10 năm đi học bằng tay

Bỏ ăn để được đi học

Ngay từ khi sinh ra, Sùng A Đế đã phải chịu số phận kém may mắn, hai chân cứ ngày một teo nhỏ lại. Lúc đó, Đế chỉ được chữa trị bằng cách... cúng con ma rừng. Gia đình đã tiêu tốn cả đàn trâu nhưng đôi chân Đế vẫn cứ teo dần rồi liệt hẳn. Không muốn con cả đời chỉ ăn ngồi một chỗ, mẹ Đế đã dạy cho con cách di chuyển bằng tay.

Sau thời gian dài cúng “con ma rừng”, nhà Đế trở nên nghèo xác xơ. Mấy tấm đệm bông lau là của hồi môn của mẹ Đế trong ngày xuất giá cũng được mang ra chợ bán. Lên 7 tuổi, Đế vẫn chẳng được đi đâu xa quá nhà 3km. Nhưng cái nghèo và đôi bàn chân bị liệt không làm nhụt đi sự ham học của Đế. Đế tâm sự: “Ngày đó, mỗi buổi sáng nghe tiếng các bạn tíu tít đi học qua nhà là trống ngực đập thình thịch. Hai bàn tay lúc đó cứ cuống quýt hết lên. Em muốn được đi học, được có bạn nhưng mới đầu bố mẹ không đồng ý”.

Sùng A Đế bên bàn học. Ảnh M.H

Hiểu lòng bố, Đế bật dậy, tung người xuống đất, đưa tay cầm lấy cái que viết trên mặt đất chữ O. Bố Đế mắt sáng lên: “Nếu mày đi học, tao sẽ là cái chân đưa mày đến lớp”. Và thế là ngày nào trước khi lên rẫy, ông Chơ cũng cõng Đế đến lớp với bao kỳ vọng của người cha suốt đời quanh quẩn với công việc nương rẫy, chưa hề biết cái chữ.

Dựng lều tranh luyện toán

Những ngày học tiểu học tại bản, Đế luôn cố gắng học thật giỏi cái chữ. Hết giờ ở lớp, về nhà Đế lại nằm xoài người bên cửa sổ đọc bài ê a làm bố Chơ vui lắm. Nhưng khi nhìn con luyện chữ khó khăn, ông Chơ lại đau lòng. Vì đôi tay quen làm chức năng đôi chân cứ cứng đơ, ngượng nghịu, khó khăn mỗi khi viết chính tả. Nhiều hôm hì hụi luyện viết đến mức tay bật máu, nhưng Đế không nản lòng.

Sự cố gắng bền bỉ đã không phụ lòng Đế. Suốt 5 năm tiểu học, Đế luôn đạt học sinh tiên tiến của Trường tiểu học Trung Lý. Học xong tiểu học tại bản, Đế tiếp tục xin bố mẹ cho đến trung tâm xã, cách nhà gần 30km học trung học cơ sở. Thương con, ông Chơ lại chặt mấy cây luồng, vài bó nứa, lá cọ vác ra cạnh Trường THCS Trung Lý dựng cho con một túp lều rộng 5- 6m2 để Đế kịp vào năm học mới.

Ở Trường THCS Trung Lý, ngày nào đến trường Đế cũng tự vượt qua nửa cây số với con dốc đứng dài hơn 50m để đến lớp. Bố mẹ Đế lúc đầu nghĩ chắc con chỉ học hết lớp 9 sẽ thoả mãn với mong ước được đi học. Nhưng sau khi học hết cấp 2, Đế tiếp tục xin bố mẹ cho lên trung tâm huyện Mường Lát học cấp 3 tại Trung tâm giáo dục thường xuyên (TTGDTX) cách nhà hơn 60 km. Lần này, Đế nói với bố: “Con sẽ đi với Sùng Văn Dũng và Sùng Văn Ly ở bản Ba Pó, bố không phải lên dựng lều nữa. Con sẽ làm lều ở cùng các bạn”.

Ngày đầu tiên Đế đến TTGDTX học trong sự ngỡ ngàng của các thầy cô và bạn bè. Thầy Trần Văn Liêm, Giám đốc TTGDTX Mường Lát nói: “Hôm đó, ai cũng muốn được nhìn thấy Đế. Vì sau khi học hết cấp hai có đến quá nửa học sinh nghỉ học vì đường đến trường quá xa. Trong khi Đế là cậu học trò tật nguyền lại có ý chí hiếu học đến vậy”.

Chúng tôi đến lều của Đế khi em đang cặm cụi làm toán trên chiếc hòm gỗ. Căn lều tuyềnh toàng làm bằng tranh tre nứa lá, bốn bên gió lùa nhưng chẳng có lấy một chiếc chăn bông. Chiếc bếp lạnh tanh được kê bằng ba viên đá chỉ có một cái xoong nhôm duy nhất, méo mó, đen đúa và nửa bát muối trắng đặt ở góc lều. Cuộc sống khó khăn là vậy nhưng vẫn không làm nhụt ý chí ham học của cậu học trò tật nguyền này.

Hàng ngày, để đến lớp đúng giờ và không làm phiền các bạn, Đế dậy sớm hơn, kiên nhẫn từng bước vượt dốc dài. Em Sùng Văn Dũng ở cùng lều với Đế tâm sự: “Nó ham học lắm, những hôm có bài toán khó, bọn em bó tay ngay. Còn nó ngồi giải đến cả tiếng đồng hồ liền. Có những hôm nhìn nó đi lại tội nghiệp, em bảo nó để em cõng, nó không chịu. Nấu cơm, giặt giũ quần áo nó vẫn tự làm. Nửa năm bố nó mới lên thăm một lần. Đến lớp, nó không muốn phiền em và Ly nên ngày nào cũng dậy sớm đi học trước. Nhiều hôm nhìn thấy nó bò lồm cồm trên dốc, em chỉ lo nó ngã lộn xuống. Nó chỉ nhờ bọn em dìu đến trường vào những hôm trời mưa vì đường dốc trơn không bò được”.

Giấc mơ cứu người

Khi chúng tôi hỏi về ước vọng sau này, Đế tâm sự: “Em muốn học thật cao, vượt tầm của đỉnh núi Pha Đén (ngọn núi cao nhất, còn gọi là cổng trời ở huyện Mường Lát) để được thành bác sĩ mới thôi. Người Mông chữa bệnh bằng cúng ma tốn tiền lắm mà không khỏi được. Chân em cũng đã cúng ma nhiều rồi mà không đi được”.

Nhìn Đế hăm hở đến lớp trong cái rét cắt da với tấm áo không đủ ấm, chúng tôi như nhìn thấy một cây lim xanh đang trỗi dậy dưới chân núi Pha Đén để hướng tới chân trời tri thức... Nỗi đau tật nguyền không thể ngăn cản được mơ ước vươn lên của cậu bé tật nguyền này.

Mai Hạnh