Tỷ lệ già hóa ngày càng cao: Thách thức lớn về an sinh xã hội

Điều đó đặt Việt Nam vào một thách thức rất lớn, khi chính sách và an sinh xã hội cho NCT chưa “bắt kịp” với tốc độ già hóa hiện nay. 

Tốc độ già hóa nhanh

Phát triển mạng lưới dịch vụ đối với người cao tuổi, xây dựng xã hội, cộng đồng thân thiện với người cao tuổi.

Theo PGS.TS Nguyễn Đình Cử, Viện trưởng Viện Dân số & Các vấn đề xã hội, Trường ĐH Kinh tế Quốc dân, thời gian chuẩn bị để đối phó với xã hội già hóa của ta rất ngắn. Trong khi Pháp mất 70 năm để chuyển sang già hóa dân số, Mỹ 35 năm thì Việt Nam là 20 năm. Thời gian tới sẽ có hơn 30% số hộ gia đình có NCT, ở các thành phố tỉ lệ này là 40% và dự báo trong thời gian tới, số NCT sẽ nhiều hơn số trẻ em. “Nếu không nhận thức đầy đủ và công tác chuẩn bị kém, thì chất lượng sống của NCT sẽ rất khó khăn” – PGS Nguyễn Đình Cử nói.

Thứ trưởng Nguyễn Bá Thủy tại Hội thảo "Thách thức về già hóa dân số ở Việt Nam" ngày 1/10/2009.

TS Nguyễn Bá Thuỷ, Thứ trưởng Bộ Y tế nhận định: “Trong khi hầu hết các nước trên thế giới, khi dân số có sự già hóa thì nền kinh tế đã giàu có; còn ở Việt Nam dân số chúng ta đã “già trước khi giàu”. Thực tế hiện nay, 73% NCT sống ở nông thôn và 21% trong số đó vẫn thuộc diện nghèo”. Dù Đảng, Nhà nước và xã hội có nhiều cố gắng, nhưng vẫn chưa có một môi trường phù hợp dành cho NCT, chưa hoàn thiện về việc chăm sóc và phát huy NCT, thậm chí thiếu và chưa đồng bộ cơ chế khuyến khích NCT trong cộng đồng xã hội. Thực trạng trên đang đặt ra một số thách thức trong việc chăm sóc, cũng như đảm bảo an sinh xã hội đối với NCT như: Việc làm, lao động, chăm sóc y tế; dịch vụ phúc lợi xã hội, thương mại và tiết kiệm v.v...

Các báo cáo khoa học và ý kiến thảo luận tại hội thảo đều cho thấy, NCT có nhu cầu rất lớn về được chăm sóc sức khỏe, đảm bảo về đời sống vật chất, tinh thần và đặc biệt là mong muốn được sống cùng con cháu. PGS Nguyễn Đình Cử lưu ý, hiện nay tỉ lệ cụ bà so với cụ ông còn sống là rất cao: 146 cụ bà/100 cụ ông. “Chúng ta đã chú ý tỉ số giới tính khi sinh thì tỉ số giới tính của người già cũng cần chú ý, số cụ bà góa chồng cao gấp 5,6 lần số cụ ông góa vợ. Bên cạnh đó, vấn đề tái giá của người già nhìn chung là không được ủng hộ; Hỏi 5 người mới có 1 người ủng hộ việc này”. Thu nhập của NCT cũng rất ít, năm 2005, 74% NCT sống ở nông thôn, trong đó chỉ có 16 – 17% hưởng lương hưu, hơn 10% các cụ hưởng trợ cấp, khoảng 70% NCT sống bằng nguồn hỗ trợ của con cháu. Trong khi đó, ở nông thôn ruộng đất ít, năng suất thu nhập thấp, ít có tiết kiệm phòng khi bất trắc tuổi già. Do đó, theo PGS Nguyễn Đình Cử cũng như nhiều đại biểu khác, thời gian tới, chính sách cần quan tâm đến nữ cao tuổi nhất là phụ nữ đơn côi, nuôi con chưa trưởng thành. Điều quan trọng nhất là cần truyền thông để họ biết tổ chức cuộc sống và KHHGĐ ngay từ khi còn trẻ, chứ không phải “đến khi già mới lo cho tuổi già”.

Theo TS Dương Quốc Trọng, Quyền Tổng cục trưởng Tổng cục DS-KHHGĐ, tỉ lệ NCT tăng lên chứng tỏ điều kiện chăm sóc cho NCT đã được nâng cao. Tuy nhiên, già hóa đến quá sớm so với dự báo đặt ra những thách thức cần được giải quyết, đòi hỏi cần có những chính sách và an sinh xã hội đồng bộ để NCT có cuộc sống thực sự có ý nghĩa, tận dụng được trí tuệ và sự đóng góp của họ đối với xã hội. TS Dương Quốc Trọng cũng cho biết, hội thảo lần này hướng tới việc nhìn nhận, đánh giá về thực trạng, chỉ ra những thách thức phải đối mặt với già hóa dân số. Đồng thời đưa ra được đề xuất, kiến nghị, giải pháp cả về chính sách và biện pháp thực hiện cụ thể để có thể phát huy một cách cao nhất vai trò, kinh nghiệm của NCT đồng thời chăm sóc, hỗ trợ hiệu quả đối với NCT.