Thẩm định tử vong mẹ ở VN: Tiên lượng nguy hiểm

Tại Hội thảo triển khai thẩm định tử vong mẹ vừa được tổ chức tại Hòa Bình, TS.Lưu Thị Hồng, Phó Vụ trưởng Vụ Sức khỏe bà mẹ trẻ em (Bộ Y tế) cho biết, mỗi năm trên thế giới có khoảng 8 triệu phụ nữ chịu hậu quả biến chứng liên quan đến thai sản, trong đó có gần 500.000 bà mẹ tử vong. Ở Việt Nam, tỉ số tử vong mẹ trên 100.000 trẻ là 68,3. "Thẩm định tử vong mẹ ở Việt Nam" là hoạt động để giảm thiểu tỷ lệ này.

Có sự khác biệt lớn về vùng miền

Theo các chuyên gia, tử vong mẹ có thể giảm nếu sản phụ tuân thủ lịch khám thai định kỳ. Ảnh: Dương Ngọc.

BS.Phó Đức Nhuận, nguyên bác sĩ BV Phụ sản Trung ương cho biết: Nguyên nhân dẫn đến tử vong mẹ gồm nguyên nhân trực tiếp là chết do tai biến sản khoa hoặc do can thiệp thủ thuật, sai sót trong chẩn đoán, điều trị và biến chứng của các nguyên nhân trên như băng huyết, sản giật, tiền sản giật, nhiễm khuẩn sản khoa, vỡ tử cung, phá thai không an toàn, tắc mạch ối, tai biến sản khoa khác. Các nguyên nhân gián tiếp là chết do các bệnh có trước hoặc trong khi mang thai làm bệnh nặng lên do ảnh hưởng của thai nghén. Ví dụ như tim mạch, huyết áp, hô hấp, gan, nhiễm khuẩn, miễn dịch, bệnh lý khác.

Hiện nay tại Việt Nam, trong 7 nguyên nhân trực tiếp gây nên tử vong mẹ, băng huyết là nguyên nhân hàng đầu với 41%; sản giật, tiền sản giật là 21,3%, nhiễm khuẩn sản khoa là 16,6%, phá thai không an toàn là 11,5%.

"Tỷ số tử vong mẹ là một chỉ số quan trọng phản ánh tình trạng sức khỏe của phụ nữ, khả năng tiếp cận cơ sở y tế và tính đầy đủ của hệ thống chăm sóc y tế để đáp ứng được nhu cầu của người phụ nữ tại mỗi quốc gia. Vì thế, triển khai thẩm định tử vong mẹ trên toàn quốc là một bước để tiến tới đạt được mục tiêu Thiên niên kỷ là giảm tỷ số tử vong mẹ xuống còn 58,3 bà mẹ/100.000 trẻ còn sống vào năm 2015".

Trên thực tế, có sự chênh lệch khá lớn giữa số bà mẹ tử vong được báo cáo từ địa phương và số bà mẹ tử vong qua điều tra lại tại cộng đồng. Ví dụ tại Sơn La, số liệu tử vong mẹ qua thẩm định gấp 13 lần so với số báo cáo. Tại Kiên Giang, Đắk Lắk con số báo cáo thấp hơn 4-5 lần sau khi thẩm định. "Do đó, triển khai chương trình thẩm định tử vong mẹ trong cả nước có thể góp phần cải thiện chất lượng hệ thống báo cáo" - TS. Lưu Thị Hồng khẳng định.

Thẩm định tử vong mẹ, một hoạt động chuyên môn nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc sản khoa, góp phần từng bước giảm tử vong mẹ tại Việt Nam, không ngừng nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cho bà mẹ và trẻ sơ sinh.

Hoạt động này nhằm mục tiêu phát hiện các trường hợp tử vong mẹ tại cơ sở y tế và cộng đồng, xác định các nguyên nhân tử vong và các yếu tố ảnh hưởng đến tử vong mẹ. Dựa trên kết quả thẩm định đó, có thể lập kế hoạch cải thiện chất lượng dịch vụ nhằm tránh các trường hợp tương tự trong tương lai, trừ những trường hợp bất khả kháng.

Theo các bác sĩ chuyên khoa sản, tử vong mẹ có thể  giảm nếu sản phụ tuân thủ khám thai định kỳ để bác sĩ tiên lượng được cuộc chuyển dạ, hạn chế tối đa các tai biến sản khoa. Ngoài những biến chứng khó có khả năng cứu chữa thì theo BS. Phạm Thị Thu Hương, Trưởng khoa Sinh (BV Nhân dân Gia Định TP.HCM), những thói quen không tốt, cùng với sự chủ quan của thai phụ cũng như người nhà trong chăm sóc trước, trong và sau sinh cũng có thể "góp phần" gây tử vong mẹ.

Trong thực tế, nhiều người có những dấu hiệu "bất thường" nhưng vẫn nghĩ đó là bình thường, lúc đưa đến bệnh viện thì đã quá muộn. Theo BS.Hương, thường gặp nhất là những người thấy bị phù mà không biết rằng họ có thể đang đối diện với hội chứng huyết áp cao trong thai kỳ. Có người bị nhức đầu, chóng mặt, hoa mắt lại chủ quan cho rằng mình bị cảm gió thông thường, trong khi đây chính là những biểu hiện cho nguy cơ tiềm ẩn sản giật. Cũng có những thai phụ bị đau thượng vị, lại đinh ninh do chế độ ăn và ăn không tiêu, hoặc đau dạ dày, nhưng nó lại chính là dấu hiệu của tiền sản giật nặng.

Sau sinh, nhiều sản phụ bị sốt lại nghĩ mình bị cảm cúm, hoặc căng sữa, nhưng thực tế là do nhiễm trùng sản dịch, nếu chậm trễ đưa đến bệnh viện có thể bị đe dọa đến tính mạng.

Do đó, theo BS. Hương, thai phụ và gia đình cần được tư vấn kỹ trong lúc mang thai cũng như các nguy cơ có thể xảy ra khi chuyển dạ nói chung và đối với hoàn cảnh từng bà mẹ nói riêng. Làm tốt điều này không chỉ họ được thêm kiến thức mà còn có thể lường trước những nguy hiểm xảy ra.