Cần điều chỉnh thông điệp truyền thông từng khu vực có mức sinh khác nhau

Mục tiêu thứ nhất đến năm 2030 được đề cập trong Nghị quyết số 21-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Hội nghị lần thứ 6 Ban Chấp hành Trung ương khóa XII về Công tác dân số trong tình hình mới là: Duy trì vững chắc mức sinh thay thế (bình quân mỗi phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ có 2,1 con), quy mô dân số 104 triệu người đến năm 2030.

Nhằm đưa các đường lối, chủ trương của Đảng vào cuộc sống, đồng thời chỉ ra những nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm cần thực hiện từ nay đến năm 2030 để đạt các mục tiêu đã đề ra của Nghị quyết 21-NQ/TW, ngày 22/11/2019, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chiến lược Dân số Việt Nam đến năm 2030. Trong 8 mục tiêu của Chiến lược có nội dung "duy trì vững chắc mức sinh thay thế, giảm chênh lệch mức sinh giữa các vùng, đối tượng".

Ngày 28/4/2020 Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc đã ký Quyết định số 588/QĐ-TTg Phê duyệt "Chương trình điều chỉnh mức sinh phù hợp các vùng, đối tượng đến năm 2030". Theo đó, mục tiêu chung của chương trình là "duy trì vững chắc mức sinh thay thế trên toàn quốc, phấn đấu tăng mức sinh ở những địa phương đang có mức sinh thấp, giảm mức sinh ở những địa phương đang có mức sinh cao góp phần thực hiện thành công Chiến lược Dân số Việt Nam đến năm 2030, bảo đảm phát triển nhanh, bền vững đất nước".

Cán bộ dân số huyện Sơn Dương (Tuyên Quang) tuyên truyền chống tảo hôn và các biện pháp kế hoạch hóa gia đình. Ảnh: Dương Ngọc

Sau khi Thủ tướng Chính phủ ký ban hành Quyết định 588/QĐ-TTG ngày 28/4/2020 phê duyệt chương trình điều chỉnh mức sinh phù hợp với các vùng, đối tượng đến năm 2030, Bộ trưởng Bộ Y tế đã có Quyết định số 2324/QĐ-BYT ngày 5/6/2020 ban hành Kế hoạch hành động thực hiện Quyết định 588. Đến nay hầu hết các tỉnh đã và đang xây dựng và ban hành chương trình này tại địa phương.

Có thể nói, "duy trì vững chắc mức sinh thay thế trên toàn quốc" là nhiệm vụ, mục tiêu rất quan trọng với công tác dân số trong tình hình mới. Dù kết quả này đã được duy trì ở nước ta 13-14 năm nay, nhưng không ít chuyên gia cho rằng, thành tựu này chưa vững chắc trong thời gian tới.

Theo BS Mai Trung Sơn, Phó Vụ trưởng Vụ Quy mô Dân số (Tổng cục Dân số, Bộ Y tế), Việt Nam đã đạt mức sinh thay thế (tổng tỷ suất sinh xung quanh 2,1 con), tuy nhiên có sự chênh lệch đáng kể giữa các vùng đối tượng. Cụ thể là có 33 tỉnh có mức sinh cao, ngược lại có 21 tỉnh có mức sinh thấp trong khi chỉ có 9 tỉnh đạt mức sinh thay thế. Vì vậy, các giải pháp về lãnh đạo, chỉ đạo, tuyên truyền, vận động, tăng cường cung cấp dịch vụ và các giải pháp hỗ trợ phải phù hợp với từng địa phương, từng vùng mức sinh và phù hợp với từng giai đoạn.

Theo BS Mai Trung Sơn, việc điều chỉnh mức sinh trong tình hình mới cần phát triển hệ thống thông điệp truyền thông, nội dung tuyên truyền vận động cho từng khu vực có mức sinh khác nhau. Đây cũng chính là một trong những nhiệm vụ, giải pháp được Quyết định 588 đề ra nhằm thực hiện các mục tiêu cụ thể. 

Theo đó, cần tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền sâu, rộng các nội dung của Nghị quyết 21-NQ/TW nhằm tạo sự đồng thuận trong toàn xã hội về việc chuyển hướng chính sách dân số từ tập trung vào KHHGĐ sang giải quyết toàn diện các vấn đề dân số bao gồm quy mô, cơ cấu, phân bổ và nâng cao chất lượng dân số. Đặc biệt tập trung tuyên truyền nội dung chuyển hướng chính sách về quy mô dân số từ tập trung vào nỗ lực giảm sinh sang duy trì mức sinh thay thế trên phạm vi cả nước. Ở địa phương, phải thực hiện "vận động sinh ít con hơn ở nơi mức sinh còn cao, duy trì ở những nơi đã đạt mức sinh thay thế và sinh thêm con ở những nơi mức sinh đã xuống thấp".

Phát triển hệ thống thông điệp truyền thông, nội dung tuyên truyền vận động cho từng khu vực có mức sinh khác nhau.

Cụ thể, đối với địa phương có mức sinh cao, tiếp tục thực hiện tuyên truyền về lợi ích của việc sinh ít con đối với phát triển kinh tế - xã hội và nuôi dạy con tốt, xây dựng gia đình hạnh phúc. Tập trung vận động không kết hôn và sinh con quá sớm, không sinh quá dày và không sinh nhiều con. Đối tượng tuyên truyền, vận động chủ yếu là các cặp vợ chồng đã sinh hai con và có ý định sinh thêm con. Khẩu hiệu vận động là "Dừng ở hai con để nuôi, dạy cho tốt".

Đối với địa phương đã đạt mức sinh thay thế và có mức sinh thấp, nội dung tuyên truyền, vận động tập trung vào lợi ích của việc sinh đủ hai con; các yếu tố bất lợi của việc kết hôn, sinh con quá muộn; sinh ít con đối với phát triển kinh tế - xã hội; đối với gia đình và chăm sóc bố, mẹ khi về già. Tập trung vận động nam, nữ thanh niên không kết hôn muộn, không sinh con muộn, mỗi cặp vợ chồng sinh đủ hai con và nuôi dạy con tốt.

Các hoạt động tuyên truyền, vận động cần được đẩy mạnh với các hình thức đa dạng, phong phú, sinh động, hấp dẫn và thuyết phục. Nâng cao hiệu quả của truyền thông qua các phương tiện thông tin đại chúng, chú trọng việc sử dụng các phương tiện truyền thông đa phương tiện, internet và mạng xã hội. Sử dụng hợp lý các loại hình văn hóa, văn nghệ, giải trí. Phát huy vai trò của những người có ảnh hưởng với công chúng, gia đình và dòng họ như: những người nổi tiếng trong các lĩnh vực chính trị, khoa học, văn hóa, nghệ thuật, thể thao, già làng, trưởng bản... Đặc biệt quan tâm đẩy mạnh các hoạt động truyền thông trực tiếp, nhất là các hoạt động truyền thông tại nhà, tại cộng đồng thông qua đội ngũ cộng tác viên, tuyên truyền viên, nhân viên y tế thôn bản...

Q.An