Vai trò của phụ nữ trong phòng chống suy dinh dưỡng trẻ em

Tính trên phạm vi toàn quốc kể từ năm 1999 đến nay, trung bình mỗi năm tỷ lệ suy dinh dưỡng giảm xấp xỉ 2% (từ 36,7% năm 1999 xuống còn 26,6% năm 2003). Tuy nhiên tỷ lệ suy dinh dưỡng trẻ em vẫn còn ở mức khá cao, đặc biệt ở một số vùng khó khăn, kinh tế chậm phát triển như vùng Tây Nguyên, Tây Bắc, Bắc Trung bộ.

Ngoài các chương trình hỗ trợ cụ thể về dinh dưỡng, một trong những  hoạt động mang lại hiệu quả cao của chương trình là tuyên truyền, phổ biến kiến thức dinh dưỡng trẻ em tới cộng đồng, tới hộ gia đình và đặc biệt là tới các bà mẹ đang nuôi con nhỏ.

Các nghiên cứu gần đây cho thấy, giai đoạn phát triển quan trọng nhất đối với một đứa trẻ là giai đoạn từ 0 - 3 tuổi, đây là giai đoạn quyết định tiềm lực sức khoẻ và trí tuệ của đứa trẻ. Vì vậy việc chăm sóc trẻ trong giai đoạn này vô cùng quan trọng, đặc biệt là sự chăm sóc của người mẹ. Phương pháp, cách thức chăm sóc và cả tình thương yêu người mẹ dành cho trẻ đều góp phần quan trọng cho sự phát triển toàn diện của trẻ và đó cũng là một trong những biện pháp hữu hiệu để phòng chống suy dinh dưỡng cho trẻ.

Phòng chống suy dinh dưỡng bào thai - trách nhiệm chính của các bà mẹ

Trẻ em cần được chăm sóc tốt ngay từ trong bào thai, đó là điều kiện quan trọng để giúp trẻ sinh ra được khoẻ mạnh và góp phần làm giảm nguy cơ rủi ro đối với trẻ sau khi sinh. Tổ chức y tế thế giới đã tổng kết khoảng 1/3 số trẻ sinh ra dưới 2,5kg sẽ chết trong năm đầu. Cũng theo tổ chức y tế thế giới trong thời gian mang thai người mẹ cần phải tăng trung bình từ 9 - 12 kg để có thể đảm bảo cho trẻ sinh ra có được cân nặng trung bình đạt 3kg và giúp người mẹ có đủ lượng mỡ dự trữ, góp phần tạo sữa cho con bú. Vì vậy, giai đoạn mang thai, người mẹ cần được nghỉ ngơi, ăn uống đầy đủ, tránh làm các công việc nặng nhọc và tránh những bất ổn về tâm lý, tinh thần. Bên cạnh đó việc thăm khám thai định kỳ, uống bổ sung viên sắt và tiêm phòng đầy đủ cũng là một trong những biện pháp để chăm sóc cho thai nhi.

Thực tế ở Việt Nam hiện nay chỉ một tỷ lệ nhỏ phụ nữ mang thai là được chăm sóc tốt, còn lại các bà mẹ hầu như không được chăm sóc đầy đủ, đặc biệt là với những phụ nữ ở vùng sâu, vùng xa. Tỷ lệ bà mẹ mang thai thăm khám thai đủ 3 lần đạt khoảng 90% ở những vùng đồng bằng và chỉ đạt khoảng 70% đối với những vùng miền núi; vùng sâu, vùng xa điều kiện đi lại khó khăn tỷ lệ này còn thấp hơn rất nhiều. Tỷ lệ bà mẹ mang thai được tiêm phòng đầy đủ theo quy định đạt khoảng 40% - 60% trong thời gian mang thai. Do còn nhiều phụ nữ chưa được chăm sóc tốt trong thời gian mang thai nên tỷ lệ trẻ sơ sinh có cân nặng dưới 2,5kg vẫn còn khá cao, khoảng 9% - 15%.

Cho con bú sữa mẹ - một trong những yếu tố quan trọng để giúp trẻ có được sự phát triển toàn diện

Sữa mẹ cung cấp đầy đủ các chất dinh dưỡng dễ tiêu hoá hấp thu, sạch sẽ, thuận tiện, ít tốn kém, phù hợp với nhu cầu của trẻ, lại có thêm kháng thể bảo vệ trẻ, giúp trẻ tăng sức phòng bệnh. Theo chỉ dẫn của Bộ Y tế, cần cho con bú sớm ngay sau khi sinh và cho trẻ bú nhiều lần theo yêu cầu của trẻ.

Trước đây Tổ chức Y tế thế giới khuyến cáo nên cho trẻ bú hoàn toàn sữa mẹ trong vòng 4 tháng đầu, với khoảng thời gian này Việt Nam đạt tỷ lệ từ 20% - 40%. Nhưng mới đây tổ chức Y tế thế giới đề nghị khoảng thời gian cho trẻ bú hoàn toàn sữa mẹ nên kéo dài tới 6 tháng, với khoảng thời gian này ở Việt nam chưa có con số thống kê chính xác nhưng chắc chắn tỷ lệ này sẽ rất thấp. Thời gian cho con bú cũng được khuyến cáo nên kéo dài từ 18 - 24 tháng.

Do các tập quán sinh hoạt cũ, do điều kiện kinh tế khó khăn và đặc biệt do trình độ nhận thức còn hạn chế nên nhiều người mẹ ở Việt Nam chưa đảm bảo về thời gian cho con bú. Trong thời gian cho con bú người mẹ cũng không được chăm sóc một cách đầy đủ. Mẹ ăn no, uống đủ, ngủ tốt, cho trẻ bú đều đặn là một trong những biện pháp để duy trì nguồn sữa cho trẻ, để trẻ có thể bú kéo dài đến 18 - 24 tháng.

Chăm sóc theo khoa học trong giai đoạn trẻ ăn dặm - người mẹ đã góp phần quan trọng vào việc phòng chống suy dinh dưỡng cho trẻ

Từ tháng thứ 7 sau khi sinh, tuy sữa mẹ vẫn rất cần cho trẻ nhưng phải cho trẻ ăn thêm thức ăn bổ sung, từ bột loãng tới cháo đặc, cơm nát... Giai đoạn từ tháng thứ 7 trở đi, nhu cầu về dinh dưỡng của trẻ tăng lên rất nhiều, nguồn sữa mẹ không thể đáp ứng hết được nhu cầu của trẻ. Bắt đầu ở giai đoạn này, các chất kháng thể của mẹ truyền cho cơ thể trẻ đã suy giảm rất nhiều. Có thể nói giai đoạn từ 7 tháng đến 3 tuổi là giai đoạn trẻ có nguy cơ suy dinh dưỡng rất cao. Vì vậy trẻ cần thiết phải có một chế độ dinh dưỡng phù hợp để có thể đảm bảo sự phát triển và tăng trưởng.

Để có thể đảm bảo cho trẻ có chế độ dinh dưỡng tốt nhất ở giai đoạn này, những người chăm sóc trẻ và đặc biệt là người mẹ cần phải có được những kiến thức cần thiết. Ngoài sữa mẹ và bột gạo trẻ rất cần được bổ sung các vitamin, khoáng chất và chất đạm khác từ các nguồn thực phẩm tự nhiên như: rau xanh, trái cây, các loại củ, các loại thịt... Bộ Y tế và Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam đã có nhiều chương trình để khuyến khích các hộ gia đình có thể tận dụng những nguồn thực phẩm giàu dinh dưỡng, rẻ tiền, an toàn và có sẵn ở địa phương để làm thức ăn bổ sung cho trẻ. Các hoạt động như truyền thông, phát tờ rơi, tập huấn dinh dưỡng, trình diễn bữa ăn kiểu mẫu được nhiều địa phương thực hiện nhằm giúp các bà mẹ có thêm kiến thức chăm sóc trẻ trong giai đoạn quan trọng này góp phần thực hiện mục tiêu quốc gia về phòng chống suy dinh dưỡng. Song song với mục tiêu phòng chống suy dinh dưỡng trẻ em, hiện nay ở những vùng đô thị, những vùng có nền kinh tế phát triển mạnh, việc ngăn chặn tình trạng trẻ em thừa cân, béo phì cũng đang là một trong những nhiệm vụ của chương trình dinh dưỡng quốc gia.