Bảo tàng “sống”, bảo tàng “chết”: “Loạn” bảo tàng

Xem 1 “ra” 3 – 4...

Nhiều khách tham quan có một cảm giác chung khi xem bảo tàng là đa phần bảo tàng Việt Nam gần gần giống nhau. Trừ một số bảo tàng đặc trưng như Bảo tàng Dân tộc học, Bảo tàng Mỹ thuật, Bảo tàng Lịch sử... là có những hiện vật khác biệt so với các bảo tàng khác. Các bảo tàng còn lại chỉ cần xem 1 bảo tàng chính là có thể biết ở những bảo tàng cùng thể loại có những hiện vật gì. Nói công bằng thì mỗi hiện vật sẽ có một hoàn cảnh ra đời và những câu chuyện đi kèm khác nhau. Tuy nhiên, cảm giác về sự giống nhau vẫn là điểm nổi bật giữa nhiều bảo tàng.

Bà Lê Minh Hằng -  một cán bộ về hưu, số 120 Hoàng Quốc Việt, Hà Nội đưa ra nhận xét: “Tôi thấy các bảo tàng của ta quá nghèo nàn. Các hiện vật cứ na ná như nhau. Tôi có đến Bảo tàng Cách mạng, Bảo tàng Quân đội nhân dân, Bảo tàng Lịch sử quân sự hay Bảo tàng Tăng thiết giáp, Bảo tàng Công binh... thì cũng đều xem mũ cối, áo, súng, thư, cuốc, xẻng... Tất nhiên là mỗi bảo tàng thì cũng có những hiện vật khác nhau nhưng nhìn chung thì khá giống và nhàm chán”.

Nguyên nhân việc hiện vật của bảo tàng nào cũng gần như bảo tàng nào có lẽ là do phong trào “ngành ngành” làm bảo tàng. Theo quy hoạch dự tính thì chỉ riêng hệ thống bảo tàng của các lực lượng quân đội, ngoài Bảo tàng Lịch sử quân sự là bảo tàng đầu hệ thì còn có tới 24 bảo tàng chi nhánh (gồm đã hoạt động và dự kiến).

Đầu tư dàn trải, không ít bảo tàng ít hiện vật nên thường vắng khách. (Ảnh: H.P)

Trông người mà ngẫm đến ta

Tại nhiều nước và vùng lãnh thổ trên thế giới, số lượng bảo tàng thường rất ít. Tuy nhiên, các bảo tàng này đều có một đặc điểm chung là lớn cả về quy mô, không gian lẫn hiện vật. Ở Bảo tàng Cổ vật tại Đài Loan, người xem có thể đến xem liên tục trong 1 tuần cũng chưa hết được các hạng mục và hiện vật trưng bày. Hay đến với Bảo tàng Thượng Hải của Trung Quốc, người xem có thể cảm nhận ngay được đây là một công trình cực kỳ vĩ đại. Bảo tàng diễn tả một cách sống động lịch sử của thành phố Thượng Hải từ khi còn những người dân lao khổ cho tới ngày nay. Đến đây, người xem như thực sự được sống lại với mảnh đất Thượng Hải qua từng thời kỳ khác nhau.

Các bảo tàng khác trên thế giới thường được nhắc tới là những công trình đặc biệt và giành được sự quan tâm của nhiều người. Khách đến thăm những bảo tàng này thường phải xếp hàng và có người từng ví việc xếp hàng này giống như những dòng nước chảy liên tục không ngừng.

Trong khi đó, nhiều bảo tàng của ta khách chỉ ghé thăm vài phút là đã không còn gì để xem và thường chỉ đến 1 lần duy nhất. Nguyên nhân của việc kém hấp dẫn có lẽ là do các bảo tàng được đầu tư quá manh mún, dàn trải. Việc mở rộng về số lượng bảo tàng tất yếu dẫn đến những hạn chế về số lượng hiện vật trưng bày cũng như việc đầu tư tập trung vào một chủ đề.