Xóa bỏ hủ tục và nạn tảo hôn trên những đỉnh núi người Mông xứ Thanh

Toàn tỉnh Thanh Hóa hiện có 3.900 hộ đồng bào Mông với 21.409 nhân khẩu, sinh sống tập trung tại 25 bản thuộc 9 xã vùng cao, trong đó có 24 bản đặc biệt khó khăn. Dù đời sống kinh tế, xã hội từng bước được cải thiện, một số hủ tục lạc hậu vẫn tồn tại dai dẳng, ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt cộng đồng.

Theo thống kê, gần 10% số đám tang vẫn để người chết trong nhà quá 48 giờ, nhiều gia đình tổ chức cúng lễ kéo dài, giết mổ nhiều gia súc gây tốn kém, lãng phí.

Đặc biệt là vấn nạn tảo hôn, giai đoạn 2021 - 2025, tỷ lệ các cặp tảo hôn trong đồng bào Mông ở Thanh Hóa lên tới 23,34%, cao nhất trong các dân tộc của tỉnh. Tình trạng này tập trung ở nhóm tuổi từ 13 đến dưới 18, phổ biến tại các xã như Pù Nhi, Nhi Sơn, Tam Chung và Mường Lý.

Nguyên nhân sâu xa bắt nguồn từ điều kiện kinh tế khó khăn, nhận thức pháp luật hạn chế và quan niệm cũ kỹ muốn con kết hôn sớm để thêm lao động phụ giúp gia đình. Bên cạnh đó, việc nắm bắt tâm lý lứa tuổi vị thành niên ở nhiều nơi chưa kịp thời, nhất là tại các gia đình có cha mẹ đi làm ăn xa.

Kết hôn khi chưa đủ tuổi không chỉ khiến nhiều em dang dở việc học, ảnh hưởng xấu đến sức khỏe sinh sản và chất lượng dân số, mà còn đẩy nhiều gia đình trẻ vào bi kịch tan vỡ vì thiếu kỹ năng sống lẫn nền tảng kinh tế.

Minh chứng rõ nét là hai vụ ly hôn đau lòng tại các xã vùng cao, đều xuất phát từ hệ lụy của việc tảo hôn sớm và cảnh mưu sinh xa xứ. 

Trường hợp thứ nhất là đôi vợ chồng sinh năm 1999, Lâu Văn Táu và Thao Thị Dớn (tên nhân vật đã được thay đổi) ở xã Pù Nhi. Kết hôn từ năm 16 tuổi, sau khi có 3 con nhỏ, hai vợ chồng gửi con cho ông bà nội để ra Bắc Ninh làm công nhân. Môi trường phố thị khiến cả hai đổi thay, ngoại tình rồi đi đến thuận tình ly hôn, tiếp tục bỏ lại các con cho ông bà nội ngoại chăm sóc trong cảnh thiếu thốn.

Tương tự, cặp đôi sinh năm 2000 là Vàng Thị Don và Sùng Ly Pó (tên nhân vật đã được thay đổi) ở xã Mường Lý cưới nhau từ năm 14 tuổi và cũng có 3 mặt con. Từ khi Pó đi làm công nhân ở Nam Định sinh thói trăng hoa, mỗi lần về quê đều quát mắng, đánh đập vợ. Năm 2023, chị Don buộc phải ly hôn và một mình đưa các con về quê ngoại rau cháo nuôi nhau.

Từ thực trạng nhức nhối trên, tỉnh Thanh Hóa phê duyệt đề án "Tuyên truyền, vận động xóa bỏ hủ tục trong tang lễ, tình trạng tảo hôn và ngăn ngừa nguy cơ hôn nhân cận huyết thống trong đồng bào Mông tỉnh Thanh Hóa, giai đoạn 2026 - 2030" với tổng kinh phí dự kiến hơn 16,7 tỷ đồng.

Theo lộ trình, năm 2027, tỉnh sẽ xây dựng hai mô hình điểm: Bản Na Tao (xã Pù Nhi) thực hiện nếp sống văn minh trong tang lễ; bản Mùa Xuân (xã Sơn Thủy) phòng ngừa tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Các mô hình hiệu quả sẽ được nhân rộng tại toàn bộ 25 bản có đồng bào Mông trong giai đoạn 2028 - 2030.

Đề án đặt mục tiêu đến năm 2030 cơ bản không còn tình trạng tảo hôn trong đồng bào Mông, không phát sinh hôn nhân cận huyết thống vi phạm pháp luật và 100% đám tang được tổ chức theo nếp sống văn hóa mới.

Nỗi lo chưa bao giờ dứt về nạn tảo hôn ở miền Tây xứ Nghệ

GĐXH - Tảo hôn, câu chuyện tưởng chừng cũ nhưng vẫn là nỗi trăn trở tại những bản làng vùng cao Nghệ An. Những đứa trẻ đáng lẽ đang ngồi trên ghế nhà trường lại phải rời sách vở để lập gia đình khi chưa đủ tuổi.