Điều ít biết về cổng Parabol – biểu tượng huyền thoại của Đại học Bách khoa Hà Nội

Ngày 4/11, Đại học Bách khoa Hà Nội thông báo bắt đầu triển khai các công tác di dời cổng Parabol - công trình mang tính biểu tượng nằm trên đường Giải Phóng (phường Bạch Mai, Hà Nội) phục vụ dự án trục không gian Quốc lộ 1A.

Theo kế hoạch, cổng sẽ được chuyển vào phía trong khuôn viên trường khoảng 20m so với vị trí hiện tại.

Theo Báo Sức khỏe và Đời sống, khu vực cổng Parabol đã được rào chắn. Hàng rào tôn cao khoảng 2m, được dựng lên ở lối ra vào và một phần vỉa hè đường Giải Phóng. Hàng rào cũng được dựng ở phía trong khuôn viên nhà trường (khu vực cổng Parabol).

Thông tin từ Đại học Bách khoa Hà Nội cho biết, chủ trương và phương án di dời đã được UBND TP Hà Nội thống nhất nhằm bảo tồn cổng Parabol trên đường Giải Phóng. Đơn vị thi công dự án, đoạn qua đường Giải Phóng là đầu mối lên phương án kỹ thuật và triển khai.

Cổng Parabol của Đại học Bách khoa Hà Nội cao khoảng 12,5m, hai chân cổng cách nhau khoảng 8m. Đây được coi là biểu tượng, niềm tự hào, gắn bó với nhiều thế hệ sinh viên.

Công trình được khánh thành từ năm 1965, có thiết kế hình parabol đặc biệt, thuộc tổng thể khu trường được xây dựng với sự giúp đỡ của Liên Xô. Trải qua hơn 6 thập kỷ, cánh cổng đã trở thành một trong những hình ảnh nhận diện quen thuộc nhất của Đại học Bách khoa Hà Nội.

Tên gọi Parabol thực chất không phải tên hành chính ban đầu. Công trình vốn mang tên Cổng Giải Phóng, nhưng sinh viên đã gọi là cổng Parabol bởi hình dáng gợi liên tưởng đến đồ thị hàm số parabol trong toán học. Cách gọi gần gũi với môi trường đào tạo kỹ thuật ấy dần trở nên phổ biến qua nhiều thế hệ.

Theo VOV, cổng Parabol từng là biểu tượng cho tinh thần hiện đại của một trường đại học kỹ thuật trong giai đoạn đất nước bắt đầu khôi phục và phát triển sau chiến tranh. Với nhiều sinh viên, khoảnh khắc bước qua cánh cổng ấy không đơn thuần là vào giảng đường mà còn mang ý nghĩa mở đầu cho hành trình theo đuổi khoa học và kỹ thuật.

Không chỉ nổi bật bởi hình dáng đặc biệt, cổng Parabol còn gắn với một giai thoại được lưu truyền nhiều năm trong cộng đồng Bách khoa. Theo truyện ngắn "Những Ngọn Sóng Soliton" của Trần Đức Trung, cảm hứng thiết kế tổng thể của trường được liên tưởng tới hình tượng sóng nước Hồ Gươm và "sóng soliton" - dạng sóng đơn độc nhưng bền bỉ, có thể vượt qua nhiều trở ngại mà không tan biến.

Tác phẩm kể rằng sau khi hòa bình lập lại ở miền Bắc, Liên Xô hỗ trợ Việt Nam xây dựng một trường đại học kỹ thuật hiện đại ở phía Nam Hà Nội. Một kiến trúc sư Nga trong quá trình tìm hiểu văn hóa Thủ đô được nghe câu chuyện vua Lê Lợi trả gươm thần tại Hồ Gươm. Từ đó, ông hình dung những lớp sóng lan tỏa từ Hồ Gươm về phía Nam Hà Nội, trở thành cảm hứng cho tổng thể kiến trúc của trường.

Theo cách lý giải mang tính biểu tượng này, các đường lượn trên mái nhà C1, hệ thống hành lang nối giữa các dãy nhà và đặc biệt là cổng Parabol đều được xem như hình ảnh của những con sóng. Trong đó, cổng Parabol đại diện cho "ngọn sóng soliton" vượt lên khỏi đám đông, tượng trưng cho tinh thần sáng tạo, bền bỉ và dám chấp nhận thử thách của người làm khoa học.

Dù chưa có tài liệu chính thức từ nhà trường xác nhận giai thoại nói trên là ý tưởng thiết kế gốc của công trình. Nhiều nhà nghiên cứu và cựu sinh viên cho rằng đây là câu chuyện mang tính biểu tượng, được lưu truyền như một phần ký ức văn hóa đặc biệt của cộng đồng Bách khoa.

Dù trường có tới ba cổng chính (trên đường Giải Phóng, Đại Cồ Việt và Trần Đại Nghĩa), cổng Parabol trên đường Giải Phóng luôn mang một giá trị tinh thần đặc biệt và được ví như "huyền thoại" mỗi khi nhắc về trường.