Tất cả các dòng sông đều chết

Nay, ở TPHCM cũng có một “bộ phim” gần tương tự song người dân lại “ngán” không muốn xem dù hàng ngày vẫn phải đối mặt: Tất cả các dòng sông đều… chết!

 

Kênh Tham Lương đoạn dưới chân cầu Tham Lương Q. Tân Phú. Ảnh: Bá Vương

 

Những dòng kênh  quằn quại

 

Ước tính từ Phòng Quản lý chất thải rắn thuộc Sở Tài nguyên và Môi trường TPHCM, mỗi ngày người dân thải ra hệ thống kênh rạch hơn 200 tấn rác thải sinh hoạt. Theo một ước tính khác từ Chi cục Bảo vệ môi trường TPHCM, lượng nước thải sinh hoạt và công nghiệp xả ra hệ thống kênh rạch hơn 1 triệu m3/ngày, trong đó gần 90% nước thải chưa qua xử lý.

Nhà gần kênh Tân Hóa, đoạn Hòa Bình (quận Tân Phú), hàng ngày ông Bùi Văn Thêm và bà con sống khu vực này vô cùng khổ sở bởi mùi thối của dòng nước đen. Nhà ông Thêm lúc nào cũng kín cửa buông rèm, không phải vì sợ trộm mà sợ “hương nồng” của rác thải, nước thải, của một đoạn kênh đen và đứng lặng như ao chuôm. Từ trên bờ nhìn xuống, sự ô nhiễm lộ rõ với váng hóa chất xanh, đỏ đủ màu, biến đổi không ngừng. Mặt nước phủ váng quánh đen đặc như đứng lặng dù trên thực tế, dòng nước có nặng nề di chuyển chầm chậm vì lòng kênh ngày càng hẹp mà rác thải thì đầy tràn.

“Hồi xưa dòng kênh này không đến nổi nào đâu. Rác thải thì cũng có nhưng ít lắm, nước chảy ào ào, không trong xanh nhưng cũng trắng đẹp như nước sông Sài Gòn chứ đâu có đen mun và hôi như bây giờ”, ông Thêm bồi hồi nhớ về thời ông và bà con nơi đây sống gần con kênh gió mát lộng mỗi chiều thay vì một “bể nhựa đường” đặc quánh như bây giờ. Ông phàn nàn rằng: “Nó chết rồi. Con kênh chết đồng nghĩa với con kênh thối khiến cuộc sống chúng tôi cũng điêu đứng theo”.

Con kênh “chết” hay con kênh thối đang ngày càng “nở rộ” trên địa bàn TP.HCM. Hiện 10 triệu dân thành phố này đang dựa vào 5 hệ thống kênh thoát nước phục vụ sinh hoạt hàng ngày, gồm: Nhiêu Lộc – Thị Nghè; Tân Hoá – Lò Gốm; Tàu Hũ – kênh Đôi – kênh Tẻ; Bến Nghé và hệ thống kênh Tham Lương – Bến Cát – Vàm Thuật. Mỗi hệ thống kênh lại có nhiều rạch nhánh “lấy” nước thải sinh hoạt từ người dân, tổng cộng hơn 150 tuyến cả kênh lẫn rạch. Những con rạch, đa số đã “chết” hoặc đang “chết”, khiến các con kênh càng thêm oằn mình vì nước thải và rác.

Kết quả quan trắc chất lượng nước kênh rạch trong khu vực nội thành TP HCM năm 2011 của Chi cục Bảo vệ môi trường thành phố cho thấy, ngoại trừ kênh Đôi – kênh Tẻ hầu hết các các kênh còn lại đều có mức độ ô nhiễm hữu cơ và vi sinh vượt mức quy chuẩn cho phép nhiều lần.

 

“Sát thủ”    lộ mặt nhưng khó… “xử”

Giữa tháng 3 vừa rồi, Ban Kinh tế và ngân sách HĐND TPHCM đã tiến hành khảo sát tình hình ô nhiễm môi trường do các cơ sở sản xuất nằm dọc kênh Tham Lương gây ra. Đoàn khảo sát đã tận mắt chứng kiến một cụm cơ sở sản xuất giấy, bao bì, dệt nhuộm dọc bờ kênh (thuộc địa bàn phường Đông Hưng Thuận, quận 12) đang đổ tràn ra bờ kênh các loại chất thải công nghiệp. Bức xúc vì chuyện “bức tử” kênh rạch, ông Nguyễn Văn Lâm - Phó trưởng Ban Kinh tế và ngân sách, Trưởng đoàn khảo sát đã đề nghị Sở Tài nguyên và Môi trường trong vòng 10 ngày phải tái kiểm tra các cơ sở đã có quyết định xử phạt vi phạm hành chính và báo cáo kết quả cho HĐND thành phố. Ông Lâm cũng đề nghị chính quyền quận 12 yêu cầu các cơ sở sản xuất nói trên cam kết lộ trình khắc phục, nếu không khắc phục được phải kiên quyết di dời ra khỏi địa bàn.

Còn Chi cục Bảo vệ môi trường TPHCM từng tiến hành thống kê khu vực dọc tuyến kênh Thầy Cai - An Hạ đã đưa ra con số giật mình: Trong 120 đơn vị sản xuất dọc bờ kênh thì chỉ 37 đơn vị có hệ thống xử lý nước thải. Lượng nước thải dọc tuyến kênh Tham Lương - Bến Cát - Vàm Thuật theo ước tính khoảng 21.942 m3/ngày đêm thì đủ biết sức “tàn sát” ghê gớm nhường nào. Chưa hết, thống kê của cơ quan này còn cho thấy, 79 đơn vị sản xuất dọc kênh Lò Gốm - Tân Hóa đều thuộc ngành sản xuất gây ô nhiễm như dệt, nhuộm, xeo giấy, chế biến thực phẩm, công nghiệp hóa chất... với lưu lượng hơn 7.000 m3 nước thải/ngày đêm chưa qua xử lý.

Mặc dù TPHCM đã có chủ trương di dời cơ sở sản xuất hoặc phạt nặng, đóng cửa, kể cả đơn vị hoạt động y tế nếu xả thải chưa qua xử lý ra môi trường, (mà chủ yếu là hệ thống kênh rạch) song hậu quả của việc buông lỏng vấn đề này từ cách đây 15 năm đã khiến việc “phục sinh” kênh rạch vô cùng tốn kém và chưa chắc thực hiện được. Mặt khác, tốc độ đô thị hóa nhanh chóng đi kèm công tác quy hoạch yếu kém khiến nhiều rạch nhánh của 5 hệ thống kênh thoát nước của thành phố đã bị lấp hoặc đang trong cơn… “hấp hối”.

Mới đây, ngày 16/3, UBND TPHCM lại chỉ đạo Sở Tài nguyên và Môi trường phối hợp với các sở, ngành liên quan và UBND các quận, huyện đẩy mạnh công tác thu phí bảo vệ môi trường đối với nước thải công nghiệp, phí bảo vệ môi trường đối với khai thác khoáng sản theo quy định. Tạm thời đình chỉ hoạt động, cấm hoạt động, buộc di dời đối với các cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, kéo dài. Tăng cường quản lý và bảo vệ môi trường tại các khu chế xuất, khu công nghiệp, khu công nghệ cao, đảm bảo việc đấu nối 100% nước thải của các cơ sở hoạt động trong các khu trước khi thải ra môi trường… Tất cả những “chỉ thị” này được đưa ra khi mà trên thực tế, các dòng sông nhỏ, kênh rạch của thành phố đều đã chết.

Liệu những dòng kênh này sẽ ra sao khi mà trong 5 năm trở lại đây, vấn đề đã được nhiều giới, nhiều ngành lên tiếng cảnh báo song càng cảnh báo, các dòng kênh càng... thê thảm hơn?!

Đỗ Bá - Tuấn Vương