Trần lãi suất cho vay theo Bộ luật dân sự sửa đổi: Cần làm rõ đối tượng điều chỉnh

Thực tế vấn đề cho vay nặng lãi, tín dụng đen khá nhức nhối trong xã hội trong thời gian dài vừa qua. Nhiều gia đình chịu cảnh tan cửa nát nhà cũng vì tín dụng đen. Tuy nhiên, việc xử lý trên thực tế lại không hề dễ dàng bởi các hoạt động cho vay tiêu dùng, trao đổi dân sự dựa trên sự tín chấp và khá rủi ro, nên lãi suất thường được thỏa thuận ở mức cao.

Nhiều trường hợp chủ nợ xử lý món vay theo kiểu xã hội đen. Do đó, hiện nay nhóm cho vay nặng lãi trong dân chúng vẫn là đối tượng chính được hướng đến cần hạn chế, xử lý. Vì thế việc sửa đổi Điều 468 của Bộ luật Dân sự hiện hành là cần thiết để tăng cường cơ sở pháp lý cho hoạt động đấu tranh chống cho vay nặng lãi, hoạt động tín dụng đen vốn đang diễn ra ngày càng tinh vi, với quy mô ngày càng lớn và mức độ tàn phá ngày càng mạnh.

Tuy nhiên, ở đây cũng cần làm rõ đối tượng áp dụng điều luật này. Đặc biệt cần phân biệt rõ hai chủ thể trong hoạt động cho vay tín dụng. Với đối tượng của Bộ luật Dân sự, cần khẳng định đây là hành vi vay mượn theo hợp đồng dân sự giữa các cá nhân không có tư cách pháp nhân về hoạt động tín dụng.

Bởi vậy, giao dịch này mang tính thỏa thuận cao. Song, để tránh tình trạng những đối tượng có nhu cầu vay vốn trong các quan hệ dân sự có thể là những đối tượng yếu thế trong xã hội, dễ bị áp đặt mức lãi suất “trên trời” dẫn đến không trả được nợ, Điều 468 được sửa đổi theo hướng tăng cường kiểm soát mức lãi suất trần cho loại hình vay vốn mang tính dân sự này.

Việc sửa đổi Điều 468 của Dự thảo Bộ luật Dân sự hiện hành là cần thiết để tăng cường cơ sở pháp lý cho hoạt động đấu tranh chống cho vay nặng lãi, hoạt động tín dụng đen.

Một số chuyên gia tài chính cho rằng, nếu chỉ quy định trần lãi suất vay mượn dân sự, mà không quy định trần lãi suất vay mượn thương mại (tức hoạt động tín dụng), thì sẽ nảy sinh sự không “công bằng”. Song cần hiểu rằng, về bản chất, hai loại hình vay mượn trên hoàn toàn khác nhau. Bởi trước tiên, các tổ chức này hoạt động với tư cách pháp nhân, tuân theo điều luật chuyên ngành là Luật Các tổ chức tín dụng. Theo đó, Luật Các tổ chức tín dụng cho phép các pháp nhân tham gia quan hệ tín dụng được thỏa thuận về mức lãi suất dựa trên cơ sở quan hệ cung - cầu, tùy từng thời điểm, tùy theo nhu cầu vay vốn và tùy vào mức độ rủi ro của món vay.

Điều luật này cho phép các tổ chức linh hoạt trong việc định đoạt lãi suất, tạo ra động lực cho tổ chức trong việc huy động nguồn vốn để cho vay, làm cho dòng vốn trong xã hội luân chuyển tích cực hơn. Tuy nhiên, không có nghĩa là sự linh hoạt này không được kiểm soát, vì khi đã hoạt động và chịu sự điều chỉnh của Luật Các tổ chức tín dụng, các pháp nhân phải tuân thủ các điều kiện về duy trì vốn điều lệ tối thiểu; về dự phòng rủi ro; về quan hệ cung - cầu và chịu sự điều chỉnh của quy luật cạnh tranh thị trường...

Nhiều ý kiến cho rằng, nguyên tắc của Bộ luật Dân sự đã quy định rõ là tự do thỏa thuận, tôn trọng quy định của đôi bên. Không thể dùng quy định của Bộ luật Dân sự để áp đặt lãi suất cho tất cả các tổ chức tín dụng mà phải theo các luật chuyên ngành về các tổ chức tín dụng. Nếu áp đặt trần lãi suất theo Bộ luật Dân sự (sửa đổi) cho các chủ thể là các tổ chức tài chính, tổ chức tín dụng có thể dẫn đến tình trạng một bộ phận nhu cầu chính đáng về vốn của các doanh nghiệp sẽ không được đáp ứng, làm ảnh hưởng không nhỏ tới hoạt động sản xuất kinh doanh (?).

Hơn nữa, do hoạt động trong kinh tế thị trường, các định chế tài chính cũng phải tuân theo các quy luật thị trường, mà trong đó quy luật cung - cầu là yếu tố điều tiết mạnh mẽ nhất. Đây cũng chính là lý do và là đích đến của tiến trình thực hiện tự do hóa lãi suất, giảm bớt các can thiệp bằng mệnh lệnh hành chính vào thị trường, hướng tới một thị trường tài chính lành mạnh, minh bạch.

Thanh Hương