Người lớn tuổi ăn uống kém khi trời lạnh: Làm sao để không thiếu chất?
GĐXH - Trời lạnh, nhiều người cao tuổi ăn ít hơn, ngại uống nước, khẩu vị giảm, thậm chí bỏ bữa vì thức ăn không còn hấp dẫn hoặc khó nhai nuốt. Nếu tình trạng này kéo dài, cơ thể dễ thiếu năng lượng, protein và các vi chất cần thiết, dẫn đến sụt cân, mất cơ, suy giảm sức đề kháng. Điều quan trọng là điều chỉnh bữa ăn phù hợp để người lớn tuổi ăn ngon miệng hơn mà vẫn đủ chất.
Vì sao người lớn tuổi dễ ăn uống kém khi trời lạnh?
Khi thời tiết chuyển lạnh, tình trạng ăn uống kém khi trời lạnh trở nên phổ biến trong nhiều gia đình. Cha mẹ và ông bà thường ăn ít hơn, bữa sáng chỉ qua loa, trong khi bữa trưa và tối thường quanh quẩn với những món ăn quen thuộc như cơm, canh và rau luộc, món kho. Nguyên nhân là có người ngại ăn vì răng yếu, nhai thịt cá khó; người khác lại không thấy đói, không cảm nhận rõ mùi vị thức ăn.
Thực tế, tình trạng ăn uống kém ở người cao tuổi không chỉ do thời tiết. Quá trình lão hóa khiến vị giác, khứu giác suy giảm, khả năng nhai và tiêu hóa thay đổi. Răng yếu, mất răng, khô miệng hoặc mắc bệnh răng miệng cũng khiến việc ăn uống trở nên khó khăn. Một số bệnh mạn tính, thuốc đang sử dụng, táo bón, rối loạn giấc ngủ và tâm lý buồn chán, cô đơn cũng có thể làm giảm cảm giác thèm ăn.
Trời trở lạnh, nhiều người lớn tuổi ăn ít hơn, ngại uống nước, bữa cơm quanh đi quẩn lại vài món quen thuộc. Làm sao để cải thiện khẩu vị mà vẫn bảo đảm đủ đạm, vitamin và khoáng chất, tránh sụt cân, mất cơ? Ảnh minh họa: iStock
Khi trời lạnh, người cao tuổi thường ít vận động, ngại đi chợ, ngại chuẩn bị món ăn hoặc không muốn ra ngoài. Bữa ăn vì thế dễ thiếu đa dạng, lặp lại một số món quen thuộc. Nếu người chăm sóc chỉ chú ý nấu món mềm, dễ ăn mà không quan tâm thành phần dinh dưỡng, khẩu phần có thể thiếu chất đạm, rau quả và các vi chất cần thiết.
Theo chia sẻ của TS.BS Lê Thanh Hải chia sẻ trên Báo Sức khỏe và Đời sống, người cao tuổi có khả năng kiểm soát, điều chỉnh thân nhiệt kém hơn người trẻ; đồng thời thường có tình trạng dinh dưỡng kém, mắc nhiều bệnh mạn tính và sử dụng nhiều loại thuốc nên dễ bị tổn thương hơn khi trời lạnh. Vì vậy, dinh dưỡng đầy đủ là một phần quan trọng trong chăm sóc sức khỏe mùa lạnh.
Điều đáng lưu ý là ăn ít kéo dài có thể khiến người cao tuổi sụt cân, giảm khối cơ, yếu sức, đi lại kém vững và dễ té ngã. Khi cơ thể thiếu protein và các vi chất cần thiết, khả năng phục hồi sau bệnh cũng có thể bị ảnh hưởng.
Bữa ăn ít món, thiếu đạm dễ khiến cơ thể mất cơ
Một sai lầm khá phổ biến khi chăm sóc người cao tuổi là cho rằng càng lớn tuổi càng nên ăn ít thịt, cá, trứng vì sợ khó tiêu hoặc ảnh hưởng đến sức khỏe. Trên thực tế, người cao tuổi vẫn cần được cung cấp đủ chất đạm để duy trì khối cơ, sức mạnh cơ và các chức năng của cơ thể.
Khi khẩu phần thiếu đạm và năng lượng trong thời gian dài, cơ thể có thể phải sử dụng nguồn dự trữ từ mô cơ. Người cao tuổi vốn đã có xu hướng giảm khối cơ theo tuổi, nếu ăn uống kém càng dễ gặp tình trạng teo cơ, yếu cơ, giảm khả năng vận động.
Theo hướng dẫn chuyên môn về chăm sóc người cao tuổi tại nhà, tại cộng đồng ban hành kèm Quyết định 1976/QĐ-BYT ngày 1/7/2026, Bộ Y tế khuyến nghị khẩu phần của người cao tuổi cần bảo đảm đủ năng lượng, cân đối các nhóm chất và ưu tiên nguồn protein chất lượng cao để duy trì khối cơ, sức mạnh cơ. Chế độ ăn cũng cần cung cấp đủ vitamin, khoáng chất, đặc biệt là canxi, vitamin D và các vi chất thiết yếu.
Thay đổi cách chế biến món ăn mềm, ấm và đủ chất đạm giúp người cao tuổi ăn ngon miệng hơn trong mùa lạnh. Ảnh minh họa
Vì vậy, trong mỗi ngày, gia đình nên luân phiên các nguồn đạm dễ ăn như cá, thịt nạc, thịt gà, trứng, sữa, đậu phụ và các loại đậu. Không nhất thiết phải nấu những món cầu kỳ hoặc khẩu phần quá lớn. Có thể thay đổi cách chế biến thành cá hấp, cá kho mềm, thịt băm viên, trứng hấp, đậu phụ sốt thịt hoặc cháo thịt bằm để người cao tuổi dễ ăn hơn.
Bên cạnh chất đạm, bữa ăn vẫn cần có tinh bột từ cơm, cháo, khoai hoặc ngũ cốc; chất béo phù hợp từ dầu thực vật, cá và các loại hạt; rau xanh, củ quả để cung cấp vitamin, khoáng chất và chất xơ. Không nên chỉ tập trung bổ sung một nhóm thực phẩm mà bỏ qua sự cân đối của cả khẩu phần.
Mất cảm giác khát khi trời lạnh, người cao tuổi vẫn có thể thiếu nước
Một vấn đề dễ bị bỏ qua trong mùa lạnh là người cao tuổi uống ít nước hơn. Khi nhiệt độ giảm, cảm giác khát thường không rõ như mùa nóng. Nhiều người chỉ uống nước khi thấy khô miệng, trong khi cơ thể vẫn liên tục mất nước qua hô hấp, mồ hôi và bài tiết.
Thiếu nước có thể khiến người cao tuổi mệt mỏi, khô miệng, táo bón, nước tiểu sẫm màu, chóng mặt hoặc lú lẫn. Đặc biệt, người có bệnh nền, sốt, tiêu chảy, nôn ói hoặc đang sử dụng thuốc lợi tiểu cần được quan tâm hơn đến lượng dịch đưa vào cơ thể.
Theo hướng dẫn tại Quyết định 1976/QĐ-BYT, người cao tuổi cần chủ động uống đủ nước hằng ngày do cảm giác khát thường giảm theo tuổi. Tổng nhu cầu nước được nêu trong hướng dẫn là khoảng 1,5–2 lít/ngày, nhưng cần điều chỉnh ở người mắc bệnh tim mạch, bệnh thận mạn hoặc các bệnh lý khác theo chỉ định của nhân viên y tế.
Gia đình có thể nhắc người cao tuổi uống nước thành nhiều lần trong ngày, mỗi lần một lượng vừa phải, ưu tiên nước ấm nếu dễ uống hơn. Có thể đặt bình nước ở vị trí thuận tiện, nhắc uống sau khi thức dậy, giữa các bữa ăn và sau khi vận động nhẹ. Nước canh, súp, sữa và một số thực phẩm giàu nước cũng góp phần cung cấp dịch cho cơ thể.
Lưu ý y khoa: Không nên ép người mắc suy tim, suy thận hoặc đang được bác sĩ yêu cầu hạn chế uống nhiều nước theo một con số chung. Với nhóm này, lượng nước cần được cá thể hóa theo tình trạng bệnh và hướng dẫn điều trị.
Răng yếu, khô miệng: Đừng chỉ nấu cháo cho dễ ăn
Răng miệng là một trong những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến khẩu phần của người cao tuổi. Khi răng lung lay, mất răng, đau lợi hoặc đeo hàm giả không phù hợp, việc nhai thịt, cá, rau củ trở nên khó khăn. Một số người vì ngại nhai nên chỉ ăn cơm mềm, cháo loãng, canh hoặc thức ăn nghiền nhuyễn.
Nếu kéo dài, cách ăn này có thể khiến khẩu phần thiếu đạm, chất xơ và nhiều vi chất. Đặc biệt, cháo loãng chủ yếu cung cấp nước và tinh bột, không mặc nhiên là bữa ăn đủ chất.
Giải pháp là điều chỉnh độ mềm của thức ăn nhưng vẫn giữ được sự đa dạng. Thịt có thể băm nhỏ, viên mềm hoặc hầm nhừ; cá hấp bỏ xương, dằm nhỏ; rau củ nấu canh, hấp mềm hoặc nghiền vừa phải. Trứng hấp, đậu phụ, sữa chua, sữa và các món súp có thể giúp bổ sung dinh dưỡng trong những bữa người cao tuổi ăn ít.
Với người bị khô miệng, gia đình nên chú ý vệ sinh răng miệng, chăm sóc hàm giả và duy trì độ ẩm trong miệng. Có thể dùng món ăn có độ ẩm phù hợp như canh, súp, món kho mềm có nước sốt, tránh thức ăn quá khô, dai hoặc cứng. Nếu đau răng, viêm lợi, loét miệng hoặc khó nhai kéo dài, cần khám răng hàm mặt để xử lý nguyên nhân thay vì chỉ thay đổi thực đơn.
Đặc biệt, nếu người cao tuổi thường xuyên ho, sặc khi ăn uống, nuốt vướng, thức ăn đọng trong miệng hoặc giọng nói thay đổi sau khi uống nước, cần nghĩ đến khả năng rối loạn nuốt. Không nên tự ý làm loãng thức ăn hoặc ép ăn nhanh vì có thể tăng nguy cơ sặc, hít thức ăn vào đường thở. Người bệnh cần được đánh giá khả năng nuốt và hướng dẫn chế độ ăn phù hợp.
Làm thế nào để người cao tuổi ăn ngon miệng mà vẫn đủ chất?
Để cải thiện khẩu vị, gia đình không nên cố ép người cao tuổi ăn thật nhiều trong một bữa. Thay vào đó, có thể chia thành 4–5 bữa nhỏ trong ngày, gồm ba bữa chính và một vài bữa phụ tùy nhu cầu. Cách này giúp người ăn kém không bị quá no, đồng thời có thêm cơ hội bổ sung năng lượng và dưỡng chất.
PGS.TS Vũ Đức Định, nguyên giảng viên chuyên khoa Tiêu hóa, Học viện Quân y, khuyến nghị người cao tuổi nên ăn thức ăn nấu chín kỹ, mềm, dễ tiêu; chia thành nhiều bữa nhỏ thay vì dồn khẩu phần vào 2–3 bữa. Buổi sáng và trưa có thể bố trí món giàu năng lượng hơn, bữa tối nên nhẹ nhàng, tránh ăn quá no gây khó tiêu và ảnh hưởng giấc ngủ.
Con cháu quây quần và bữa ăn ấm cúng giúp người cao tuổi ăn ngon miệng hơn trong những ngày trời lạnh. Ảnh minh họa
Một số cách đơn giản gia đình có thể áp dụng:
Thay đổi món ăn, cách chế biến: Không nên ngày nào cũng chỉ có một món thịt kho hoặc cá kho. Có thể luân phiên cá hấp, thịt gà hầm, trứng hấp, đậu phụ sốt, canh rau nấu thịt bằm, súp bí đỏ.
Ưu tiên món ấm, mềm, dễ nhai: Cháo thịt bằm, súp gà nấm, cá hấp gừng, canh rau củ hầm mềm vừa giúp người cao tuổi dễ ăn, vừa bổ sung nhiều nhóm thực phẩm.
Bổ sung bữa phụ có giá trị dinh dưỡng: Sữa phù hợp với tình trạng sức khỏe, sữa chua, trứng, chuối chín, đu đủ hoặc một phần khoai mềm có thể dùng xen kẽ giữa các bữa chính.
Tăng sự hấp dẫn của món ăn: Chú ý màu sắc, mùi thơm tự nhiên, nhiệt độ món ăn và khẩu phần vừa phải. Có thể sử dụng hành, gừng, thì là, rau thơm với lượng phù hợp để tăng hương vị, thay vì nêm nhiều muối.
Tạo không khí ăn uống thoải mái: Người cao tuổi thường ăn ngon hơn khi được ăn cùng gia đình, có người trò chuyện và không bị thúc ép. Nên để họ tự lựa chọn món ăn phù hợp trong phạm vi chế độ dinh dưỡng được khuyến nghị.
Gia đình cũng cần lưu ý người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh thận, suy tim hoặc rối loạn mỡ máu có thể cần điều chỉnh khẩu phần riêng. Không nên vì muốn người thân ăn ngon mà tăng nhiều muối, đường, mỡ động vật hoặc cho dùng các sản phẩm bổ sung không rõ nhu cầu.
Khi nào ăn uống kém cần đi khám?
Ăn ít trong một vài ngày khi thay đổi thời tiết chưa chắc đã là vấn đề nghiêm trọng. Tuy nhiên, nếu người cao tuổi chán ăn kéo dài, thường xuyên bỏ bữa, sụt cân không chủ ý, quần áo rộng hơn, cơ bắp nhỏ đi, mệt mỏi hoặc yếu sức, gia đình cần đưa đi khám để đánh giá tình trạng dinh dưỡng và tìm nguyên nhân.
Đặc biệt, cần lưu ý khi người bệnh ăn uống kém kèm khó nuốt, ho sặc khi ăn, đau miệng, buồn nôn, nôn, tiêu chảy, táo bón kéo dài, đau bụng, thay đổi tâm trạng hoặc lú lẫn. Đây có thể là biểu hiện của bệnh lý cần được phát hiện và xử trí, không nên chỉ tìm cách đổi món ăn.
Khi đi khám, người nhà nên thông tin về khẩu phần ăn, cân nặng gần đây, các loại thuốc đang sử dụng và những thay đổi trong khả năng nhai nuốt. Bác sĩ có thể đánh giá tình trạng dinh dưỡng, bệnh lý nền và chỉ định xét nghiệm hoặc tư vấn chế độ ăn phù hợp.
Điều quan trọng là không tự ý cho người cao tuổi uống vitamin tổng hợp, thuốc bổ hoặc sữa dinh dưỡng thay thế bữa ăn khi chưa xác định nhu cầu. Nếu khẩu phần thông thường không đáp ứng đủ, bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng sẽ hướng dẫn lựa chọn sản phẩm bổ sung phù hợp với tình trạng sức khỏe.
Trời lạnh, người cao tuổi có thể ăn ít hơn vì nhiều nguyên nhân, nhưng không nên xem đó là thay đổi tất yếu của tuổi già. Một bữa ăn ấm, mềm, đa dạng thực phẩm, đủ đạm và được điều chỉnh theo khả năng nhai nuốt có thể giúp cải thiện khẩu vị, duy trì khối cơ và hạn chế nguy cơ suy dinh dưỡng. Sự quan tâm của gia đình, từ việc chuẩn bị món ăn đến nhắc uống nước và theo dõi cân nặng, chính là yếu tố quan trọng giúp người cao tuổi duy trì sức khỏe trong mùa lạnh.
Thông báo
Tin liên quan
