giảm các hành vi nguy cơ và lây truyền HIV trong những người trẻ tuổi. ở những nơi tỷ lệ nhiễm HIV đã giảm, mức giảm nhiều nhất là ở lứa tuổi thanh niên. Bởi vì hầu hết các trường hợp bị nhiễm HIV xảy ra ở những người trẻ tuổi, phòng ngừa HIV trực tiếp hướng vào thanh niên là chiến lược sống còn và hữu hiệu trong việc làm thay đổi chiều hướng của đại dịch trong tương lai.

• Những nội dung chủ yếu của chiến lược phòng tránh cho thanh niên bao gồm: sử dụng những người đồng đẳng, bố mẹ và các nhà giáo dục; đưa giáo dục giới tính vào nhà trường; các chiến dịch tiếp thị xã hội kể cả sử dụng truyền th ông đại chúng để tiếp cận những người trẻ tuổi; phát triển các dịch vụ “thân thiện với thanh niên”. Điều quan trọng là những nội dung này phải có các chương trình dự phòng HIV toàn diện tầm cỡ quốc gia, hoạt động lồng ghép như là một bộ phận của chiến lược quốc gia về AIDS.

• Khi những nỗ lực khám điều trị được tăng cường trên phạm vi toàn cầu, vấn đề quan trọng là đảm bảo cho những người trẻ tuổi tiếp cận được các dịch vụ cần thiết. Nhiều chiến lược được xác định theo nghĩa phòng ngừa sẽ rất quan trọng đối với việc chăm sóc và điều trị cho những người trẻ tuổi. Ví dụ, sáng kiến quốc gia ở Nam Phi về trạm xá thân thiện với vị thành niên, một phần của cuộc sống tình yêu, chương trình quốc gia phòng ngừa HIV cho những người trẻ tuổi, đã được mở rộng để kết hợp và giám sát điều trị bằng thuốc kháng vi rút do nước này mở rộng việc chữa trị cho tất cả những người có HIV dương tính.