Cây tỳ bà cổ và ngón đàn “độc nhất vô nhị”
Giadinh.net - Ôm cây đàn tỳ bà, những ngón tay tài tình lướt, những thế tay xen kẽ tiếng đục - tiếng trong, giai điệu mang tính đặc trưng của cây đàn đã được nghệ sĩ trăm tuổi Châu Đình Khoá mang đến cho người nghe cảm giác mới lạ, lôi cuốn lạ thường.
 Lão nghệ sĩ lướt tay soạn ngón tài tình tạo nên giai điệu đặc trưng của đàn tỳ bà cổ. |
|
Tỳ bà Huế có 4 dây và 10 phím. Những dây đàn chạy dài từ 4 trục gác qua “yên ngựa” trên cổ đàn, qua tất cả 10 phím đàn, thẳng xuống “bài thơ”, tận cùng nơi buộc dây. Do đó, mỗi phím đàn đều có 4 âm khác nhau. Nhiều vị khách nước ngoài sau khi nghe lão nghệ sĩ Châu Đình Khoá chơi đàn tỳ bà đã rất ngạc nhiên vì một nhạc cụ dân tộc lại có thể sử dụng cách chơi phức âm của các nước trong nền âm nhạc châu Âu. |
Được báu vật, ông Tồn ngày đêm miệt mài sáng tạo nên phương pháp ký xướng âm riêng cho cây tỳ bà khi đờn tài tử các khúc dân ca miền Trung. Sau đó, ông bị đuổi khỏi trường Quốc học Huế vì tham gia vào phong trào yêu nước, đến nỗi phải lưu lạc về làng Phú Thọ, tổng Thượng Phong ở tận Lệ Thuỷ, Quảng Bình. Ông phải vất vả mưu sinh, người vợ thì buôn bán vặt kiếm sống qua ngày. Trong những ngày khốn khó ấy, ông vẫn sáng tác nên những vở kịch thấm đẫm tinh thần yêu nước, như “Ông Tây An Nam và thằng ngốc”. Bọn mật thám đành xếp ông vào dạy cấp I trường làng để dễ bề quản lý.
 |
Đến năm 1939 khi phong trào dân chủ bị đàn áp, ông Trợ Tồn tiếp tục bị đẩy ra Thanh Hoá, còn Châu Đình Khoá phiêu bạt tứ xứ. Năm 1941, thầy Tồn mất tại Huế khi mới 38 tuổi, ông trăng trối lời cuối cho vợ: Phải trao cây tỳ bà cho Châu Đình Khoá. Hai năm sau, Châu Đình Khoá lại trở về Phú Thọ - Lệ Thuỷ hoạt động, rồi đột nhiên ông nhận được bức thư của bà Trợ nhắn ông vào Huế...
Đàn cổ thành... thớt!
Nhận được cây đàn như được báu vật, cộng với nỗi tiếc thương người thầy quá cố, tiếng đàn của Châu Đình Khoá ngày ấy khi thì du dương, khi lại sầu bi não nề. Nhưng sau năm 1945, cả nước lao vào cuộc kháng chiến trường kỳ, chẳng mấy ai còn tâm trạng để ý đến tiếng đàn tài tử nữa. Ông đành phải gửi lại cây đàn, nhờ bà con ở cơ sở kháng chiến giữ hộ để ra chiến trường. Nhưng lúc ấy, các gia đình đều trong cảnh loạn ly, chạy giặc, người ta còn mải lo mang theo gạo, gà, lợn... chẳng còn ai có sức mà ôm theo cây đàn, nên đành giấu vào trong bụi cây rậm rạp đợi ngày quay về.
Năm nay, tròn 101 tuổi, tóc của nghệ sĩ Châu Đình Khoá đã bạc trắng mà ngón tay của ông dường như không chịu khuất phục trước thời gian; Ngón đàn điêu luyện vẫn vang lên với Dạ khúc, Tương tư, Cổ bản, Mười thương...
 Cây đàn tỳ bà cổ hàng trăm năm tuổi. |
Nguy cơ thất truyền ngón đàn “độc nhất vô nhị”
Qua diễn tấu của lão nghệ sĩ Châu Đình Khoá, những người am hiểu về âm nhạc sẽ dễ dàng nhận thấy các bài bản được biên soạn rất công phu và chỉ dành riêng cho đàn tỳ bà, nên cấu trúc âm nhạc khác biệt hẳn so với các bản cùng loại của các nhạc cụ khác. Sự khác biệt này ít thấy trong âm nhạc cổ truyền. Đó chính là sự sáng tạo độc đáo mà Châu Đình Khoá đã tiếp thu được qua cuốn sách “Tự học đàn tỳ bà” của cố nghệ sĩ Nguyễn Quang Tồn.
|
Tuỳ từng tính chất âm nhạc của các bài bản, tiếng đàn của ông, lúc lên bổng xuống trầm, khi tao nhã vui tươi, có khi êm dịu mùi mẫn, thi thoảng lại đan xen “ngón phi” cả 4 dây rộn rã, ngân lên một âm thanh kỳ diệu, tạo nên phần sôi động cho bản độc tấu. Âm sắc dồi dào, sắc thái phong phú các làn điệu đượm chất trữ tình của Lệ Thuỷ, Bến Hải, Hương Giang… được nghệ sỹ Châu Đình Khoá thể hiện trong tiếng đàn cổ xao xuyến tình người. |
Lão nghệ sĩ tâm sự: “Những bài tỳ bà có âm hưởng riêng ấy là do thầy Trợ Tồn truyền cho tôi trong thập kỷ 30 – 40 của thế kỷ trước”. Cả cuộc đời ôm đàn trèo đèo lội suối, lão nghệ sĩ này đã cố công truyền lại những ngón đàn của thầy Trợ và giao luôn cả sách của thầy Trợ cho 4 học trò yêu. Nhưng tiếc thay cả 4 truyền nhân này đều ngã xuống trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. Châu Đình Khoá lại trở thành vị truyền nhân xuất sắc cuối cùng của những ngón đàn độc đáo do thầy Trợ sáng tạo nên.
 Những lúc rảnh rỗi, cụ vẫn tranh thủ đàn cho lũ trẻ trong nhà. |
Bước sang tuổi 101 và dường như cảm nhận được sâu sắc cái ngày gần đất xa trời của mình, lại day dứt mãi khôn nguôi vì chưa tìm được truyền nhân đích thực, nên ngày ngày ông vẫn cố truyền từng ngón đàn cho hậu sinh yêu thích đờn ca tài tử Huế. Nhưng ông bảo, ông vẫn chưa tin họ đàn Rặt Nòi theo lối đờn tài tử điệu Huế như ông đã dạy cho họ. Và nếu quả thực, không có hậu sinh nào kế thừa trọn vẹn nổi thì e rằng tiếng đờn cổ có một không hai của thầy Trợ Tồn truyền lại cho Châu Đình Khoá sẽ vĩnh viễn không còn. Có chăng chỉ là vài nét “mót” lại mà thôi.
Thủ đoạn dùng 'ví giả' qua mặt Công an của Shark Bình trong đường dây rửa tiền 214 tỷ đồng
Pháp luật - 1 giờ trướcGĐXH - Ngoài các tội danh lừa đảo, vi phạm kế toán và trốn thuế đã khởi tố trước đó, cơ quan điều tra vừa công bố tình tiết chấn động về hành vi "Rửa tiền" của bị can Nguyễn Hòa Bình (Shark Bình).
Hà Nội: Khởi tố tài xế xe Lexus gây tai nạn liên hoàn trên phố Trung Kính
Pháp luật - 1 giờ trướcGĐXH - Liên quan đến vụ tai nạn nghiêm trọng khiến nhiều phương tiện hư hỏng nặng trên phố Trung Kính vào cuối tháng 3, Công an phường Yên Hòa (quận Cầu Giấy) đã chính thức ra quyết định khởi tố bị can đối với tài xế điều khiển chiếc xe Lexus gây tai nạn.
4 kiểu đồng nghiệp tưởng bình thường nhưng lại là 'quý nhân' giúp bạn thăng tiến: Kiểu số 2 gặp được là may mắn cả đời
Đời sống - 1 giờ trướcGĐXH - Trong môi trường công sở, không phải ai cũng là đối thủ như bạn nghĩ. Có những đồng nghiệp âm thầm xuất hiện, không phô trương nhưng lại ảnh hưởng trực tiếp đến sự nghiệp của bạn. Nhận ra sớm 4 kiểu người này có thể giúp bạn đi nhanh hơn, xa hơn mà không cần đánh đổi quá nhiều.
Công an phát cảnh báo khẩn: Thói quen dùng WiFi công cộng có thể khiến bạn mất sạch tài khoản mà không hay biết
Xã hội - 3 giờ trướcGĐXH - Chỉ một lần kết nối WiFi miễn phí ở quán cà phê, sân bay hay trung tâm thương mại, người dùng có thể trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công mạng tinh vi. Điều đáng nói, nhiều người vẫn chủ quan vì nghĩ “dùng một chút thì không sao”.
Thời tiết hôm nay (4/4): Miền Bắc có mưa dông, miền Trung và miền Nam nắng nóng gay gắt
Xã hội - 3 giờ trướcGĐXH - Sáng nay (4/4), do chịu ảnh hưởng của không khí lạnh nén rãnh áp thấp, khu vực Bắc Bộ (trừ Điện Biên, Lai Châu) có mưa rào và dông rải rác với lượng mưa ở mức 10-20mm, cục bộ có nơi mưa to trên 40mm.
Từ ngày 1/7/2026, hàng triệu người nên nắm rõ quy định này khi thực hiện sát hạch lái xe
Đời sống - 4 giờ trướcGĐXH - Từ ngày 1/7/2026, quy định về điều kiện sát hạch lái xe có điểm gì mới? Bài viết dưới đây chia sẻ các thông tin liên quan để bạn đọc tham khảo.
Tin sáng 4/4: Miền Bắc nắng nóng gay gắt kéo dài sau mưa dông; tất cả người dân có sổ đỏ chú ý: Nếu nhận được giấy mời này, báo công an ngay
Thời sự - 4 giờ trướcGĐXH - Một đợt nắng nóng được dự báo sắp bắt đầu ở miền Bắc, lần này sẽ là nắng nóng kéo dài. Nhiệt độ cảm nhận ở Hà Nội có thể sẽ vượt mức 40 độ C nhiều ngày liên tiếp; khi nhận được giấy mời này, hãy báo ngay cho chính quyền địa phương hoặc cơ quan công an nơi gần nhất là 2 tin trong số nhiều tin tức đáng chú ý.
Nam sinh tử vong sau cú nhảy từ cây cao xuống sông
Xã hội - 14 giờ trướcGĐXH - Nam sinh ở Quảng Trị cùng bạn ra sông tắm, sau khi trèo lên cây cao sát mép nước rồi nhảy xuống thì mất tích. Thi thể nạn nhân sau đó được tìm thấy cách vị trí gặp nạn không xa.
Nữ sinh ở TP.HCM gặp tai nạn tử vong trên đường đi thi
Thời sự - 14 giờ trướcNữ sinh 21 tuổi trên đường đi thi không may va chạm giao thông, ngã xuống đường, bị xe đầu kéo cán tử vong thương tâm.
Hà Nội: Bắt giữ 7 đối tượng chủ chốt của Công ty Sky Media về hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản
Pháp luật - 15 giờ trướcGĐXH - Công an thành phố Hà Nội vừa tiến hành điều tra, bắt giữ ổ nhóm lừa đảo tại Công ty Sky Media dưới hình thức lôi kéo người dân mua điện thoại giá cao để chiếm đoạt tài sản.
Bắt cụ bà sinh năm 1959 cùng nam thanh niên 2002 phá két sắt trộm 195 triệu đồng
Pháp luậtGĐXH - Công an TP Hà Nội đã bắt giữ được 2 đối tượng trộm cắp là Nguyễn Văn Sơn (SN 2002) và Đinh Thị Hải (SN 1959) cùng trú tại xã Đan Phượng để điều tra hành vi trộm cắp tài sản.
