Tổng cục trưởng Tổng cục DS-KHHGĐ: Hướng tới khoa học và hiệu quả

Phó Thủ tướng Nguyễn Sinh Hùng tại Hội nghị công bố kết quả sơ bộ TĐTDS&NƠ ngày 13/8/2009 cũng đã nhấn mạnh, công tác DS-KHHGĐ đã góp phần trực tiếp vào sự phát triển kinh tế - xã hội nước ta nói chung và việc nâng cao GDP bình quân đầu người nói riêng". TS. Dương Quốc Trọng - Tổng cục trưởng Tổng cục DS-KHHGĐ trao đổi với phóng viên Báo GĐ&XH như vậy nhân dịp đầu xuân Canh Dần 2010.

Điều đó cho thấy một bức tranh chung về công tác DS-KHHGĐ thời gian qua như thế nào, thưa ông?

Thành công của công tác DS-KHHGĐ được thể hiện rất rõ qua kết quả Tổng điều tra Dân số và Nhà ở năm 2009 (Ảnh: DN).

Với tổng tỉ suất sinh là 2,03 và tỉ lệ tăng dân số bình quân 1,2%, ông có cho rằng quy mô dân số sẽ không còn là vấn đề bức bách trong thời gian tới?

- Những con số trên là những thành công rất tốt đẹp của công tác DS-KHHGĐ bắt nguồn từ sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy Đảng, chính quyền và sự nỗ lực của toàn thể cán bộ, công chức, viên chức cũng như đội ngũ cán bộ chuyên trách, cộng tác viên dân số trong nhiều năm qua. Tuy nhiên, việc duy trì mức sinh thấp, hợp lý, nhằm sớm ổn định quy mô dân số vẫn là một trong những nhiệm vụ quan trọng của công tác DS-KHHGĐ. Theo kết quả điều tra suy rộng mẫu, tỉ lệ tăng dân số cũng như tỉ suất sinh của các vùng miền còn rất khác nhau.

Bên cạnh đó, lại có những vấn đề mới nảy sinh, đó là có những tỉnh tỉ lệ tăng dân số rất cao, như Bình Dương bình quân trong 10 năm qua tăng tới 7,3%/ năm, TP HCM tăng 3,5%, Kon Tum 3,1%, Bình Phước 2,9%, Gia Lai 2,7%... Trong khi đó, có những tỉnh tăng trưởng dân số lại âm như Bến Tre, Hà Tĩnh, Nam Định âm 0,3%, Thanh Hóa âm 0,2%, Hà Nam âm 0,1%... so với giai đoạn trước. Đáng chú ý là việc tăng, giảm dân số nói trên đều là tăng hoặc giảm cơ học do sự dịch chuyển dân cư từ tỉnh này sang các tỉnh khác. Như TP HCM dân số tăng bình quân 3,5%/năm nhưng tỉ lệ tăng dân số tự nhiên chỉ là 1,1%, còn tăng dân số cơ học lên tới 2,4%.

Theo ông, ngành dân số sẽ điều chỉnh sự chênh lệch này như thế nào?

- Như trên tôi đã đề cập, Bình Dương là tỉnh có tỉ lệ tăng dân số cao nhất nước 7,3%. Nếu nhìn vào con số này thì tỉ lệ gia tăng dân số của Bình Dương là rất cao, rất đáng lo ngại, công tác DS-KHHGĐ rất thúc bách. Nhưng nếu nhìn vào tổng tỉ suất sinh thì lại rất thấp 1,7. Tương tự TP HCM cũng vậy, tỉ lệ gia tăng dân số là 3,5% nhưng tổng tỉ suất sinh lại chỉ có 1,45.

Dân số, bản thân nó đã là một môn khoa học, cần những cứ liệu chuẩn xác để có những giải pháp đúng và chính xác, đặc biệt, giúp cho các nhà hoạch định chính sách có được những cứ liệu khoa học quan trọng để xây dựng chiến lược kinh tế-xã hội của đất nước cũng như từng ngành, từng địa phương. Tổng tỉ suất sinh là một chỉ số quan trọng, có ý nghĩa khoa học trong việc điều chỉnh mức sinh cho phù hợp. Thời gian qua chúng ta rất thành công trong công tác giảm sinh, nhưng nếu để cho giảm sinh sâu quá, thì khi vực lên rất khó. Để giảm sinh đã khó song đến một ngưỡng nào đó, việc tăng sinh còn khó hơn rất nhiều. Do đó, trong thời gian tới, công tác giảm sinh sẽ có sự phân tách rõ ràng, những tỉnh có tổng tỉ suất sinh còn cao như Kon Tum, Hà Giang, Lai Châu, Gia Lai, Quảng Trị,... thì phải làm mạnh công tác giảm sinh để đưa tổng tỉ suất sinh nhanh chóng đạt được mức sinh thay thế. Còn những tỉnh tổng tỉ suất sinh đã thấp như Cà Mau và Bạc Liêu 1,75; Sóc Trăng và Tây Ninh 1,79; Bến Tre 1,81, Long An 1,85,... cần nhanh chóng chuyển hướng sang nâng cao chất lượng dân số.

Xin ông cho biết, việc điều chỉnh tổng tỉ suất sinh sẽ được đề cập trong Chiến lược Dân số - Sức khỏe sinh sản giai đoạn 2011 - 2020 như thế nào?

- Chúng tôi đã rất chờ đợi kết quả Tổng điều tra Dân số và Nhà ở 2009, để cập nhật số liệu, điều chỉnh Chiến lược DS/SKSS 2011 - 2020. 53 chỉ tiêu vừa qua rất có giá trị với chúng tôi trong việc đánh giá lại Chiến lược dân số trong giai đoạn vừa qua, định hướng xây dựng Chiến lược trong giai đoạn tới. Đặc biệt chỉ tiêu về tổng tỉ suất sinh rất quan trọng - đánh giá thực chất mức sinh của đất nước ta, giúp chúng ta có cứ liệu khoa học để điều chỉnh mức sinh như thế nào cho hợp lý. Trong việc xây dựng Chiến lược DS/SKSS giai đoạn tới, chúng tôi dự kiến về quy mô dân số sẽ cố gắng kiểm soát mức sinh sao cho tổng tỉ suất sinh giao động ở mức 1,8 - 2 con là vừa. Nếu mức sinh tăng quá 2 con trong thời gian tới sẽ phải đối phó với nguy cơ tăng dân số trở lại. Song nếu thấp dưới 1,8 con sẽ ảnh hưởng đến cơ cấu dân số sau này. Nó sẽ làm nhanh quá trình già hóa dân số, tỉ lệ người già sẽ tăng lên, thời gian cơ cấu "dân số vàng" (dự kiến kéo dài 30 năm) sẽ ngắn đi và những hệ lụy khác kèm theo như thiếu hụt nguồn lao động, dễ làm gay gắt hơn vấn đề mất cân bằng giới tính... Vì vậy, chủ động điều chỉnh tổng tỉ suất sinh từ 1,8 - 2 con sẽ là một bài toán cần có lời giải một cách hết sức linh hoạt trong thời gian tới. Dù không đặt vấn đề giảm sinh lên hàng đầu song ngành dân số vẫn chú trọng đến công tác KHHGĐ. KHHGĐ vẫn là một yếu tố quan trọng vì nhu cầu này sẽ tăng lên do số phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ tiếp tục tăng lên trong 10 năm tới. 

Bên cạnh việc duy trì mức sinh thấp, hợp lý, chúng ta cần triển khai đồng bộ các lĩnh vực của công tác DS-KHHGĐ, đặc biệt chú trọng từng bước chuyển hướng sang nâng cao chất lượng dân số.

Nhân dịp năm mới Canh Dần, ông có nhắn nhủ gì với những người làm công tác DS-KHHGĐ trong cả nước?

- Tôi xin gửi tới toàn thể cán bộ công chức, viên chức và đặc biệt là đội ngũ cán bộ chuyên trách và cộng tác viên dân số  ở cơ sở lời chúc sức khỏe, gia đình hạnh phúc. Năm mới, tôi mong và tin tưởng chắc chắn rằng toàn thể những người làm công tác dân số đoàn kết, đồng tâm hiệp lực cùng chung chí hướng, quyết tâm hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ mà Đảng và Nhà nước đã giao cho.

Hà Anh (thực hiện)