“Bóng ma” DEHP trong vật dụng hằng ngày

Theo GS. Nguyễn Chấn Hùng, Chủ tịch Hội Ung thư Việt Nam, Di (2-Ethylexyl) phthalate gọi tắt DEHP là một chất lỏng được dùng rộng rãi để làm các chất plastic dẻo hơn. Plastic có thể chứa từ 1 – 40% DEHP trong các hàng tiêu dùng như giả da, áo mưa, sàn nhà, bao bì thức ăn, đồ chơi - đồ dùng trẻ em...

 

Hội Y tế công cộng TP HCM đã tổ chức Hội thảo khoa học “DEHP và sức khỏe cộng đồng” vào ngày 13/7. Nhiều phương án bảo vệ sức khỏe con người được các nhà khoa học đưa ra tại Hội nghị.

 

Nhiều bệnh viện đang xem xét giảm sử dụng thiết bị làm từ nhựa PVC. Ảnh: TL

 

Sản phẩm nào chứa nhiều DEHP?

Theo GS. Nguyễn Chấn Hùng, hiện chưa có nghiên cứu sâu về tác hại của DEHP trên sức khoẻ con người, nhưng Bộ Y tế Hoa Kỳ cho là cần đề phòng vì DEHP gây ung thư, làm tổn thương lá gan và hệ sinh dục nam, ảnh hưởng việc sinh sản, gây khuyết tật ở loài vật trong các thí nghiệm. Phơi nhiễm có thể từ các thức ăn thông qua việc chế biến, chuyên chở và đóng gói. DEHP dễ hoà tan trong mỡ hoặc thức ăn béo, nhất là trong sữa và phô mai. Có sự phơi nhiễm liều cao khi DEHP bị nhả ra từ các vật dụng y tế làm bằng chất dẻo dùng truyền dịch, truyền máu. Trẻ em, nhất là trẻ sơ sinh nam điều trị cấp cứu có thể nhiễm liều độc hại. Trẻ em dùng thức uống có DEHP lâu dài có thể bị rối loạn chức năng sinh dục.

“Trẻ em dùng 350ml thức uống chứa 12ppm (parts per millon) DEHP mỗi ngày trong 12 tháng liên tục có thể tăng 6 – 8 lần nguy cơ xáo trộn hệ sinh dục khi trưởng thành như teo nhỏ dương vật và các tinh hoàn, dẫn đến nguy cơ vô sinh”, GS. Nguyễn Chấn Hùng cho biết.

DEHP có tác dụng tương tự một hormon nữ (thường gọi là estrogen). Bào thai hoặc các bé sơ sinh nam có bộ phận sinh dục còn non dễ bị chất này ém lại. Trẻ lớn hoặc người trưởng thành bị nguy cơ ít hơn khoảng 50% tuỳ liều lượng và thời gian nhiễm.

GS. Chu Phạm Ngọc Sơn, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội khoa học kỹ thuật TP HCM  cho hay, phthalate được thêm vào đồ nhựa để dễ chế tạo đồ chơi trẻ em. Tại các nước châu Âu đã cấm dùng các chất phthalate trong việc chế tạo đồ chơi. Đầu núm vú, bình sữa cũng có khả năng nhiễm DEHP.
Các loại đồ dùng như: Màn nhựa, rèm nhựa, màn nhựa trong nhà tắm, cửa nhựa, màng trong quấn thành cuộn bán ở siêu thị để bọc thực phẩm... là những vật dụng chứa hàm lượng DEHP khá lớn, dễ dàng thôi vào thực phẩm khi được hâm nóng. Các loại mỹ phẩm như keo xịt tóc, sơn móng tay thường sử dụng DEHP làm chất giữ màu, giữ mùi. Do đặc tính không tan trong nước, chỉ tan trong dầu nên phathalate có thể tạo đục trong sản phẩm chứa nước, được dùng trong thực phẩm thay thế dầu cọ vì là hóa chất công nghiệp rẻ tiền hơn. Nhiều loại thực phẩm nhiễm DEHP đã tìm thấy ở thị trường Việt Nam như thạch rau câu, tương ớt, tương cà, các loại siro. Ngoài ra, áo mưa, băng keo chứa hàm lượng DEHP rất cao.

 

Cẩn thận khi sử dụng

GS. Nguyễn Chấn Hùng cho biết: “Phải cẩn thận chọn đồ chơi và đồ dùng cho trẻ con. Đồ chơi plastic dẻo chứa lượng DEHP cao. Các thứ này đặc biệt nguy hiểm vì trẻ con cho vào miệng ngậm. Nên nhớ trong ống tiêu hoá DEHP mau chuyển hoá thành MEHP rất độc cho hệ sinh dục, còn nguy hiểm hơn là qua đường tĩnh mạch. Từ năm 1999, Uỷ ban châu Âu đã cấm dùng phthalate để làm đồ chơi trẻ em. DEHP thuộc trong sáu loại phthalate bị cấm. Năm 2005 lệnh cấm này nới rộng tới các vật dụng chăm sóc trẻ con như dụng cụ giúp ngủ, giữ vệ sinh, nuôi ăn, núm vú...”.

Theo GS. Ngọc Sơn, cần thận trọng dùng chén, bát, đĩa nhựa trong ăn uống, đặc biệt là chứa  thức ăn nóng và thức ăn béo ngay cả ở nhiệt độ thường. Hạn chế sử dụng các cuộn giấy trong để bọc kín thức ăn nếu không chắc chắn chúng không chứa hóa dẻo phthalate. Hạn chế mua sắm các vật dụng làm bằng nhựa PVC.

Nhựa Polyvicyl chloride (PVC) được chế tạo với các chất lọc, các phẩm màu, các chất làm bóng láng, các chất kháng ô xít hóa, chất làm chậm bắt lửa, các chất phthalate làm dẻo, đặc biệt là DEHP. Ngoài việc sử dụng nhiều nhất trong y tế, nhựa PVC dùng nhiều trong những sản phẩm như sàn nhà, các ống dẫn và lót vách, đồ chơi trẻ em... GS. Nguyễn Chấn Hùng cho biết, hiện nhiều bệnh viện đang xem xét giảm thiểu sử dụng thiết bị làm từ nhựa PVC.

TS. Hà Mạnh Tuấn, Giám đốc BV Nhi đồng 2, TP HCM cũng cho biết, dụng cụ y tế bằng nhựa PVC góp phần rất lớn vào những thành tựu y học hiện đại. Tuy nhiên, trước nguy cơ dụng cụ này có chứa DEHP và có thể gây phơi nhiễm cho bệnh nhân thì nên thay thế bằng các dụng cụ nhựa PE, PU, PP; dùng các dụng cụ nhựa một lần, bảo quản đúng quy định và hạn dùng. “Cần đặt ra tiêu chuẩn hàm lượng DEHP trong dụng cụ y tế nhựa. Ghi rõ thành phần cấu tạo chất của dụng cụ y tế trên bao bì (có hay không có DEHP). Ngoài ra, cần theo dõi lượng DEHP trong nước tiểu ở bệnh nhân có nguy cơ”, TS. Hà Mạnh Tuấn đề xuất.

 

Trong lĩnh vực thực phẩm, trong gần 2 tháng vừa qua, Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm TP HCM đã kiểm tra chất DEHP tại 17 công ty sản xuất, kinh doanh sản phẩm thực phẩm. Kết quả phát hiện 13/17 công ty sản xuất, kinh doanh thực phẩm có DEHP (chiếm 76,5%). Lấy 121 mẫu kiểm tra DEHP, hiện đã có kết quả 108 mẫu: 69/108 mẫu chứa DEHP (63,9%). Căn cứ theo mức giới hạn tối đa DEHP trong thực phẩm là 1,5mg/kg dạng rắn hoặc 1,5mg/l đối với thực phẩm dạng lỏng có hiệu lực kể từ ngày 29/6/2011 của Bộ Y tế thì có 8 công ty với 38 sản phẩm bao gồm si rô, thạch rau câu, trà sữa, thạch trái cây chứa DEHP vượt ngưỡng cho phép. BS. Nguyễn Thị Huỳnh Mai Phó Chi cục trưởng Chi cục  An toàn vệ sinh thực phẩm TPHCM