Xử lưu động: Đừng trình diễn tội ác

Theo thống kê, hiện nay mỗi năm ngành tòa án tổ chức khoảng 9.000 phiên tòa lưu động. Trong tham luận gửi tới hội thảo, Vụ Pháp chế và Quản lý khoa học (TAND tối cao) cho biết các vụ án mà tòa đưa ra xét xử lưu động thường là án hình sự liên quan đến an ninh trật tự, an toàn xã hội gây bức xúc, phẫn nộ trong dư luận như giết người, cướp tài sản, trộm cắp, đánh bạc, ma túy…hoặc án xâm phạm kinh tế và trật tự an toàn xã hội đã cản trở việc thực hiện chính sách của Đảng và Nhà nước, gây ảnh hưởng chính trị xấu trong nhân dân.

Mỗi tòa tự quyết định

Tuy nhiên, theo tiến sĩ (TS) Đỗ Xuân Lân (Vụ trưởng Vụ Phổ biến giáo dục pháp luật, Bộ Tư pháp), qua mấy chục năm nay vẫn chưa có một báo cáo tổng kết, đánh giá tác dụng của xét xử lưu động trong việc nâng cao ý thức chấp hành và tuân thủ pháp luật ngoài việc coi đây là tiêu chí bình xét thi đua. Đáng chú ý, hiện chưa có một tiêu chí chung để lựa chọn vụ án ra xét xử lưu động như tội gì, khung hình phạt bao nhiêu, tính chất nghiêm trọng của vụ án như thế nào…

“Các vụ án được đưa ra xử lưu động có tính chất, mức độ khác nhau, từ nghiêm trọng đến ít nghiêm trọng, từ giết nhiều người đến chỉ gây thương tích nhẹ, từ mua bán hàng chục bánh heroin đến vài tép heroin, từ trộm cắp cả tỷ đồng đến trộm chó mấy triệu đồng… Điều này vô hình trung tạo ra sự thiếu thống nhất trong áp dụng hình thức này”, ông Lân nói.

Cạnh đó, pháp luật tố tụng không quy định cụ thể hình thức tổ chức xét xử lưu động, dẫn đến việc ngoài quy định của Luật Phổ biến giáo dục pháp luật thì tòa không có căn cứ để viện dẫn. Mỗi tòa thấy cần thiết thì quyết định xử ngay tại trụ sở hay đi lưu động...

Xét xử lưu động vụ thảm sát ở Bình Phước.

Cần tiêu chí chung để chọn lựa

Từ các bất cập trên, Vụ Pháp chế và Quản lý khoa học đề nghị TAND tối cao cần có hướng dẫn thống nhất đưa ra tiêu chí vụ án nào thì được xét xử lưu động.

Theo đó, chỉ nên xử lưu động đối với các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe (giết người, cố ý gây thương tích), các tội xâm phạm sở hữu (cướp tài sản, cướp giật tài sản, trộm cắp…), tổ chức đánh bạc, đánh bạc, các tội phạm về ma túy, một số tội phạm thuộc tệ nạn xã hội như chứa mại dâm, môi giới mại dâm…

Đặc biệt, không xử lưu động đối với bị cáo hoặc người bị hại là người chưa thành niên, đối với các tội xâm phạm nhân phẩm như hiếp dâm, cưỡng dâm, giao cấu hoặc dâm ô với trẻ em…

TS Hoàng Anh Tuyên (Vụ Pháp chế và Quản lý khoa học) đề xuất sáu tiêu chí lựa chọn án xử lưu động. Theo ông, đó phải là án trọng điểm, có tính điển hình, được dư luận xã hội quan tâm. Hành vi của bị cáo có tính nguy hiểm cao, thậm chí là rất dã man, tàn độc, phi nhân tính, gây bức xúc trong nhân dân…Ông Tuyên dẫn hai dẫn chứng điển hình là vụ Lê Văn Luyện sát hại cả gia đình tiệm vàng ở Bắc Giang và vụ Nguyễn Hải Dương giết cả sáu người trong gia đình bạn gái ở Bình Phước.

Không đồng tình, TS Nguyễn Thị Hằng Nga (Chánh Văn phòng Liên đoàn Luật sư Việt Nam) lo ngại nếu lựa chọn án “dã man, tàn độc, phi nhân tính” để xét xử lưu động thì có khi phản tác dụng.

“Dự phiên tòa ở Bình Phước, người ta thấy sự hả hê, mãn nguyện của dân chúng. Chưa kể những hành động vô cùng phi nhân tính lại được phơi bày trước toàn dân, trước bao trẻ em”, bà Nga bức xúc. Bà Nga sau đó đề nghị nên đặt ra tiêu chí không lựa chọn án xét xử lưu động sẽ dễ dàng hơn nhiều so với làm ngược lại.

Theo Pháp luật TP HCM