Vai trò không thể thay thế của truyền thông trực tiếp

Năm 2009, Hưng Yên là một trong những tỉnh dẫn đầu cả nước về mất cân bằng giới tính khi sinh với tỷ số là 130,7 bé trai/100 bé gái, nhưng năm 2011, vị trí này đã “nhường” cho một số tỉnh khác.

Chia sẻ “bí quyết” tại Hội thảo, ông Vũ Đức Nhạ – Phó Chi cục trưởng Chi cục DS-KHHGĐ tỉnh Hưng Yên khiêm tốn nói: Đó không phải là bí quyết, mà là công việc hàng ngày của chúng tôi khi chứng kiến thách thức chung của toàn tỉnh. Sau khi có kết quả Tổng điều tra dân số, nhà ở 1/4/2009, chúng tôi ngay lập tức tham mưu với lãnh đạo Tỉnh ủy, HĐND, UBND để có những quyết sách giải quyết vấn đề này. Kết quả, HĐND đã đưa mục tiêu giảm thiểu mất cân bằng GTKS vào trong Nghị quyết HĐND; UBND giao chỉ tiêu cho tỉnh, UBND cấp huyện/ thành phố, phường/xã trong kế hoạch hành động 5 năm, hàng năm. Đồng thời chúng tôi tham mưu tỉnh chỉ đạo các ban, ngành, đoàn thể cùng phối hợp thực hiện đồng bộ, vì đây không chỉ là hoạt động của riêng ngành Dân số mà là nhiệm vụ của toàn bộ hệ thống chính trị. Chúng tôi còn tham mưu cho tỉnh tăng cường đầu tư các nguồn lực bao gồm cả kinh phí và con người. Cụ thể, tỉnh hỗ trợ thêm 20 biên chế cho tất cả các huyện, thành phố. Sự nỗ lực trong tham mưu, điều hành đã kéo dần khoảng cách chênh lệch giới tính khi sinh tại Hưng Yên. Đến nay, tỷ số này giảm gần 11 điểm phần trăm, xuống còn 120/100.

“Năm 2012, chúng tôi thay đổi truyền thông trực tiếp bằng cách đưa hội nghị về thôn, trung bình mỗi xã mở được 2 thôn, cả tỉnh được khoảng 300 thôn. Chúng tôi cũng tập huấn cho 100% các trưởng thôn và bí thư chi bộ, cùng họ thảo luận các giải pháp” – ông Nhạ nói. Một thông tin vui ông Nhạ chia sẻ: Mảng truyền thông của ngành Dân số đã tạo nên một thương hiệu đối với bất kỳ người dân nào của Hưng Yên, tiêu biểu là cứ nhắc đến dân số là nhắc đến mất cân bằng GTKS, đều cảm nhận sức “nóng” của vấn đề này.

 

Đề cập đến nhóm nguyên nhân trực tiếp là sự sẵn có của dịch vụ siêu âm, nạo phá thai hiện nay, trách nhiệm của người cung cấp dịch vụ, ông Nhạ thẳng thắn: Chúng tôi cũng quan tâm đến vấn đề thanh tra, kiểm tra, giám sát nhưng không “lăm lăm”, “cố phấn đấu” bắt được bao nhiêu trường hợp, xử phạt được bao nhiêu triệu đồng mà điều quan trọng hơn là thông qua đó, đã truyền thông cho các đối tượng làm dịch vụ siêu âm, phá thai để họ hiểu được vấn đề y đức, trách nhiệm công dân, hậu quả của mất cân bằng GTKS với cá nhân, gia đình, xã hội để họ chuyển đổi hành vi.

Bổ sung ý kiến của ông Nhạ, chị Mỹ Lộc - cán bộ chuyên trách DS-KHHGĐ huyện Đông Hưng (Thái Bình) khẳng định: Trong các nội dung hoạt động của mô hình tư vấn tiền hôn nhân, chăm sóc SKSS vị thành niên, chúng tôi đã đề cập vấn đề MCBGTKS và không lựa chọn giới tính thai nhi. Dù các em còn rất trẻ, thậm chí chưa lập gia đình nhưng không hề sớm khi tuyên truyền về nội dung này, vì các cặp vợ chồng sắp kết hôn muốn sinh con trai ngay từ lần đầu. “Phải tuyên truyền “đón đầu” như thế mới khống chế được” – nữ cán bộ chuyên trách này nói. Ý kiến này nhận được sự tán thành cao của đông đảo đại biểu tham dự Hội thảo. Mở rộng đối tượng hơn, ông Nguyễn Đình Lân – Phó Chi cục trưởng Chi cục DS-KHHGĐ Hà Nội cho rằng: Phải tuyên truyền thêm cho người cao tuổi, nam giới... để họ cùng đồng lòng ngăn dòng lũ mất cân bằng GTKS.

Đánh giá kết quả ấn tượng của Hưng Yên, TS Lê Cảnh Nhạc phấn khởi cho rằng: Nếu địa phương nào cũng làm tốt như Hưng Yên, chúng ta không những kiểm soát được tỷ số giới tính khi sinh trong thời gian gần mà còn đưa về mức cân bằng sinh học bình thường trong thời gian sớm nhất.

 

Đối với các tỉnh thành phía Bắc tham dự Hội thảo, còn khá nhiều tỉnh có mức sinh cao, do đó, truyền thông giáo dục nhằm giảm mức sinh cũng nhận được nhiều ý kiến chia sẻ từ Yên Bái, Bắc Giang, Vĩnh Phúc... Bên cạnh đó, Hội thảo nhận được nhiều ý kiến chia sẻ trong mục tiêu cải thiện, nâng cao chất lượng dân số.

Ông Nguyễn Việt Phương, Phó Chi cục trưởng Chi cục DS-KHHGĐ tỉnh Phú Thọ nhấn mạnh đến truyền thông, tư vấn SKSS, HIV/AIDS cho vị thành niên, thanh niên. Khi được hỏi: Tuyên truyền cho VTN/TN có phải là “vạch đường cho hươu chạy” không? Giải quyết như thế nào quan niệm này? Ông Phương thẳng thắn: Thậm chí thầy cô giáo không ít người vẫn “khư khư” quan niệm này. Vấn đề này lâu nay chưa được quan tâm lắm, nhưng thời gian tới, chúng tôi vẫn quyết tâm “đối mặt” để trang bị cho các em VTN/TN hành trang tự tin vào đời.

Đối với các tỉnh phía Bắc, tảo hôn, hôn nhân cận huyết là một vấn đề bức bách. Ông Trần Đình Thuận – Phó Chi cục trưởng Chi cục DS-KHHGĐ Sơn La chia sẻ: Vấn nạn này đã đặt Sơn La trước một thách thức bức thiết, cần can thiệp gấp để “giảm thiểu” mà truyền thông là giải pháp hàng đầu, bên cạnh tăng cường quản lý, điều hành. Đề án triển khai 26 xã với 115 nhóm, 405 nhân viên thường trực truyền thông, 79 cộng tác viên tình nguyện luôn sẵn sàng truyền thông trực tiếp, tư vấn bất kỳ lúc nào. Sau 3 năm bền bỉ triển khai, truyền thông các đối tượng đích và đối tượng liên quan, đặc biệt nhấn mạnh đến tác hại hậu quả của hiện trạng này, thông qua các panô, tài liệu, tờ rơi, nói chuyện nhóm... tại Sơn La, từ 227 cặp (của 26 xã) tảo hôn giảm còn 105 cặp (53%); 24 cặp kết hôn cận huyết còn 7 cặp. Các điểm truyền thông ở các trường THPT Nội trú, trong 3 năm, từ 7 trường hợp bỏ học về lấy vợ lấy chồng, hiện không còn trường hợp nào.

Tuy nhiên, “Tài liệu truyền thông về giảm thiểu tảo hôn, kết hôn cận huyết hiện nay còn rất nghèo nàn” – ông Thuận chia sẻ. Ý kiến này nhận được sự đồng tình của các đại biểu. “Sơn La đã tự sản xuất những hình ảnh, tờ rơi, đĩa hình bằng chính ngôn ngữ, con người tại chỗ, tạo sự gần gũi với đồng bào, phù hợp với từng nhóm đối tượng, địa bàn triển khai” – ông Thuận nói.
Những con số ấn tượng của Sơn La đã khiến đông đảo đại biểu nhận ra rằng: Không phải tảo hôn, hôn nhân cận huyết không thể can thiệp được, mà quan trọng là can thiệp, truyền thông đúng đối tượng với hình thức phù hợp mà Sơn La là bài học rất quý báu cho các tỉnh hiện đang nhức nhối vấn đề này như: Lai Châu, Điện Biên, Thanh Hóa, Lạng Sơn, Cao Bằng, Lào Cai...

 

Phát biểu tại Hội thảo, TS Lê Cảnh Nhạc – Phó Tổng cục trưởng Tổng cục DS-KHHGĐ đã nhấn mạnh vai trò quan trọng số một của truyền thông trong việc tuyên truyền đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước về DS-KHHGĐ, trong đó truyền thông trực tiếp là cách chia sẻ thông tin hiệu quả, hai chiều, để chúng ta vừa thông tin, vừa nhận ý kiến phản hồi từ người tiếp nhận nhằm điều chỉnh nội dung, hình thức phù hợp, đáp ứng đúng yêu cầu.   Những mô hình, giải pháp sáng tạo được chia sẻ trong Hội thảo sẽ là bài học quý báu cho các địa phương, góp sức giúp ngành Dân số thực hiện tốt trọng trách của mình.