Về giải pháp hỗ trợ cho gia đình sinh con một bề là gái: Hỗ trợ không có nghĩa là “ban phát”

Nếu không có biện pháp kịp thời, hiện trạng MCBGT KS sẽ gây ra những hệ lụy khó lường. Ảnh: Chí Cường.

Rào cản lớn cho bình đẳng giới

Bà đánh giá như thế nào về thực trạng MCBGTKS ở Việt Nam hiện nay?

- Những năm gần đây, TSGTKS liên tục tăng lên và năm 2012, TGTKS của ta ở mức 112,3 trẻ em trai/100 trẻ em gái. Được biết Tổng cục DS-KHHGĐ (Bộ Y tế) đang trình Chính phủ Đề án ngăn ngừa, giảm thiểu tình trạng MCBGTKS với các giải pháp nhằm đưa TSGTKS về mức tự nhiên. Tuy nhiên, tôi thấy rất băn khoăn là với tình trạng hiện nay, việc khống chế để TSGTKS không vượt quá 113/100 vào năm 2015 là một việc rất khó khăn, đòi hỏi trách nhiệm và nỗ lực rất cao của ngành dân số, y tế mới có thể đạt được.

Các chuyên gia về nhân khẩu học cho rằng, TSGTKS được coi là một trong những chỉ báo quan trọng để đánh giá mức độ bình đẳng giới. Theo bà, sự gia tăng TSGTKS sẽ có tác động như thế nào trong mối tương quan bình đẳng giới?

- Theo dự báo của các chuyên gia, đến năm 2020 – 2025, nếu không có các giải pháp quyết liệt, TSGTKS của Việt Nam sẽ là 125/100 và đến năm 2030, chúng ta sẽ thiếu khoảng 3 – 4 triệu cô dâu là người Việt Nam.

Việt Nam cũng sẽ giống như các nước có tình trạng tương tự sẽ phải “xuất khẩu” chú rể, “nhập khẩu” cô dâu. Chúng ta cũng sẽ phải đối diện với hệ lụy đáng buồn là phụ nữ sẽ phải kết hôn sớm, tỉ lệ ly hôn và tái hôn cao, phụ nữ sẽ bị “giành giật” và tình trạng bạo hành giới, tình trạng buôn bán phụ nữ và trẻ em gái sẽ càng gia tăng… Những hệ lụy đó sẽ là một rào cản lớn trong tiến trình thực hiện bình đẳng giới.

- Chúng ta phải tác động được đúng đối tượng, đúng nhóm nguyên nhân cơ bản để “đột phá” mới giảm thiểu được tình trạng MCBGTKS một cách bền vững.

Tôi thấy trong việc triển khai cụ thể hóa Luật Bình đẳng giới không phải chỉ một mình Hội LHPNVN có thể làm được mà là trách nhiệm chung của mọi tổ chức chính trị, xã hội. Hội đã thực hiện Luật Bình đẳng giới thông qua rất nhiều hoạt động. Chúng tôi tham gia rất tích cực cùng với Tổng cục DS-KHHGĐ, Bộ Y tế trong việc lồng ghép tuyên truyền nhằm giảm thiểu tình trạng MCBGTKS với nhiều hoạt động của Hội. Gần đây nhất, Hội cũng ký liên tịch với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch về triển khai thực hiện Chiến lược phát triển gia đình Việt Nam thực hiện các vấn đề rất quan trọng như: Giảm bạo lực gia đình, giảm bạo hành đối với phụ nữ và trẻ em; giảm tình trạng ly hôn, nạo phá thai của trẻ vị thành niên… Những nội dung này đã được các hội viên vào cuộc mạnh mẽ trong năm 2013 này.

Hội LHPNVN có hai mô hình góp phần giảm tình trạng MCBGTKS đó là Câu lạc bộ “Gia đình không sinh con thứ ba” và mô hình thí điểm “Giáo dục 5 triệu bà mẹ nuôi, dạy con tốt”. Trong đó, chúng tôi lồng ghép tuyên truyền kỹ năng làm mẹ, kỹ năng nuôi, dạy con tốt với việc tuyên truyền hệ lụy của vấn đề  MCBGTKS.

Xin bà cho biết các giải pháp cụ thể được Hội LHPNVN triển khai có hiệu quả trong thời gian qua?

- Chúng tôi xác định tuyên truyền là giải pháp hàng đầu và để thực hiện có hiệu quả phải đổi mới công tác tuyên truyền; gắn các hoạt động hỗ trợ hội viên với trọng tâm và thế mạnh mà Hội đã có.

Hội LHPNVN đã kiện toàn và nâng cao chất lượng 18 trung tâm tư vấn tiền hôn nhân, đặc biệt, trong công tác tư vấn cho các cặp vợ chồng và các hội viên, Hội lồng ghép nội dung tuyên truyền để họ hiểu việc sinh con là hạnh phúc của mỗi gia đình. Trong đó nhấn mạnh có những môi trường, vị trí con gái vẫn đảm nhiệm, phát huy tốt, thậm chí vượt trội hơn con trai.

Chúng tôi luôn gắn chặt giải pháp tuyên truyền với hỗ trợ, như là động viên, khuyến khích cho hội viên ở các câu lạc bộ “Không sinh con thứ ba” được ưu tiên  vay vốn, ưu tiên trong giải quyết việc làm, nâng cao kiến thức… Trong đó, có các gia đình sinh con một bề là gái cũng được thụ hưởng chương trình này. Hiện nay, các hoạt động trên được tập trung triển khai tại các tỉnh có TSGTKS cao.

Phải đồng bộ các chính sách và giải pháp

Theo bà, công tác DS-KHHGĐ cần chú trọng giải pháp nào để có thể đạt được kết quả bền vững trong việc giảm tình trạng MCBGTKS?

- Tổng cục DS-KHHGĐ đã tham mưu cho Bộ Y tế trình Chính phủ Đề án giảm thiểu tình trạng MCBGTKS, trong đó có giải pháp hỗ trợ cho các gia đình sinh con một bề là gái.

Tổng cục DS-KHHGĐ đã chỉ rõ những nguyên nhân làm MCBGTKS, trong đó có nguyên nhân lạm dụng khoa học kỹ thuật nhằm lựa chọn giới tính thai nhi. Theo tôi, để giảm thiểu tình trạng này, cả hai giải pháp tuyên truyền và tư vấn hỗ trợ phải đồng bộ, song hành với nhau.

Để thực hiện được các giải pháp có hiệu quả cần có sự vào cuộc của các tổ chức chính trị, xã hội. Bà đánh giá như thế nào về sự phối hợp của Hội LHPNVN đối với công tác DS-KHHGĐ nói chung và việc giảm thiểu tình trạng MCBGTKS?  

- Tôi thấy có một giải pháp mà ngành dân số đã thực hiện trong suốt thời gian qua có hiệu quả và cần đẩy mạnh trong thời gian tới: Đó là huy động được sự tham gia, vào cuộc của tất cả các lực lượng chính trị, xã hội, đặc biệt là các cấp uỷ Đảng, chính quyền ở địa phương trong công tác DS-KHHGĐ.

Chúng ta cần phải làm sao để các cấp uỷ Đảng, chính quyền ở 63 tỉnh, thành phố để họ đưa vấn đề MCBGTKS vào các chuyên đề nghị sự quan trọng của các cuộc họp của Hội đồng nhân dân, UBND… thì chắc chắn sẽ có hiệu quả thiết thực và bền vững.

Ngành Dân số nên phát huy và hợp tác chặt chẽ hơn đối với Hội Phụ nữ các cấp trong các việc tuyên truyền vì hội viên của Hội có tiềm lực, thế mạnh về số lượng và cũng là lực lượng rất quan tâm đến công tác DS-KHHGĐ ở cơ sở. Tôi thấy có rất nhiều đồng chí là Chủ tịch Hội LHPN ở các xã, phường cũng đồng thời là CTV rất tâm huyết của công tác DS-KHHGĐ. Với sự phối hợp chặt chẽ trong cả kỹ năng và nguồn lực, tôi nghĩ rằng lực lượng tiềm lực của Hội LHPN ở 63 tỉnh, thành phố sẽ góp phần rất tốt trong việc giảm thiểu tình trạng MCBGTKS.

Hà Thư (thực hiện)