Bác sĩ gia đình không phải chỉ là “đến tận nhà, khám tận giường”

Chăm sóc sức khỏe người dân tại Trạm Y tế phường 13, quận Bình Thạnh – đơn vị đầu tiên trong số 24 trạm điểm tại TP HCM đổi mới hoạt động theo nguyên lý y học gia đình. Ảnh: Thy Dương

Hàng nghìn bác sĩ gia đình được cấp chứng chỉ hành nghề

Tại các quốc gia phát triển và có hệ thống y tế hiệu quả, toàn diện như: Bỉ, Australia, Singapore… y học gia đình được công nhận và đào tạo chuyên khoa sau đại học. Tỷ lệ bác sĩ gia đình chiếm trên 40% so với các chuyên khoa khác. Việc đào tạo y học gia đình tại các nước này giúp cho các bác sĩ tuyến đầu có thể giải quyết được hơn 80% các vấn đề sức khỏe của người dân.

Theo PGS.TS Lương Ngọc Khuê, Cục trưởng Cục Quản lý Khám chữa bệnh (Bộ Y tế), Việt Nam bắt đầu triển khai đề án đào tạo bác sĩ gia đình từ năm 1999. Đến nay cả nước có 8 cơ sở đào tạo chuyên môn bác sĩ định hướng y học gia đình, chuyên khoa 1, chương trình 3 tháng y học gia đình nhằm cải thiện chất lượng chăm sóc và cung cấp dịch vụ cho tuyến y tế cơ sở cũng như góp phần giảm quá tải tại các bệnh viện tuyến trên.… Theo đó đã có hàng nghìn bác sĩ được cấp chứng chỉ hành nghề bác sĩ gia đình trên cả nước.

"Việt Nam xác định mô hình bác sĩ gia đình là lựa chọn phù hợp nhất để phát triển y tế. Thời gian tới, Bộ Y tế sẽ nhân rộng và phát triển mô hình này trên phạm vi toàn quốc nhằm cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe cơ bản, toàn diện, liên tục cho cá nhân, gia đình và cộng đồng; góp phần tăng cường chất lượng chăm sóc sức khỏe ban đầu và giảm quá tải bệnh viện. Bộ Y tế phấn đấu đến năm 2020 có ít nhất 80% các tỉnh, thành phố có triển khai mô hình bác sĩ gia đình", PGS.TS Lương Ngọc Khuê nói.

PGS.TS Nguyễn Thanh Hiệp, Phó Hiệu trưởng kiêm Trưởng Phòng khám đa khoa Trường ĐH Y khoa Phạm Ngọc Thạch (TP HCM) cho biết, nhiều nước trên thế giới đã tổ chức thành công mạng lưới bác sĩ gia đình trong hệ thống y tế giúp người dân tiếp cận dịch vụ y tế nhanh chóng, hiệu quả với chi phí hợp lý. Mạng lưới bác sĩ gia đình góp phần giải quyết căn cơ trình trạng quá tải bệnh nhân ở các bệnh viện, góp phần xây dựng hệ thống y tế lành mạnh, thực hiện công bằng y tế, giảm nghèo trong việc bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe người dân.

Tuy nhiên, theo PGS.TS Lương Ngọc Khuê, đến hết năm 2018, thống kê cho thấy có đến hơn 50% bác sĩ gia đình do thời gian đào tạo ngắn nên chưa hiểu và chưa thực hiện khám chữa bệnh theo nguyên lý y học gia đình. Quan trọng hơn, người dân vẫn chưa hiểu về mô hình phòng khám bác sĩ gia đình nên họ vẫn chưa tin tưởng, chưa tìm đến để khám chữa bệnh. Không ít người dân đến nay vẫn nghĩ: Bác sĩ gia đình nghĩa là đến từng nhà chăm sóc sức khỏe người dân, Trong khi nhiệm vụ bác sĩ gia đình rộng hơn thế nhiều.

Bác sĩ gia đình, họ là ai? Làm những nhiệm vụ nào?

Mới đây, Bộ Y tế đã ban hành Thông tư 21/2019/TT-BYT về việc hướng dẫn thí điểm về hoạt động y học gia đình ngày 21/8/2019, Thông tư này có hiệu lực từ ngày 15/10, thay thế cho Thông tư số 16/2014/TT-BYT ngày 22/5/2014 của Bộ trưởng Bộ Y tế hướng dẫn thí điểm về bác sĩ gia đình và phòng khám bác sĩ gia đình.

Trong đó, Thông tư quy định rất rõ điều kiện và các nhiệm vụ mà bác sĩ gia đình sẽ thực hiện tại cơ sở y học gia đình. Những nhiệm vụ này do người phụ trách cơ sở phân công. Theo đó, nhiệm vụ đầu tiên của bác sĩ gia đình là quản lý sức khỏe cộng đồng. Cơ sở y học gia đình, bác sĩ gia đình có trách nhiệm lập hồ sơ quản lý sức khỏe cá nhân; quản lý, chăm sóc sức khỏe theo nguyên lý y học gia đình cho cá nhân, hộ gia đình theo phân công của Sở Y tế.

Họ cũng là người tư vấn nâng cao sức khỏe và phòng bệnh. Khi cơ cấu, mô hình bệnh tật thay đổi, số lượng người mắc bệnh mãn tính không lây nhiễm (tiểu đường, tim mạch, phổi tắc nghẽn mãn tính, ung thư…) tăng lên, việc tư vấn dự phòng bệnh tật rất quan trọng. Theo Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến, nội dung tư vấn được nêu rõ trong Thông tư gồm: Tư vấn về dinh dưỡng, hoạt động thể lực, phòng chống tác hại của thuốc lá, rượu bia và các yếu tố nguy cơ khác đối với sức khỏe, tư vấn về khám bệnh, chữa bệnh cho cá nhân, hộ gia đình, cộng đồng. Bác sĩ gia đình cũng truyền thông, giáo dục sức khỏe, nâng cao nhận thức của người dân về phòng bệnh tích cực và chủ động, phòng ngừa các yếu tố nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe; hướng dẫn vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm; tham gia giám sát, phát hiện sớm, phòng chống dịch bệnh trong cộng đồng; tiêm chủng…

Bên cạnh tư vấn, truyền thông và phòng chống các bệnh không lây nhiễm, bác sĩ gia đình còn là người thực hiện các chương trình, hoạt động chăm sóc sức khỏe cộng đồng, phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng, chăm sóc giảm nhẹ, chăm sóc cuối đời; các chương trình mục tiêu y tế dân số, chăm sóc sức khỏe bà mẹ trẻ em, người cao tuổi, DS-KHHGĐ, kết hợp Y học cổ truyền với Y học hiện đại.

Bác sĩ gia đình cũng là người trực tiếp khám bệnh, chữa bệnh, gồm: Sơ cứu, cấp cứu; khám sàng lọc, phát hiện sớm bệnh tật, đặc biệt các bệnh dịch; bệnh mạn tính, bệnh không lây nhiễm; chăm sóc, khám bệnh, chữa bệnh tại nhà đối với người bệnh theo danh mục quy định. Họ sẽ thực hiện các dịch vụ kỹ thuật trong các gói dịch vụ y tế cơ bản quy định tại Thông tư của Bộ trưởng Bộ Y tế; danh mục kỹ thuật của tuyến 3, tuyến 4 quy định tại Thông tư của Bộ trưởng Bộ Y tế về phân tuyến chuyên môn kỹ thuật, danh mục kỹ thuật; các kỹ thuật chuyên môn khác ở tuyến cao hơn khi đủ điều kiện theo quy định… 

Quỳnh An