Chuyên gia cảnh báo: Thực phẩm bẩn không chỉ là đồ ôi thiu, mà còn là những thứ nhiều người vẫn đang ăn mỗi ngày

Chia sẻ tại Diễn đàn "Ngăn chặn thực phẩm bẩn - Trách nhiệm và hành động" vừa diễn ra ngày 2/7 do Báo Công an Nhân dân tổ chức, TS. Lê Thị Hương Giang mở đầu bằng câu chuyện của một bệnh nhân 32 tuổi vừa được điều trị tại Bệnh viện 19-8. Người bệnh nhập viện với tình trạng men gan tăng cao và rối loạn đường huyết. Tuy nhiên, điều khiến các bác sĩ bất ngờ không phải là bệnh lý mà là thói quen sinh hoạt kéo dài nhiều năm.

Theo chuyên gia, do đặc thù công việc thường xuyên đi cơ sở, trực đêm và ăn uống thất thường, nam bệnh nhân duy trì thói quen uống từ 3-4 lon nước ngọt mỗi ngày để giữ tỉnh táo và bổ sung năng lượng. Thói quen tưởng chừng vô hại ấy kéo dài suốt nhiều năm đã góp phần dẫn đến những rối loạn chuyển hóa nghiêm trọng.

"Đó không phải là một trường hợp cá biệt mà là hình ảnh của lối sống hiện đại đang âm thầm tạo ra những căn bệnh của tương lai" - TS. Lê Thị Hương Giang nhận định.

Thực phẩm là "toa thuốc" được sử dụng nhiều nhất trong cuộc đời

Theo TS. Lê Thị Hương Giang, trung bình mỗi người Việt Nam tiêu thụ hơn 1.000 bữa ăn mỗi năm, tương đương khoảng 70.000-80.000 bữa trong suốt cuộc đời.

"Nếu coi thực phẩm là thứ được đưa vào cơ thể nhiều nhất thì mỗi bữa ăn cũng giống như một toa thuốc. Ăn đúng sẽ nuôi dưỡng sức khỏe, còn ăn sai có thể trở thành độc dược tích lũy theo thời gian" - TS Giang nói.

Trong nhiều năm qua, khi nhắc đến "thực phẩm bẩn", phần lớn người dân thường nghĩ đến thực phẩm ôi thiu, chứa hóa chất độc hại, thực phẩm giả hoặc rau củ tồn dư thuốc bảo vệ thực vật. Đây là những nguy cơ hữu hình cần được kiểm soát bằng pháp luật.

Theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm thế giới có khoảng 600 triệu người mắc bệnh và 420.000 trường hợp tử vong liên quan đến việc sử dụng thực phẩm không an toàn. Tuy nhiên, theo chuyên gia dinh dưỡng, còn tồn tại một dạng "thực phẩm bẩn" khác khó nhận biết hơn nhiều.

Đó là những thực phẩm đáp ứng đầy đủ quy định về an toàn thực phẩm, được sản xuất hợp pháp và quảng bá rộng rãi, nhưng lại chứa hàm lượng đường, muối và chất béo quá cao. Khi được sử dụng thường xuyên, các sản phẩm này có thể làm gia tăng nguy cơ béo phì, đái tháo đường, bệnh tim mạch và nhiều bệnh không lây nhiễm khác.

Thực phẩm siêu chế biến – "kẻ giết người thầm lặng"

Theo TS. Lê Thị Hương Giang, thực phẩm siêu chế biến (Ultra-Processed Foods - UPF) đang ngày càng xuất hiện phổ biến trong khẩu phần ăn của nhiều gia đình. Đây là nhóm thực phẩm thường chứa nhiều đường công nghiệp, muối, chất béo chuyển hóa (trans-fat), chất phụ gia nhưng lại nghèo chất xơ và vi chất dinh dưỡng. Điều đáng lo ngại là những sản phẩm này không gây ngộ độc ngay sau khi sử dụng.

"Không ai phải nhập viện chỉ sau một gói bim bim hay một lon nước ngọt. Nhưng nếu những thực phẩm này xuất hiện với tần suất dày đặc trong bữa ăn hằng ngày suốt nhiều năm, chúng sẽ âm thầm làm tổn thương hệ tim mạch, tuyến tụy và các mạch máu" - TS Giang phân tích.

Dẫn nghiên cứu tổng quan hệ thống quy mô lớn công bố trên Tạp chí Y khoa Anh quốc (The BMJ) năm 2024, TS. Lê Thị Hương Giang cho biết việc tiêu thụ nhiều thực phẩm siêu chế biến có liên quan đến 32 kết cục sức khỏe bất lợi, bao gồm tăng nguy cơ béo phì, đái tháo đường type 2, bệnh tim mạch, trầm cảm và tử vong sớm.

Tuy nhiên, bà cũng nhấn mạnh y học thực chứng luôn đòi hỏi sự thận trọng khi diễn giải các kết quả nghiên cứu. Một loại thực phẩm riêng lẻ không phải nguyên nhân trực tiếp gây bệnh, mà điều quyết định là mô hình ăn uống được lặp lại trong nhiều năm.

"Mối nguy hiểm thực sự là khi các thực phẩm công nghiệp dần thay thế rau xanh, trái cây, cá, đậu và ngũ cốc nguyên hạt trong khẩu phần ăn hằng ngày. Khi đó, điều cần thay đổi không chỉ là hành vi của từng cá nhân mà còn là cả môi trường thực phẩm xung quanh họ" - TS Giang nói.

"Ô nhiễm thông tin dinh dưỡng" cũng là một dạng thực phẩm bẩn

Theo TS. Lê Thị Hương Giang, trong thời đại số, "thực phẩm bẩn" không chỉ xuất hiện trên bàn ăn mà còn len lỏi trên không gian mạng.

Chỉ cần vài phút lướt mạng xã hội, người dùng có thể bắt gặp hàng loạt quảng cáo thực phẩm chức năng được thổi phồng công dụng, các phương pháp "thải độc", "detox", chế độ ăn cực đoan hoặc những lời khuyên dinh dưỡng thiếu căn cứ khoa học.

Những thông tin chưa được kiểm chứng này có thể khiến nhiều người thay đổi chế độ ăn uống một cách cảm tính, bỏ qua các nguyên tắc dinh dưỡng đã được khoa học chứng minh.

Theo bà, sự ô nhiễm thông tin về dinh dưỡng cũng là một dạng "thực phẩm bẩn" vì có thể đầu độc nhận thức, khiến người dân đưa ra những lựa chọn sai lầm đối với sức khỏe.

Đặt vấn đề "Điều gì đáng lo ngại hơn: một vụ ngộ độc thực phẩm khiến vài chục người nhập viện hay hàng triệu người đang ăn sai mỗi ngày mà không hề nhận ra?", TS. Lê Thị Hương Giang cho rằng điều thứ hai mới là thách thức lớn hơn.

"Một vụ ngộ độc giống như đám cháy, chúng ta nhìn thấy và có thể dập tắt ngay. Nhưng chế độ ăn uống sai lệch kéo dài giống như nước nhỏ vào đá. Mỗi ngày chỉ một chút nhưng sau nhiều năm sẽ bào mòn sức khỏe và trở thành nền tảng của hàng loạt bệnh mạn tính" - TS Giang chia sẻ.

Theo TS. Lê Thị Hương Giang, cuộc chiến với thực phẩm bẩn hiện nay không chỉ dừng ở việc ngăn chặn thực phẩm giả, thực phẩm mất an toàn hay xử lý các hành vi vi phạm pháp luật. Quan trọng hơn, cần thay đổi nhận thức về dinh dưỡng, xây dựng môi trường thực phẩm lành mạnh và giúp người dân hình thành những lựa chọn đúng đắn trong mỗi bữa ăn. Bởi chính những thói quen nhỏ được lặp đi lặp lại mỗi ngày mới là yếu tố quyết định sức khỏe của mỗi người trong tương lai.

Matcha có gây thiếu máu, thiếu sắt? Chuyên gia: Đừng vội kết luận chỉ từ một ly trà xanh

GĐXH - Gần đây, thông tin uống matcha thường xuyên có thể gây thiếu máu, thiếu sắt, thậm chí rụng tóc đang lan truyền trên mạng xã hội, khiến không ít người yêu thích loại thức uống này lo lắng. Tuy nhiên, theo các chuyên gia dinh dưỡng, đây là vấn đề cần được nhìn nhận đầy đủ hơn, bởi nguy cơ phụ thuộc vào cách sử dụng, chế độ ăn và tình trạng sức khỏe của mỗi người.