'Biểu tượng xanh' mới của TPHCM – giữ từng gốc cây, bảo tồn từng chi tiết cổ

Đơn vị thi công là Tập đoàn Sun Group đã giữ nguyên toàn bộ cây cổ thụ hiện hữu, tôn tạo các biệt thự cũ theo nguyên trạng và kiến tạo quảng trường Giọt nước giàu tính biểu tượng.

"Khu rừng nhỏ" giữa trung tâm

Nằm trên khu đất hình tam giác rộng 4,3 ha từng bị bỏ hoang nhiều năm, Công viên số 1 Lý Thái Tổ được quy hoạch như một "khu rừng nhỏ" giữa trung tâm TP.HCM. Trong bối cảnh đô thị hóa ngày càng dày đặc, việc dành hơn 4 ha đất nội đô để phát triển không gian công cộng thể hiện định hướng rõ ràng của thành phố: ưu tiên không gian xanh và lợi ích cộng đồng.

Dự án có tổng mức đầu tư hơn 263 tỷ đồng, được Sun Group triển khai hơn 90 ngày đêm liên tục để kịp đưa vào sử dụng trước Tết Bính Ngọ 2026. Song điều làm nên bản sắc riêng của công viên không chỉ nằm ở quy mô hay tiến độ, mà ở lựa chọn xuyên suốt: giữ nguyên toàn bộ hệ cây xanh hiện hữu.

Với kinh nghiệm của một nhà phát triển du lịch đã kiến tạo nhiều quần thể nghỉ dưỡng gắn với thiên nhiên trên cả nước, Sun Group lựa chọn cách làm tôn trọng cảnh quan sẵn có. Thay vì thiết kế áp đặt rồi "dọn mặt bằng" để phục vụ thi công, tại công viên số 1 Lý Thái Tổ, toàn bộ phương án thiết kế được tính toán, điều chỉnh xoay quanh từng cụm cây cổ thụ hiện hữu. Lối đi được uốn lượn theo những tán cây; quảng trường được bố trí nép mình giữa mảng xanh; bề mặt thấm nước và thảm cỏ được ưu tiên để bảo vệ hệ rễ.

Việc bảo tồn nguyên trạng hệ cây xanh đòi hỏi khối lượng khảo sát và điều chỉnh kỹ thuật lớn hơn, nhưng đổi lại là một không gian có chiều sâu sinh thái và cảm xúc. Từ trên cao nhìn xuống, các quảng trường hình tròn trong khuôn viên điểm xuyết trên nền xanh như những hạt mưa rơi xuống mặt nước, kết nối bằng những đường dạo mềm mại. Không gian được mở ra nhưng không phá vỡ cấu trúc tự nhiên vốn có, tạo cảm giác mát lành và thư thái giữa nhịp sống đô thị.

Bên cạnh cây xanh, các biệt thự cũ còn đáp ứng công năng sử dụng trong khuôn viên cũng được tôn tạo, trùng tu nguyên trạng. Từng chi tiết kiến trúc, tỷ lệ mặt đứng, vật liệu hoàn thiện được phục dựng cẩn trọng, với định hướng của thành phố là các biệt thự này có thể trở thành không gian triển lãm, thư viện, trung tâm thông tin hay tiện ích công cộng trong tương lai. Cách tiếp cận này cho thấy sự hài hòa giữa bảo tồn và phát triển – nơi ký ức đô thị không bị xóa bỏ mà được tiếp nối trong đời sống hiện đại.

Từ biểu tượng Giọt nước đến từng chi tiết đắt giá

Tâm điểm công viên là Quảng trường Giọt nước rộng khoảng 1.800 m². Lấy cảm hứng từ hình ảnh giọt nước rơi xuống mặt đất, thiết kế tạo nên một "hố ký ức" sâu khoảng 4m – nơi đặt Tượng đài Giọt nước. Hình ảnh ấy gợi nhắc về mất mát trong đại dịch Covid-19, nhưng không dừng lại ở nỗi buồn; những vòng tròn đồng tâm xung quanh giọt nước lan tỏa tượng trưng cho quá trình chuyển hóa – từ đau thương đến hy vọng, từ quá khứ đến hồi sinh.

"Tôi nghĩ rằng đây là một công trình rất ý nghĩa, nhân văn. Hình dạng giọt nước cũng như bố cục xung quanh nó tạo ra một bối cảnh, tạo ra giá trị tinh thần. Bản thân giọt nước không nói lên được hết nếu không nhờ bố cục xung quanh", ông Khương Văn Mười – Nguyên Chủ tịch Hội Kiến trúc sư TP HCM nhận định về ý nghĩa của quảng trường tượng đài Giọt nước.

Trong không gian Quảng trường Giọt nước, từng chi tiết mặt lát được nghiên cứu như một hành trình cảm xúc có chủ ý. Hệ thống 9 bậc thang của đài tưởng niệm chia thành ba tầng, lấy cảm hứng từ quan niệm "người ta là hoa đất", tượng trưng cho một kiếp người trọn vẹn.

Ở tầng thấp nhất, hình tượng 12 con giáp được khắc tinh tế trên mặt đá, đại diện cho vòng quay thời gian ghi nhớ từng số phận. Tầng tiếp theo là những dấu chân bằng đá, biểu trưng cho hành trình sống và những bước đi đã để lại dấu ấn trong ký ức người ở lại. Ở tầng cao nhất, những bông hoa được khảm đồng trực tiếp vào đá – hình ảnh con người hóa thân thành hoa đất, tiếp tục lan tỏa vẻ đẹp và hy vọng. Hoa sen, hoa sứ, hoa cúc – những loài hoa quen thuộc trong văn hóa Việt – được chắt lọc, tiết chế, mang ý nghĩa tưởng niệm và kiên cường.

Ba tầng – từ năm tháng, đến bước chân, rồi hoa nở – gợi nên một vòng đời được tưởng nhớ bằng sự trân trọng. Sự tỉ mỉ trong từng họa tiết, vật liệu và cách tổ chức không gian thể hiện nỗ lực lớn trong việc kiến tạo một công trình tưởng niệm không phô trương mà giàu chiều sâu.

Không chỉ là nơi tưởng niệm, công viên còn được tổ chức với nhiều không gian mở phục vụ thể thao, sinh hoạt cộng đồng và vườn tượng nghệ thuật. Dịp Tết Bính Ngọ 2026, nơi đây trưng bày gần 30.000 cây trái, chậu hoa các loại, tái hiện sắc xuân ba miền với vườn đào, quất, mai và tiểu cảnh Song Mã ở trung tâm. Điều đó cho thấy công viên không chỉ là điểm dừng của ký ức, mà còn là không gian của nhịp sống mới.

TS. Nguyễn Thị Hậu – Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM, Phó Tổng Thư ký Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam – nhận định: "Tôi cho rằng, hai tính chất của hai khu công cộng, một bên là tưởng niệm, một bên là công viên, khi được kết hợp với nhau thì rõ ràng triết lý phát triển của thành phố đã thực sự hướng đến người dân, hướng đến tình cảm, cảm xúc của người dân".

Giữa trung tâm đô thị sôi động, một "khu rừng nhỏ" được gìn giữ nguyên vẹn, cùng một biểu tượng mới như Tượng đài Giọt nước, đã tạo nên dấu ấn riêng cho TP.HCM. Không chỉ là công trình tưởng niệm những mất mát của quá khứ, Công viên số 1 Lý Thái Tổ còn mở ra một không gian xanh độc đáo mà ở đó, thiên nhiên được bảo tồn, ký ức được nâng niu và tương lai được gieo mầm – như những vòng tròn năng lượng tích cực lan tỏa từ một giọt nước giữa lòng thành phố.

Sun Group