"Vua" tôm ở Bạc Liêu

Bị tôm “hút hồn”

Chúng tôi xuống đất Bạc Liêu gặp ông Sáu Ngoãn vào một ngày đầu tháng 12/2009. Thời điểm này, vụ tôm đã thu hoạch xong. Sáu Ngoãn “cam kết” sẽ dành cho chúng tôi cả ngày để chuyện trò, tâm sự. Ông kéo chúng tôi rời khỏi nhà đến một quán cơm nhỏ nhưng lâu đời nhất Bạc Liêu. Không uống được nhiều rượu nhưng “vua” tôm cũng ráng “vận động” chủ quán tìm về một chai rượu Bỉnh Thạnh đặc biệt mà theo lời ông ngon chẳng thua gì rượu Tây. Món ăn dọn ra, Sáu Ngoãn chặc lưỡi: “Bạc Liêu là xứ cơ cầu, dưới sông cá chốt trên bờ Triều Châu. Hôm nay anh em thử món cá chốt trứng kho sả với canh chua cá kèo nghen!”. Ngồi nhâm nhi đặc sản quê hương, “vua” tôm Sáu Ngoãn bắt đầu câu chuyện...

Sáu Ngoãn tên thật là Võ Hồng Ngoãn, gốc nhà nông “chính hiệu” ở xã Vĩnh Hưng, huyện Vĩnh Lợi. Sáu Ngoãn học hành dở dang, chỉ đến lớp 10 thì nghỉ. Rời trường, Sáu Ngoãn “đầu quân” cho nghề làm phụ xe rồi lái xe khách từ năm 1974 cho đến năm 1981. Nhưng, với Sáu Ngoãn, nghề xe không hợp với bản chất nông dân chảy trong huyết quản của mình. Nên sau khi lập gia đình, Sáu Ngoãn bỏ hẳn nghề xe, chuyển sang làm ruộng và nuôi dê, nuôi bò.

Đến năm 1984, vợ Sáu Ngoãn chuyển sang nghề thu mua tôm rồi bán lại cho các nhà máy chế biến tại Bạc Liêu, Cà Mau, Sóc Trăng... Được tiếp cận với con tôm từ chuyện làm ăn của vợ, Sáu Ngoãn bắt đầu lưu tâm đến loài hải sản này rồi bị ám ảnh đến độ ngày nào cũng tự hỏi: “chỗ khác người ta nuôi được sao mình lại không?”.

Năm 2001, cơ hội đến với Sáu Ngoãn khi tỉnh Bạc Liêu có chủ trương chuyển đổi diện tích đất nông nghiệp kém hiệu quả sang nuôi tôm theo tinh thần Nghị quyết 09/2000/NQ-CP của Chính phủ. Sáu Ngoãn bán hết bò, dê rồi mua 3 ha đất, đào 4 ao tập trung nuôi tôm. Kể từ giờ phút đó, cuộc đời Sáu Ngoãn đã dành trọn cho con tôm. Với số vốn 300 triệu đồng đầu tư ban đầu, vào thời điểm đó, Sáu Ngoãn nuôi tôm sú theo mô hình công nghiệp với mật độ cao (20-40 con/m2), chỉ trong vụ thu họach đầu tiên, Sáu Ngoãn thu lãi gần 120 triệu đồng.

Hành trình thành “vua”

Đầu năm 2005, Sáu Ngoãn vô tình “nhặt” được bí kíp khi có một ao bị hao hụt gần 60% con giống. Cả Sáu Ngoãn lẫn công nhân phụ trách cứ tưởng ao này thua, ai ngờ khi thu hoạch lại thắng vẻ vang. Vì ao này tôm giống còn ít nên tôm phát triển mạnh, đạt khoảng 17 con/kg, giá bán rất cao. Trong khi những ao còn lại đạt sản lượng cao gấp đôi thì tỷ lệ lại khoảng 30 con/kg, giá bán thấp hơn hẳn. Thử cân đối chi phí, Sáu Ngoãn phát hiện lợi nhuận ao nuôi mật độ thưa cao hơn.

Mừng như bắt được vàng, Sáu Ngoãn đã có câu trả lời cho câu hỏi hóc búa của người nông dân nuôi tôm: Nuôi tôm vì lợi nhuận hay vì sản lượng? Sở dĩ có câu hỏi trên là ở thời điểm đó, nhiều nông dân nuôi tôm phải tán gia bại sản vì nuôi tôm đạt sản lượng thì giá tôm rớt thê thảm. Ngay lập tức, Sáu Ngoãn đúc kết một quy trình nuôi tôm bền vững, sạch và phù hợp với nông dân: Nuôi mật độ thấp 7 con/m2. So với quy trình nuôi mật độ cao 40 con/m2, quy trình của Sáu Ngoãn có ưu điểm đầu tư ít, rủi ro thấp, dễ áp dụng cho nông dân nghèo có trình độ nuôi tôm hạn chế... nhưng lợi nhuận cao hơn.

Trong khi những hộ nuôi tôm khác lao đao vì giá rớt, tôm thường chết bệnh, chi phí chăn nuôi tăng thì Sáu Ngoãn vẫn ung dung thu hoạch thắng lợi. Trong các kỳ hội thảo khoa học về nuôi trồng thủy sản, mô hình nuôi tôm mật độ thưa của Sáu Ngoãn thực sự gây sốc cho cả giới nghiên cứu trong lẫn ngoài nước.

Những sáng tạo độc đáo

Hàng loạt sáng tạo khác của “vua” tôm như nuôi cá dữ diệt các loài giáp xác như cua, còng, tôm tạp chứa mầm bệnh đốm trắng tại ao lắng mà không cần dùng hóa chất. Hay vận dụng sự chênh lệch mặt nước xả chất thải từ đáy ao mà không cần dùng máy nổ, tiết kiệm chi phí cho người nuôi. Hoặc vận dụng dòng chảy của nước lọc xác tảo ra ngoài không cần dùng động cơ nổ...

Nhưng oái ăm thay, làm người tốt không hề đơn giản, những gì Sáu Ngoãn đang ngày đêm tìm cách phổ biến cho nông dân nuôi tôm lại đụng tới “nồi cơm” của một số doanh nghiệp đầu vào của ngành nuôi tôm. “Nuôi tôm làm giàu cho ai? Phải chăng cho các nhà sản xuất thức ăn, sản xuất tôm giống, sản xuất thuốc thủy sản? Mình càng giúp nông dân gia tăng lợi ích thì càng ít dùng thuốc, ít dùng thức ăn, vậy là đụng chạm tùm lum. Nông dân là người cặm cụi làm, cứ bị hoa mắt bởi các mô hình nuôi lớn, nuôi nhiều, thắng thì thiên hạ thắng, thua thì nông dân mất trắng, bảo sao không xót cho người nông dân được”- Sáu Ngoãn nói.

Phóng sự của ĐỖ BÁ - TUẤN VƯƠNG

Báo Gia đình & Xã hội Xuân Canh Dần