Cần sớm thành lập Quỹ Phòng chống tác hại thuốc lá tại Việt Nam

Tỷ lệ hút thuốc ở nam giới Việt Nam thời gian qua vẫn còn rất cao. Mức độ hiểu biết về tác hại của hút thuốc và hút thuốc thụ động của công chúng còn hạn chế. 

Mức độ tuân thủ các quy định cấm hút thuốc nơi công cộng còn rất thấp. Các công ty thuốc lá thực hiện các hoạt động quảng cáo tinh vi tại các điểm bán hàng nhằm gia tăng số người sử dụng.

Việc bán thuốc lá diễn ra ở khắp mọi nơi, trẻ em có thể mua thuốc lá một cách dễ dàng làm gia tăng tỷ lệ bắt đầu hút thuốc trong giới trẻ. Giá thuốc lá còn rất thấp tạo điều kiện thuận lợi cho thanh thiếu niên và người nghèo dễ dàng tiếp cận với thuốc lá làm gia tăng gánh nặng bệnh tật, tử vong và thiệt hại về kinh tế.

Bên cạnh đó, công tác hỗ trợ cai nghiện thuốc lá còn yếu. Các nỗ lực về tăng cường thực thi môi trường không khói thuốc nếu không phối hợp với công tác hỗ trợ cai nghiện thì khó đạt hiệu quả. Các công ty thuốc lá luôn tìm mọi biện pháp can thiệp vào các hoạt động phòng chống tác hại thuốc lá và làm suy yếu các chính sách phòng chống tác hại của thuốc lá.

Chế tài xử phạt đã được quy định tại Nghị định số 45/2005/NĐ-CP ngày 6/4/2005 của Chính phủ về xử phạt hành chính trong lĩnh vực y tế, trong đó quy định cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 50 - 100 nghìn đồng đối với hành vi vi phạm quy định cấm hút thuốc lá, thuốc lào ở nơi công cộng và hành vi bán thuốc lá, thuốc lào cho trẻ em dưới 16 tuổi. Trên thực tế công tác xử phạt không được chú trọng, không có sự kiểm tra, giám sát của các cơ quan quản lý nhà nước, làm cho những quy định của pháp luật bị nhờn, kém hiệu lực.

Bởi vậy, chương trình Phòng chống tác hại thuốc lá không đủ kinh phí để triển khai các chiến dịch truyền thông toàn diện trên phạm vi toàn quốc nhằm nâng cao nhận thức về tác hại của thuốc lá đối với sức khoẻ, kinh tế và môi trường và giảm tình trạng tiếp xúc thụ động với khói thuốc.

Công tác tuyên truyền, vận động cũng thường chỉ tập trung vào dịp hưởng ứng tuần lễ quốc gia không thuốc lá hàng năm. Mức độ tuyên truyền như vậy khó có thể mang lại hiệu quả và kết quả bền vững cho công tác phòng chống tác hại thuốc lá.

Sự quan tâm của các địa phương, sự phối hợp giữa các cấp, các ngành chưa chặt chẽ và còn buông lỏng. Những khẩu hiệu phòng chống tác hại thuốc lá hưởng ứng tuần lễ không hút thuốc lá hàng năm vẫn được căng lên trong cơ quan, đơn vị nhưng hoàn toàn chỉ có ý nghĩa về mặt hưởng ứng phong trào, không có ý nghĩa, tác dụng trong thực tế.

Trong hơn 10 năm qua, kinh phí Nhà nước cấp cho hoạt động phòng chống tác hại thuốc lá có tăng dần, xong không tương xứng với mức độ trầm trọng của tình hình sử dụng thuốc lá và các hậu quả do sử dụng thuốc lá. Kinh phí này chỉ bằng 0,5% nguồn kinh phí của Thái Lan, trong khi số người hút thuốc lá của Thái Lan chỉ bằng 2/3 số lượng người hút thuốc của Việt Nam.

Hiện tại, hoạt động PCTH thuốc lá tại Việt Nam chủ yếu dựa vào tài trợ của các tổ chức nước ngoài. Khoản tài trợ này sẽ giảm đi nhanh chóng trong vài ba năm tới do Việt Nam đã vươn lên thành nước có thu nhập trung bình. Trong khi đó, Việt Nam vẫn là 1 trong 15 nước có số người hút thuốc nhiều nhất thế giới, vì thế đang và sẽ gánh chịu những hậu quả nặng nề đối với sức khỏe và phát triển kinh tế xã hội trong dài hạn.

Trong khi đó, tại các địa phương, theo báo cáo của các tỉnh về Thực hiện Nghị quyết 12/2000/NQ-CP giai đoạn 2000 - 2010 về chính sách quốc gia phòng chống tác hại thuốc lá, đại đa số các tỉnh không phân bổ kinh phí cho hoạt động phòng chống tác hại thuốc lá.

Tại Thành phố Hồ Chí Minh, từ năm 2000 - 2010, ngân sách Nhà nước cấp cho hoạt động phòng chống tác hại thuốc lá là 800 triệu đồng. Một số tỉnh có kinh phí cho hoạt động phòng chống tác hại thuốc lá là từ nguồn vốn dự án do các tổ chức hoạt động phòng chống tác hại thuốc lá hỗ trợ địa phương thực hiện.