Thu phí lưu hành xe gắn máy, ô tô: Đề án đầu tư ngược(!?)

 

Tại Hội thảo Quỹ bảo trì đường bộ do Bộ GTVT tổ chức mới đây, TS Ron Allan (Ngân hàng Thế giới) cho rằng: “Thu phí từ người sử dụng đường thì sẽ phải cung cấp hệ thống đường chất lượng cao”. Vậy nhưng thực tế hạ tầng giao thông Việt Nam chưa có đường chất lượng cao. Bức tranh hạ tầng giao thông tại 2 thành phố lớn nhất nước là Hà Nội và TP Hồ Chí Minh cũng không mấy sáng sủa. Là 2 địa phương hàng năm “ngốn” một lượng tiền “khổng lồ” đầu tư vào hệ thống giao thông nhưng người dân chỉ được hưởng bụi, tắc nghẽn từ hàng chục lô cốt “chễm chệ” giữa lòng đường.

 

Liệu có sự chồng chéo giữa việc thu phí bảo trì với phí cầu đường? Ảnh: C.H

Cùng với hệ thống những lô cốt liên hoành “hành dân” là tình trạng đào, đắp liên tục trên hầu khắp các tuyến phố. Riêng TP Hà Nội, rất nhiều tuyến đường mới đưa vào sử dụng, chẳng bao lâu sau đã bị xẻ ngang, xẻ dọc và hoàn trả lại bằng lớp nhựa chất lượng thấp, gồ ghề, mặt đường bong rộp, ổ gà, ổ voi thi nhau “hành” người tham gia giao thông.

Hệ thống giao thông tại các địa phương khác, nhất là vùng sâu, vùng xa, đường liên thôn, xã, huyện càng không thể có chất lượng cao. Tại hội nghị về đề án này, Thứ trưởng Bộ GTVT Lê Mạnh Hùng cũng thừa nhận: “Hằng năm nguồn vốn ngân sách cấp cho công tác bảo dưỡng và sửa chữa đường bộ thường chỉ đáp ứng 50 - 60% nhu cầu đối với đường quốc gia. Hệ thống đường tỉnh, huyện và nông thôn thì nguồn vốn đầu tư còn thấp hơn nhiều”. Như vậy, với nguồn vốn hạn chế này, hệ thống đường liên thôn, liên huyện phần lớn có chất lượng thấp.

Hiện tại, Việt Nam chưa có đường cao tốc thực sự, tuyến Pháp Vân - Cầu Giẽ có thể được coi là tiền cao tốc vì chưa đáp ứng các điều kiện theo tiêu chuẩn. Tuyến từ TP Hồ Chí Minh đến Trung Lương (tỉnh Tiền Giang) được coi là đường cao tốc đầu tiên của Việt Nam nhưng theo dự kiến của Ban quản lý dự án Mỹ Thuận (Bộ GTVT) tới ngày 3/2/2010 mới khánh thành.

Theo kế hoạch phát triển mạng đường bộ cao tốc quốc gia, đến năm 2020, Việt Nam dự kiến xây dựng một hệ thống đường cao tốc với tổng chiều dài là 5.584 km. Trong đó, đường cao tốc theo trục dọc Bắc - Nam với hai lộ trình phía Đông và phía Tây với tổng chiều dài 3.420km; Khu vực phía Bắc gồm 6 lộ trình với tổng chiều dài 941km; Khu vực miền Trung và cao nguyên gồm 4 lộ trình với tổng chiều dài 289km; Khu vực phía Nam gồm 6 lộ trình với tổng chiều dài 834km. Như vậy, hệ thống đường cao tốc chất lượng cao trên khắp 3 miền mới chỉ hình thành trên giấy và mãi tới năm 2020 mới tiến hành xây dựng. Nếu đề án trên được thông qua, người dân đã phải chịu chi tiền và gần... 10 năm sau, hoặc còn lâu hơn nữa mới “mua” được “món hàng” đáng để mua. Còn trong 10 năm đấy, hàng chục triệu chủ xe vẫn phải ngậm ngùi, bỏ tiền chịu “mua”... hàng xấu.

Với người tham gia giao thông, việc phải móc ví hàng ngày trong một lộ trình đường đi dường như sắp quá tải. Đã có rất nhiều các loại phí dành cho ô tô, mô tô như phí bến bãi, phí cầu đường, phí qua phà... thậm chí về đường liên thôn, liên xã, cảnh các barie bằng tre chắn ngang đường “xin” lộ phí đã trở nên quá quen thuộc. Đơn cử, với 1 ô tô ở Hà Nội, mỗi lần dừng đỗ đều phải móc ví từ 10.000 – 20.000 đồng, chưa kể có những nơi còn thu “vượt trần”; Mỗi ngày đi làm, đi giao dịch, dừng đỗ dăm lần đã mất ngót tiền trăm. Với xe chạy đường dài, chuyện chi tiền cho lộ phí cũng phải... dài hơi hơn. Một tài xế lái xe Bắc – Nam than thở, mỗi lượt xe phải qua cả chục trạm thu phí, đó là chưa kể vào các tỉnh miền Tây còn phải chi vé qua phà và nhiều thứ phụ phí khác.

Liên quan đến việc liệu có sự chồng chéo giữa việc thu phí bảo trì với phí cầu đường? Ông Nguyễn Văn Thanh - Cục phó Cục Đường bộ (Bộ GTVT) cho biết, Bộ GTVT sẽ xem xét tùy theo nguồn gốc con đường để tính toán có tiếp tục thu phí cầu đường nữa hay không. Theo đó, nếu duy trì khoản thu này qua các trạm thu phí thì sẽ dẫn đến chồng chéo, trùng lặp. Nếu bỏ khoản thu này đồng nghĩa với việc hàng trăm trạm thu phí được đầu tư hiện đại sẽ bị “bỏ hoang”, cả ngàn cán bộ, công nhân viên làm việc tại đây sẽ thất nghiệp!? Đồng thời việc xúc tiến đấu thầu nhằm xã hội hoá thu phí đường bộ mà Cục Đường bộ đang tiến hành đấu thầu cũng phải huỷ bỏ.

Cùng với những nguy cơ như “loạn” phí, chồng chéo dẫn đến lãng phí hiện nay của phương pháp thu khoản tiền này, Bộ GTVT cũng đang gặp khó. Theo đề án, 2 phương án đưa ra là thu qua tiền xăng và đăng ký mới với xe máy và qua đăng kiểm đối với ô tô. Phương án thu phí qua đăng kiểm, đăng kí mới với ô tô, mô tô sẽ nảy sinh không ít bất cập. Phương pháp thu phí bảo trì qua tiền xăng sẽ giải quyết được vấn đề xe đi nhiều, xe lớn tốn nhiều xăng, tương tự hiệu suất sử dụng đường nhiều sẽ phải đóng tiền nhiều. Tuy nhiên, hiện có rất nhiều những phương tiện khác dùng xăng, dầu làm nguyên liệu nhưng không tham gia giao thông đường bộ như tàu thuỷ, ca nô, máy nổ, máy phát điện...

 

Tổng chiều dài mạng lưới giao thông đường bộ Việt Nam khoảng 223.290km. Trong đó quốc lộ là 17.295km, tỉnh lộ là 21.762km, đường trong quận huyện là 45.031km, đường ngoại thành là 124.943km, đường đô thị là 6.654km, các tuyến đặc biệt là 7.623km. Hầu hết các tuyến đường quốc lộ, tỉnh lộ có bề rộng hẹp, nhiều tuyến quá tải, không đáp ứng nhu cầu chuyên chở, hạn chế đến phát triển kinh tế.