Chuyện Bác Hồ đặt tên các cận vệ

 

Vụ trưởng Vụ Nghiên cứu lịch sử Đảng, Bí thư Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh và là người giữ chức vụ cao nhất của Tổng cục Thể dục Thể thao (giai đoạn 1981 – 1992). Ông chính là Tạ Quang Chiến – người “ở giữa” trong số 8 cận vệ được Bác Hồ đặt tên.

 

Đồng chí Tạ Quang Chiến đang cung cấp tư liệu cho tác giả tại nhà riêng năm 2008.

 

Ông Tạ Quang Chiến (tên thật là Nguyễn Hữu Văn) sinh năm 1925 tại Thanh Hoá, quê hương giàu truyền thống cách mạng. Năm 10 tuổi cậu bé Văn theo gia đình ra Hà Nội sinh sống. Lớn lên Nguyễn Hữu Văn đã chọn con đường cách mạng là con đường đi của mình, tình nguyện tham gia vào tổ chức Thanh niên Cứu quốc.

 

Cách mạng tháng Tám thành công cũng là lúc Nguyễn Hữu Văn vừa tròn 20 tuổi. Với thành tích và nhiệt huyết cách mạng, Nguyễn Hữu Văn được tuyển vào đội tự vệ chiến đấu Hoàng Diệu, đơn vị vũ trang đặc biệt trực thuộc Thành uỷ Hà Nội.

 

Những ngày đầu cách mạng, công tác bảo vệ Bác Hồ gặp rất nhiều khó khăn. Tháng 10/1945, Trung ương Đảng quyết định tăng cường lực lượng bảo vệ Bác. Qua đồng chí Trần Quang Huy, Bí thư Thành uỷ Hà Nội giới thiệu, đồng chí Nguyễn Lương Bằng đã chọn Nguyễn Hữu Văn vào tổ giúp việc cho Bác Hồ.

 

Chân dung đồng chí Tạ Quang Chiến.

 

Hỏi về những kỷ niệm bảo vệ Bác Hồ trong những ngày đầu cách mạng, ông như sống lại trong những ngày hào hùng của dân tộc, ông kể lại: “Một lần, vào cuối tháng 11/1945 trước cửa Ngân hàng Đông Dương (nay là Ngân hàng Nhà nước Việt Nam) xảy ra vụ một Pháp kiều tên là Acnu, giáo viên trường Kỹ nghệ Đông Dương bị bắn chết.

 

Kẻ ám sát đi một chiếc xe ôtô Ford màu xanh đen giống xe của Bác Hồ thường đi. Nguyên nhân của sự việc chưa rõ, nhưng Lư Hán - Tổng Tư lệnh quân Tưởng ở Việt Nam đã biết. Hắn tỏ vẻ bất bình và nhân cơ hội này đã gửi thư mời Bác đến trụ sở của hắn ở đường Trần Hưng Đạo để giải quyết hậu quả. Bác đã nhận định rõ ý đồ của tên tướng quân đội Tưởng cáo già này, nhưng Người vẫn bố trí đến gặp. Trước khi đi, Người gọi điện thoại đến đại diện Mỹ ở Hà Nội yêu cầu bố trí để Người đến làm việc vào ngay buổi trưa hôm đó sau khi gặp Lư Hán.

 

Khi đến trụ sở của Lư Hán, hắn viện lý do không tiếp, yêu cầu Bác gặp cấp dưới của hắn và cho xe chở đầy lính áp tải xe của Bác về Quân đoàn Bộ (quân đoàn 3) trụ sở làm việc của Chu Phúc Thành tại phố Phạm Ngũ Lão (nay là trụ sở của Bộ Tư lệnh Quân khu Thủ đô). Trước thái độ xấc xược của quân Tưởng, tổ bảo vệ chúng tôi rất lo lắng và sẵn sàng đối phó. Khi Bác đến gặp, Chu Phúc Thành cố tình kéo dài thời gian tìm mọi cách đổ lỗi vụ ám sát người Pháp kiều cho ta nhưng không thành. Cũng lúc căng thẳng đó là đến giờ hẹn gặp đại diện Mỹ, nên bọn Tưởng buộc phải để Bác về”.

 

 

Theo lời kể của ông Tạ Quang Chiến thì: “Đầu năm 1947, để bảo toàn lực lượng, các cơ quan Trung ương Đảng được lệnh trở về vùng căn cứ Việt Bắc. Đi với Bác là bộ phận rất gọn nhẹ gồm 8 anh em cận vệ, gồm: Võ Chương, Vũ Long Chuẩn, Nguyễn Văn Lý, Văn Lâm, Ngọc Hà, Nguyễn Quang Chí, Trần Đình và tôi. Nói là cận vệ Bác nhưng thực tế chúng tôi làm tất cả các công việc Bác giao như cảnh vệ, công tác văn phòng, thư ký, liên lạc và hậu cần với tinh thần một người thạo nhiều việc. Song dù làm việc gì, bảo vệ Bác vẫn là nhiệm vụ quan trọng nhất.

 

Để đảm bảo tuyệt đối an toàn cho Bác, khoảng 2 – 3 tuần tổ cận vệ lại chuyển chỗ ở. Ngày 4/3/1947 trời lạnh như cắt da cắt thịt nhưng theo kế hoạch chúng tôi vẫn di chuyển đến chỗ ở mới, đó là nhà ông Nguyễn Văn Nguyên (bố vợ đồng chí Đỗ Văn Mô - Phó Bí thư Huyện uỷ, kiêm Chủ tịch Uỷ ban Hành chính huyện Tam Nông tỉnh Phú Thọ).

 

Hai ngày sau, trước lúc bắt tay vào công việc của một ngày mới, 8 anh em chúng tôi ngồi quây quần bên Bác quanh đống lửa. Bác nhìn mọi người rồi nói với giọng trầm ấm: “Chiến sự đang ngày một lan rộng, các chú phải quân sự hoá mọi sinh hoạt. Đi ô tô không tiện nữa, ai có xe đạp thì sử dụng. Các chú may cho mỗi người một chiếc ba lô để đựng đồ dùng, may cho Bác một chiếc để Bác đeo máy chữ”.

 

Bác thân mật nói tiếp: “Hôm nay Bác đặt tên lại cho các chú tính theo vòng tròn các chú đang ngồi: Trường, Kỳ, Kháng, Chiến, Nhất, Định, Thắng, Lợi”. Đặt xong tên Bác trìu mến hỏi: “Các chú có biết tại sao Bác đặt tên cho các chú như vậy không?”. Anh em chúng tôi chưa hiểu ý Bác, ngồi yên lặng. Bác giải thích: “Nhiệm vụ của Bác cháu ta hiện nay vừa là trước mắt, vừa lâu dài là cùng toàn Đảng, toàn dân, toàn quân đưa cuộc kháng chiến này đến thắng lợi. Vì vậy, Bác đặt tên lại cho các chú để các chú trở thành khẩu hiệu sống bên  Bác, nhắc nhở mọi người hàng ngày phải hoàn thành nhiệm vụ của mình”.

 

Thế là cái tên Tạ Quang Chiến thay cho Nguyễn Hữu Văn từ ngày đó. Kể đến đây, ông dừng lại nhìn thăm thẳm vào không gian và nhoà đi bởi ngấn lệ, xúc động nói: “Thế mà thấm thoắt, 8 anh em nay chỉ còn mình tôi, các anh ấy đã ra đi với Bác cả rồi!”.

 

Trong suốt chặng đường trường kỳ kháng chiến, 8 đội viên được Bác đặt tên đã đi theo Bác trong những năm tháng gian khổ nhưng lúc nào cũng thấy vinh dự vẻ vang. Người nào thay đổi công tác, người khác vào thay lại được mang tên đó để khẩu hiệu “Trường Kỳ Kháng Chiến Nhất Định Thắng Lợi” luôn được liên tục, thường xuyên bên Bác.

 

Những cận vệ được Bác Hồ đặt tên   Trong những đồng chí cận vệ và giúp việc Bác có 3 người được kế tiếp nhau tên là Trường, 2 người tên là Nhất và 2 người tên là Thắng.   Người mang tên là Trường đầu tiên là Võ Chương, quê gốc ở Huế, nguyên là giáo viên hoạt động cách mạng ở Hà Nội. Tháng 10/1945 được đồng chí Nguyễn Lương Bằng bổ sung vào đội cận vệ của Bác. Năm 1949 đồng chí bị bệnh đã qua đời. Người thứ hai  tên thật là Hoàng Văn Phức, người dân tộc Tày, trước khi được điều về làm cận vệ cho Bác đồng chí là giải phóng quân ở Cao Bằng. Người thứ ba tên thật Phạm Văn Nền, sau này là lái xe cho Bác cho đến khi Bác đi xa.   Người mang tên Kỳ, tên thật là Vũ Long Chuẩn, quê ở Thường Tín (Hà Nội). Sau cách mạng tháng Tám năm 1945 đồng chí được chọn là thư ký giúp việc Bác Hồ cho đến lúc Người đi xa.   Người mang tên Kháng tên thật là Nguyễn Cao, quê ở Tiền Hải (Thái Bình). Về sau đồng chí trở thành Cục trưởng Cục Cảnh vệ (nay là Bộ Tư lệnh Cảnh vệ) - Bộ Công an.   Người đầu tiên mang tên Nhất tên thật là Hồ Văn Trường, là chiến sỹ giải phóng quân được chọn về làm cận vệ của Bác Hồ. Sau đó đồng chí được giao nhiệm vụ coi giữ kho tài sản của Ngân hàng Nhà nước. Người thứ hai là Tiên Phong, làm cận vệ cho Bác đến năm 1958 thì xin chuyển về quê.   Người mang tên Định tên thật là Chu Phương Vương -  dân tộc Tày, quê ở Cao Bằng. Năm 1952 vì hoàn cảnh gia đình đồng chí chuyển công tác. Về sau là Phó Chủ nhiệm công ty xây lắp cơ khí Thái Nguyên.   Người thứ nhất mang tên Thắng tên thật là Nguyễn Quang Chí, phục vụ Bác một thời gian ngắn rồi chuyển công tác. Đồng chí thứ hai tên là Thắng tên thật là Triệu Văn Cắt người dân tộc Dao quê Định Hoá (Thái Nguyên). Năm 1954, được phân công ở lại địa phương công tác, về sau giữ chức Phó Chủ tịch Uỷ ban Hành chính khu Tự trị Việt Bắc.   Người mang tên là Lợi, tên thật là Trần Đình người dân tộc Nùng, quê ở Cao Bằng. Về sau vì hoàn cảnh gia đình đồng chí được chuyển về địa phương công tác.