Tranh cãi việc phim cổ trang Trung Quốc “mượn” nhã nhạc cung đình Huế

"Thịnh Đường Huyễn Dạ" là bộ phim cổ trang Trung Quốc lên sóng năm 2018 nhưng gần đây Việt Nam mua bản quyền phát sóng lại trên kênh VTV8. Đáng chú ý, trong tập 9 của phim có cảnh các mỹ nữ và dàn nhạc dâng lên hoàng đế những điệu múa, tiếng nhạc. Đoạn nhạc được sử dụng trong cảnh này bị nhiều tài khoản nhận xét là giống với nhã nhạc cung đình Huế của Việt Nam. Ý kiến này được nhiều chuyên gia văn hóa, âm nhạc đồng tình.

Nhà nghiên cứu âm nhạc Bùi Trọng Hiền sau khi nghe xong cũng khẳng định chắc chắn đoạn nhạc trong cảnh phim đó là nhã nhạc cung đình Huế. Và chuyện dùng nhạc phim như vậy rõ là "râu ông nọ cắm cằm bà kia", không nên và không hay chút nào.

Thậm chí, nhà nghiên cứu âm nhạc Nguyễn Quang Long còn chỉ rõ đoạn nhạc xuất hiện trong phim là bản "Lưu thủy kim tiền" thuộc nhã nhạc cung đình Huế: "Đoạn phim Trung Quốc "mượn" Lưu Thủy của Việt Nam nằm ở ngay những phút đầu tiên tập 9 "Thịnh Đường Huyễn Dạ" phiên bản tiếng Trung.

Anh cho biết đây là bản hòa tấu quen thuộc trong các sinh hoạt, nghi lễ truyền thống mang tính cộng đồng, lễ hội của người Việt từ bao đời nay.

"Bản Lưu thủy kim tiền được định hình rõ nét và mang tính chất chuyên nghiệp, quy củ trong nhã nhạc cung đình Huế, được dùng trong sinh hoạt chính thống của triều Nguyễn", anh khẳng định.

Phim cổ trang Trung Quốc "Thịnh Đường Huyễn Dạ" bị nhiều khán giả Việt phát hiện có sử dụng nhã nhạc cung đình Huế

Theo nghiên cứu của nhà nghiên cứu âm nhạc Nguyễn Quang Long, thuật ngữ "nhã nhạc" xuất hiện lần đầu vào thời nhà Hồ đầu thế kỷ XV (1400 - 1407), mặc dù các tổ chức dàn nhạc cung đình đã được thành lập trước đó nhiều thế kỷ. Tuy nhiên, trải qua nhiều năm, nhã nhạc thời kỳ cho đến nay đã hoàn toàn thất truyền. Hiện nay, chúng ta không còn một bài bản nào được vang lên bằng âm nhạc, sự ảnh hưởng có chăng chỉ còn ở cái tên của một số bản nhạc và các nhạc cụ.

Với những giá trị đặc biệt, nhã nhạc cung đình Huế đã được UNESCO công nhận là kiệt tác truyền khẩu và phi vật thể nhân loại vào năm 2003. Vì thế theo nhà nghiên cứu Nguyễn Quang Long, việc các nhà làm phim "Thịnh Đường Huyễn Dạ" dù vô tình hay cố ý sử dụng âm nhạc của Việt Nam trong bộ phim lấy bối cảnh thời kỳ phong kiến Trung Quốc đều là điều khó chấp nhận.

Mới đây, sau khi đăng phiên bản clip đầu tiên và được dư luận quan tâm, nhà nghiên cứu Nguyễn Quang Long chia sẻ trên trang cá nhân cho biết anh đã tìm vào link phim đã dịch phiên bản tiếng Việt ở tập 4 và 9 như phản ánh nhưng không thấy, chỉ có bản tiếng Trung.

Anh cho hay, việc này nguy hiểm nhất là không biết mục đích của những người làm phim như thế nào. "Nếu chỉ đơn thuần xét về khía cạnh khai thác âm nhạc nước ngoài vào phim làm nhạc phim thì nhiều nước đã làm, không riêng Trung Quốc. Nhìn ở khía cạnh này thì cũng có thể nhẹ lòng và thậm chí thấy vui vì nhạc của mình có hay người ta mới động đến.

Hình ảnh trong đoạn phim "Thịnh Đường Huyễn Dạ" được cho là sử dụng nhã nhạc cung đình Huế

Song qua đây, có lẽ cũng nên sớm tôn vinh những bản nhạc lễ trong văn hóa truyền thống dân tộc Việt Nam thành di sản quốc gia, (xin nhấn mạnh là chỉ vinh danh những bản nhạc lễ), một mặt để tri ân tổ tiên, một mặt cũng là để khẳng định "chủ quyền" quốc gia về âm nhạc", nhà nghiên cứu Nguyễn Quang Long khẳng định.

Anh cũng đồng thời nhấn mạnh, ngoài "Lưu Thủy - Kim Tiền", nhạc lễ truyền thống Việt Nam còn nhiều bản rất hay và rất phổ biến, ví dụ như "Tứ quý". Tất cả đều là di sản quý cha ông ta đã trao truyền và chúng ta có trách nhiệm bảo vệ, duy trì và trao truyền cho những thế hệ tiếp nối.

Sau khi ý kiến của nhà nghiên cứu Nguyễn Quang Long đưa ra, dư luận có những bàn tán trái chiều. Có ý kiến thẳng thắn bày tỏ: "Tôi nghĩ rằng đại diện sở hoặc bộ, ngành nên kiện nhà làm phim vì mượn không xin phép. Việc này liên quan đến tài sản quý của quốc gia, chúng ta không thể im lặng. Từ vụ áo dài đến vụ này, chúng ta cần phải cẩn thận cảnh giác, không thể bị xâm lăng về văn hóa".

Ngay trên trang cá nhân của Nguyễn Quang Long, dưới clip đoạn phim Trung Quốc "mượn" Lưu Thủy - Kim Tiền của Việt Nam, khán giả bày tỏ quan điểm: "Xét về giai điệu thì nó có vẻ là nhạc Việt, vì nó có chất lên đồng". Đáp lại, nhạc sĩ Quang Long khẳng định: "Đậm chất Việt bạn ạ, tấu lên là ta đã nhìn thấy những lễ hội truyền thống, đậm đặc ở miền Bắc và cả 3 miền".

Phim "Thịnh Đường Huyễn Dạ"

Facebook Trần Mạnh Hùng khẳng định: "Tôi nghĩ rằng có ít nhất là 2 lý do để các nhà làm phim Trung Quốc không mượn nhạc Việt Nam: Một là kho tàng nhạc cổ truyền của họ quá nhiều. Hai là lòng tự hào về sự phong phú và đặc sắc của nhạc cổ Trung Hoa của họ rất lớn". Trước ý kiến này, nhà nghiên cứu Nguyễn Quang Long bày tỏ lo ngại khi "không có lý do gì để Trung Quốc "mượn" nhạc Việt Nam như thế".

Tuy nhiên, chia sẻ với truyền thông, PGS.TS Lê Văn Toàn cho hay, trong Nhã nhạc, "Lưu thủy" và "Kim tiền" là hai bài độc lập nhưng hay bị ghép vào làm một thành "Lưu thủy - Kim tiền". Vì thế, trước khi đưa ra kết luận cần phải phân tích chi tiết, cụ thể bản thân âm điệu, bài bản… thì mới có thể nói chính xác phim Trung Quốc có dùng di sản của Việt Nam hay không.

Còn PGS. TS Nguyễn Thị Hiền, Phó Viện trưởng Viện VHNT quốc gia Việt Nam, chuyên gia Hội đồng thẩm định của UNESCO cho rằng, âm nhạc dân gian luôn có sự giao thoa, lan tỏa giữa các tộc người. Trên thế giới cũng có nhiều di sản có sự tương đồng giữa các quốc gia. Cho nên, cần có những nghiên cứu kỹ càng, thấu đáo trước khi đưa những thông tin chính thức trước công luận.

Hiện tại chưa có kết luận rõ ràng về sự việc này. Tuy nhiên, được biết sau khi có thông tin về việc trong phim này có dùng nhã nhạc cung đình Huế, VTV8 đã cho xác minh và trong lịch phát sóng những ngày tới đây dừng chiếu bộ phim này.

An Khánh