3 việc người EQ thấp thường làm, dễ rước họa vào thân, điều cuối cùng nhiều người mắc phải

Người có trí tuệ cảm xúc (EQ) cao không phải là người giúp đỡ nhiều nhất, mà là người biết giúp đúng lúc, đúng người và trong giới hạn phù hợp. Họ hiểu rằng nếu thiếu ranh giới, sự tử tế đôi khi lại trở thành gánh nặng cho cả người cho lẫn người nhận.

Dưới đây là ba kiểu giúp đỡ mà những người  EQ thấp thường làm, người có EQ cao thường rất thận trọng.

Bến lòng tốt thành "điểm tựa" cho sự phụ thuộc

Ai cũng có lúc rơi vào khó khăn và cần một bàn tay nâng đỡ. Một người vừa mất việc, gặp biến cố sức khỏe hay trải qua cú sốc trong cuộc sống đều rất cần sự hỗ trợ từ gia đình, bạn bè.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng cần phân biệt giữa việc giúp một người vượt qua giai đoạn khó khăn với việc vô tình duy trì sự phụ thuộc của họ.

Trong tâm lý học, hiện tượng này được gọi là sự phụ thuộc học được (learned dependency). Khi một người liên tục được người khác giải quyết mọi vấn đề thay mình, họ có thể dần mất động lực tự tìm cách thích nghi hoặc thay đổi hoàn cảnh. Theo thời gian, việc nhờ cậy trở thành phản xạ quen thuộc thay vì nỗ lực tự giải quyết.

Không ít người từng trải qua cảm giác "giúp mãi không hết việc". Hôm nay hỗ trợ tài chính, ngày mai lại giúp tìm việc, vài tuần sau tiếp tục đứng ra giải quyết một rắc rối khác. Điều khiến họ mệt mỏi không phải vì lòng tốt, mà vì người nhận dường như không có ý định thay đổi.

Người có EQ cao vẫn sẵn sàng giúp đỡ, nhưng họ thường quan sát xem đối phương có thực sự muốn vươn lên hay không. Nếu người kia đang cố gắng, họ sẽ đồng hành. Nếu người kia chỉ chờ người khác giải quyết mọi việc thay mình, họ biết cách giữ khoảng cách phù hợp.

Bởi đôi khi, điều một người cần không phải là thêm một sự giúp đỡ, mà là cơ hội để tự đứng dậy bằng chính đôi chân của mình.

Quyết định thay cuộc đời người khác

Đây là tình huống rất quen thuộc: một người bạn hỏi có nên nghỉ việc hay không, một người thân phân vân giữa hai lựa chọn quan trọng, hay một cặp đôi tìm đến người khác để xin lời khuyên về chuyện tình cảm.

Nhiều người vì muốn giúp nên đưa ra câu trả lời rất dứt khoát. Tuy nhiên, các chuyên gia về giao tiếp cho rằng đây lại là điều cần hết sức thận trọng.

Mỗi quyết định trong cuộc sống đều chịu ảnh hưởng bởi hoàn cảnh, giá trị sống, điều kiện tài chính, tính cách và mục tiêu riêng của từng người. Điều đúng với người này chưa chắc phù hợp với người khác.

Trong công việc tư vấn tâm lý, các chuyên gia thường không đưa ra quyết định thay thân chủ. Thay vào đó, họ giúp người đối diện nhìn rõ ưu điểm, hạn chế và hệ quả của từng lựa chọn để chính họ là người quyết định.

Đó cũng là cách ứng xử của nhiều người có EQ cao.

Họ sẵn sàng lắng nghe, đặt câu hỏi, chia sẻ kinh nghiệm hoặc góc nhìn của mình, nhưng hiếm khi khẳng định: "Bạn phải làm như thế này."

Bởi nếu quyết định thành công, công lao chưa chắc thuộc về người tư vấn. Nhưng nếu mọi chuyện không như mong muốn, lời khuyên ấy rất dễ trở thành nguyên nhân khiến mối quan hệ rạn nứt.

Sự đồng hành đôi khi giá trị hơn nhiều so với việc thay người khác đưa ra lựa chọn.

Cố trở thành "người hùng" trong mọi lời nhờ vả

Một đặc điểm khá phổ biến ở những người quá tốt bụng là rất khó nói lời từ chối.

Họ nhận lời giúp đồng nghiệp dù công việc của mình còn ngổn ngang. Họ đồng ý làm tài xế cho cả nhóm trong chuyến du lịch dù sức khỏe không đảm bảo. Họ sẵn sàng giải quyết việc của người thân, bạn bè ngay cả khi bản thân đang kiệt sức.

Ban đầu, điều này có thể mang lại cảm giác mình là người đáng tin cậy. Nhưng về lâu dài, việc liên tục hy sinh nhu cầu của bản thân dễ dẫn đến căng thẳng, kiệt sức về tinh thần và cảm giác bị lợi dụng.

Các nhà tâm lý gọi đây là hội chứng làm hài lòng người khác (people-pleasing). Người mắc xu hướng này thường sợ người khác thất vọng hoặc đánh giá mình ích kỷ nên luôn cố gắng đáp ứng mọi yêu cầu, dù điều đó khiến chính họ chịu nhiều áp lực.

Trong khi đó, người có EQ cao hiểu rằng nói "không" không đồng nghĩa với vô tâm.

Họ biết đánh giá khả năng của bản thân trước khi nhận lời giúp đỡ. Nếu có đủ thời gian, sức khỏe và nguồn lực, họ sẵn sàng hỗ trợ hết mình. Nhưng nếu điều đó vượt quá khả năng hoặc ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống cá nhân, họ sẽ từ chối một cách lịch sự và chân thành.

Việc thiết lập ranh giới không làm giảm lòng tốt của một con người. Ngược lại, nó giúp những lần giúp đỡ sau này trở nên bền vững và có giá trị hơn.

Lòng tốt cũng cần đi cùng sự tỉnh táo

Trí tuệ cảm xúc không khiến một người trở nên lạnh lùng hay tính toán. Ngược lại, những người có EQ cao thường rất đồng cảm và giàu lòng trắc ẩn. Điểm khác biệt là họ hiểu rằng giúp đỡ đúng cách quan trọng hơn giúp đỡ bằng mọi giá.

Một sự hỗ trợ đúng lúc có thể giúp người khác vượt qua nghịch cảnh. Nhưng một sự giúp đỡ thiếu giới hạn đôi khi lại khiến đối phương mất đi cơ hội trưởng thành, còn bản thân người cho thì dần kiệt sức.

Có lẽ, lòng tốt bền vững nhất không phải là luôn nói "có" với mọi lời nhờ vả, mà là biết khi nào nên dang tay, khi nào nên lùi lại và khi nào cần dành sự quan tâm cho chính mình. Bởi chỉ khi giữ được sự cân bằng ấy, chúng ta mới có thể tiếp tục giúp người khác trong một thời gian dài mà không đánh mất chính mình.

3 việc người EQ thấp thích làm nhất vào buổi sáng

Những phút đầu tiên sau khi thức dậy có thể ảnh hưởng đến tâm trạng của cả ngày. Một số thói quen tưởng như vô hại lại dễ khiến cảm xúc trở nên tiêu cực hơn.