Thực trạng và giải pháp về tỷ lệ giới tính và tỷ lệ giới tính khi sinh ở Việt Nam hiện nay

Khi vấn đề không chế qui mô dân số gia tăng đã dần đạt được mục tiêu thì chương trình dân số sẽ chuyển sang các vấn đề về cơ cấu dân số và phân bổ dân cư. Vấn đề cơ cấu dân số được xem xét đàu tiên là cơ cấu dân số tự nhiên theo nam, nữ. Tỷ số giới tính là chỉ số được dùng khi xem xét, đánh giá vấn đề này. Trong thời gian vừa qua trên các phương tiện thông tin báo chí đã đề cấp nhiều đến tỷ số giới tính dân số Việt Nam, đặc biệt là tỷ số giới tính khi sinh, và cũng thể hiên nhiều quan điểm đánh giá khác nhau về vấn đề này. Vậy thực chất  tình hình này ở Việt Nam như thế nào ?. Trong bài này, chúng ta hãy xem xét tình hình giới tính của dân số Việt Nam qua những nguồn số liệu chính thức do Tổng cục Thống kê công bố, đồng thời so sánh với Trung Quốc là quốc gia láng giềng và hiện có tỷ số giới tính ở mức bất bình thường.

1/ Tỷ số giới tính.  

Tỷ số giới tính là tỷ lệ nam so với nữ trong một dân số, thường được biểu thị bằng số nam trên 100 nữ.

                                  Số nam

 Tỷ số giới tính  =   ------------ x 100

                                  Số nữ

Tỷ số giới tính thông thường trong khoảng 95 đến 100. Theo nghiên cứu nhân khẩu học khi tỷ số giới tính trên 110 là cần lưu tâm xem xét, còn trên 120 là tình hình bất thường và cần đặc biệt xem xét. Để nghiên cứu chuyên sâu, phát hiện sớm tình hình, người ta thường xem xét tỷ số giới tính khi sinh (tỷ số giới tính của nhóm trẻ em 0 tuổi). Khi nghiên cứu tỷ số giới tính, thường phải dùng các nguồn số liệu điều tra toàn diện như Tổng điều tra dân số (TĐTDS) hoặc số liệu của các cuộc điều tra quốc gia có qui mô lớn.

2/ Hiện trạng tỷ số giới tính ở Việt Nam

Theo số liệu của TCTK, ngoại trừ những năm từ 1931 đến 1940  dân số Việt Nam có tỷ số giới tính khoảng 97-98 ( năm 1931 là 98,0 và năm 1939 là 97,2 ). Tỷ số giới tính ổn định trong suốt khoảng 50 năm (từ 1943 đến năm 1989) và chỉ giao động trong khoảng 94 đến 96 (năm 1943 là 96,5 và năm 1989 là 94,7 ).

Theo số liệu TĐTDS 1979 và 1989, tỷ số giới tính ổn định trong khoảng 10 năm giữa hai cuộc TĐTDS  ở mức trên 94 ( 94,2 và 94,7) có tăng nhưng không đáng kể trong khoảng thời gian 10 năm. Tỷ số giới tính của các tỉnh/thành phố trung bình nằm trong khoảng từ  93 đến 97 và đều ở dưới mức 100. Ngoại trừ  Quảng Ninh có  tỷ số giới tính là 100,8 (1979) và 102,0 (1989); Đắc Lắc 94,3 (1979) và 100,0 (1989); Đây cũng là do khu vực nhập cư kinh tế mới và khu vực mỏ than, tập trung nhiều lao động nam giới thì đó là điều bình thường. Đồng thời cũng chỉ có  5 tỉnh  có tỷ lệ giới tính ở mức 98. Tỷ số giới tính ở các nhóm trẻ em cũng ở mức bình thường theo qui luật nhân khẩu học.

Xem xét tỷ số giới tính khi sinh theo các vùng địa lý cũng khẳng định xu thế tăng trên toàn quốc và phần lớn (5 trên 8 vùng) đã xấp xỉ ngưỡng "không bình thường" có  tỷ số giới tính trên 107.

Số liệu LHQ dự báo cho Việt Nam

Các số liệu dự báo của LHQ cho Việt Nam cho thấy, tỷ số giới tính của Việt Nam có xu thế tăng, nhưng mức tăng chưa cao như Trung Quốc; Tuy nhiên điều này cũng cảnh báo cho các nhà dân số Việt Nam cần sớm có những giải pháp hiệu quả cho vấn đề này, không để xu thế này phát triển như ở Trung Quốc.

4. Tỷ số giới tính từ báo cáo thống kê định kỳ.

Như trên đã giới thiệu, tỷ số giới tính được tính từ kết quả của các cuộc TĐTDS, Điều tra lớn quốc gia, các số liệu này thường thu thập 5-10 năm /lần. Hiện nay, để có số liệu phục vụ tác nghiệp, nên sử dụng nguồn số liệu điều tra biến động dân số hàng năm của TCTK, đây là cuộc điều tra quốc gia có qui mô lớn trên toàn quốc. Ngoài ra đặc biệt ở địa phương có thể ước lượng qua số liệu báo cáo thống kê để xem xét tỷ số giới tính khi sinh từ biểu số liệu dân số, từ cột tổng số sinh và cột số sinh là nữ. Cần lưu ý là số liệu này chỉ tham khảo để sớm phát hiện tình hình vì có những sai số như :

- Số trẻ mới sinh qua ghi chép đơn thuần của cộng tác viên, chưa được kiểm tra đánh giá. Đây là số ghi chép số trẻ mới sinh ra đơn thuần trong khoảng thời gian đăng ký.

- Số sinh của những tháng vừa thu thập chịu sự biến động của nhiều nguyên nhân khách quan : năm tốt, năm chẵn sinh nhiều, sinh theo mùa vụ, những biến động cụ thể trong năm tác động đến hành vi sinh sản, . . . .           

 - Sai số do phương pháp thu thập số liệu, ghi chép thông tin, . . .

Như vậy qua số liệu này ta chỉ có thể nhận xét là trong 12 tháng qua số trẻ em nam sinh ra ở một số tỉnh là nhiều hơn bình thường. Do vậy cần lưu ý kiểm tra, đánh giá, phúc tra kỹ khi sử dụng nguồn số liệu này. 

5/ Một số khuyến nghị.

Đứng trước tình hình về thực trạng tỷ số giới tính của Việt Nam hiện nay cần sớm thực hiện một số biện pháp như sau :

- Triển khai các nghiên cứu, đánh giá, phúc tra tình hình tỷ số giới tính để có những đánh giá chính xác, giúp cho việc hoạch định chính sách, chiến lược, kế  hoạch trung hạn và dài hạn nhằm đảm bảo cân bằng giới tính của cơ cấu dân số.

- Thực hiện các chủ trương, chính sách về quyền bình đẳng giới.

- Đẩy mạnh công tác truyền thông – giáo dục về bình đẳng giới, đặc biệt đối với các tập tục truyền thống lạc hậu, trọng nam khinh nữ, . . ..