“Con chim đầu đàn” tiếp thêm nghị lực cho những người có “H”

* Nhân vật đồng ý công khai hình ảnh và danh tính

20 năm nghiện ma túy

Nhân vật chúng tôi nhắc đến ông Trần Hoàng Anh, 54 tuổi, trưởng nhóm Giáo dục đồng đẳng huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang.

“Ở đây có bếp lửa hồng và nơi đây có mối duyên nồng/Cùng nơi đây em đang chờ anh xây mộng ước mơ…”, đó là những câu hát được cất lên bởi người đàn ông cao ráo, khỏe mạnh, có khuôn mặt rạng ngời tại phòng họp của Trung tâm Y tế huyện Yên Sơn.

Ấn tượng của người ngoài với người đàn ông ấy, đúng như ông nói: “Nếu tôi không nói mình nhiễm HIV thì không ai biết cả, tôi khỏe mạnh, vui vẻ, yêu đời lắm”.

Đưa tay uống ngụm trà, người đàn ông có điệu cười hào sảng tâm sự với chúng tôi về cuộc đời mình. Học hết cấp 2 thì ông nghỉ hẳn việc đến trường. Sinh ra và lớn lên trong gia đình làm nghề nông nên khi kết thúc việc học ông phụ giúp ba mẹ công việc đồng áng.

Khi cuộc chiến biên giới nổ ra, như bao chàng thanh niên yêu nước khác, ông tự nguyện lên đường nhập ngũ theo tiếng gọi của tổ quốc. Hòa bình lập lại, ông trở về quê hương lập gia đình, làm kinh tế.

Ông làm nghề buôn lâm sản. Ngày ấy, công việc buôn bán giúp ông đem lại thu nhập ổn định cho gia đình. Nhưng, cũng vì “có điều kiện” nên cuộc đời bước sang một ngã rẽ khác, theo lời rủ rê của bạn bè ông không thoát khỏi sự quyến rũ của “nàng tiên nâu”.

ÔngTrần Hoàng Anh. Ảnh: Ngọc Thi

Trong tâm khảm, ông Hoàng Anh nghĩ, ma túy là cái gì đó nhẹ nhàng, lúc có tiền thì dùng, không có thì sẽ dừng lại. Trong tưởng tượng của ông, ma túy với thuốc lá không khác nhau quá nhiều.

Và theo thời gian, “nàng tiên nâu” đã biến một thanh niên biết yêu thương vợ, chăm làm thành một người hoàn toàn khác. Ông bỏ bê công việc, ít quan tâm gia đình. Cuộc sống vợ chồng cũng vì vậy mà xảy ra những bất hòa nhẹ khi vợ không thấy chồng đưa tiền sinh hoạt phí đều đặn như trước. Ông cũng vắng nhà thường xuyên.

“Năm 1987, tôi xây dựng gia đình, năm 1988 tôi bắt đầu sử dụng ma túy, tôi nghiện hơn 20 năm. Ngày đó, tôi không biết ma túy nó hại và gây nghiện. Đến lúc dùng mà thấy không thể thiếu được nó thì đã quá muộn rồi”, ông cho biết.

Dù có muốn giấu nhưng “cái kim trong bọc lâu ngày cũng lòi ra”, gia đình phát hiện ông nghiện và đưa đi cai. Ông nhớ mình đã đi cai hơn 10 lần, người thân làm mọi cách để rời hẳn ma túy, họ đưa ông vào trại cai nghiện rồi mời bác sĩ về nhà hỗ trợ …nhưng tất cả các phương pháp đó đều thất bại. Ông vẫn tìm đến ma túy dù đã biết chúng không có lợi với bản thân mình.

Những lúc tỉnh táo, ông chứng kiến những người nghiện trong cơn phê thuốc, cơ thể họ yếu mềm, thậm chí có người nôn ọe, không ăn được cơm. Ông không muốn như họ, thấy xấu hổ khi về đến nhà vợ con không còn chào đón. Ông biết, mình không còn được mọi người tin tưởng.

Ông cảm nhận trong ánh mắt của những người thân có tình yêu, có sự không hài lòng dành cho mình. Suy nghĩ nghiêm túc về cuộc sống trong tương lai, ông Hoàng Anh hiểu, không ai khác mà chính bản thân mới cứu được mình.

Ông cho biết: “Tôi quyết tâm tự cai chứ không ai giúp cả, lúc đó mọi người trong gia đình đã chán mình rồi, nghĩ chắc mình sẽ chết thôi. Tôi cai bằng việc giảm số lượng lần dùng mà túy, giống như thuốc lá, muốn bỏ thì hút ít lại. Tôi quyết tâm và bằng cách đó và tôi đã từ bỏ được hoàn toàn”.

Cũng chính vì không hiểu biết nên khi chích ma túy ông và những người bạn của mình dùng chung bơm kim tiêm. Năm 2004 biết mình nhiễm H, giây phút đó ông chao đảo. “Chính bản thân tôi phải mất 3 năm mới gần gũi lại với mọi người xung quanh”, ông nói.

Từ một người không biết gì về HIV trở thành “giáo sư”

Ngày ấy, với người đàn ông này, kiến thức về HIV rất mơ hồ, ông nghĩ cuộc đời đã chấm dứt khi biết mình có “H”. Việt Nam sử dụng thuốc ARV rộng rãi từ năm 2004 và áp dụng chính sách cấp thuốc ARV miễn phí cho người bệnh đủ tiêu chuẩn điều trị. Ông Hoàng Anh cũng được cán bộ địa phương giới thiệu để đến trung tâm y tế huyện lấy thuốc để uống.

Ngày đó, ông nói với ông Hà Hữu Hoan, cán bộ phụ trách công tác phòng chống HIV ở Trung tâm Y tế huyện Yên Sơn: “Anh ơi, cố xin cho em một liều thuốc nhá”. Bởi ông nghĩ, bệnh của mình uống thuốc ARV một liều thuốc ấy là khỏi.

Sau này, ông mới biết, ARV là thuốc kháng virus là thuốc đặc trị HIV/AIDS hữu hiệu nhất trên thế giới hiện nay, có tác dụng ức chế sự nhân lên của HIV trong cơ thể, điều trị ARV sớm và hiệu quả có thể làm chậm quá trình chuyển sang giai đoạn AIDS. Đây chưa phải là thuốc có thể chữa khỏi hoàn toàn căn bệnh, nhưng nếu người nhiễm duy trì điều trị liên tục và suốt đời thì sẽ giảm thiểu được nguy cơ tử vong.

Và ông được cán bộ tại Trung tâm Y tế huyện giới thiệu vào của những người có “H”, lúc đó có 10 người, ông là nhóm trưởng. Trong nhóm các thành viên chia sẻ và được huấn thêm kiến thức về HIV: Con đường lây nhiễm, cách phòng tránh…Qua trò chuyện với những người cùng cảnh ngộ, ông thấy nhẹ lòng và khát khao sống có ích hơn.

Nhóm đồng đẳng huyện Yên Sơn (ảnh Trung tâm Y tế huyện Yên Sơn cung cấp)

Khi tham gia nhóm đồng đẳng, ông Hoàng Anh có kiến thức. Ngoài việc là nơi để các thành viên giãi bày tâm sự, mục đích hoạt động của nhóm là tư vấn cho những người có “H” sống khép mình, thiếu niềm tin vào cuộc sống trở nên tự tin, yêu đời hơn.

Xuất phát từ những khó khăn của bản thân, ông Hoàng Anh biết những người nhiễm thường hay sống rất cô đơn, không có người nói chuyện, tâm sự, lúc ốm đau cũng không có người nào muốn chăm sóc mình, không dám đi tiếp cận thông tin…Chính vì vậy, ông và các thành viên trong nhóm tìm đến những người cùng hoan cảnh để chia sẻ.

Ông bảo, thường thì người nghiện, có “H” rất khó tiếp cận, ông bắt chuyện với những người lân cận họ để hiểu hơn. Khi đi đến nhà người có “H” thì nhờ những người thân của họ đi cùng. Ông cũng không đếm nổi bao nhiêu lần mình bỏ tiền túi ra để mua thuốc cho những người nghiện vì mục đích bắt chuyện với họ. Cứ thầm lặng như vậy, ông đã giúp những người nghiện làm lại cuộc đời.

Ông gặp anh Hà Văn T, người đàn ông suy sụp tinh thần khi biết mình dương tính với HIV, dường như chỉ biết suy nghĩ về cái chết. Lặn lội đường xá xa xôi, ông Hoàng Anh tìm đến nhà, anh kể về cuộc đời mình, một ngày qua đi với những câu chuyện của 2 người đàn ông cùng cảnh ngộ, anh T đã thay đổi. “Sau cuộc nói chuyện đó, anh T biến thành người hoàn toàn khác, hăng hái làm ăn kinh tế, mua được xe để đi và sắm nhiều vật dụng trong nhà”, ông Hoàng Anh vui vẻ cho biết.

Hiện, vợ chồng ông Hoàng Anh chăn nuôi bò, dê, công việc nhà nông bận rộn nhưng ông vẫn tranh thủ tìm đến địa chỉ những người nghiện ma túy, có “H” để động viên, tiếp thêm nghị lực sống. Ông bảo, bản thân cảm thấy hạnh phúc khi làm như vậy.

Nói về ông Trần Hoàng Anh, ông Hà Hữu Hoan - cán bộ phụ trách Công tác phòng chống HIV ở Trung tâm Y tế huyện Yên Sơn cho biết: “Cả tỉnh chỉ có một nhóm đồng đẳng ở Yên Sơn thành lập từ năm 2008. Hiện tại, nhóm vẫn hoạt động mặc dù không có kinh phí hỗ trợ các thành viên. Nhóm tham gia vào các hoạt động tuyên truyền giáo dục, phát tờ rơi, thu nhặt bơm kim tiêm, giúp đỡ những người cùng cảnh ngộ.

Tôi biết Hoàng Anh từ những ngày đầu, cậu ấy đưa tôi từ bất ngờ này đến bất ngờ khác. Tôi cứ nói đùa là Hoàng Anh giờ thành giáo sư rồi vì rất am hiểu kiến thức về HIV. Bên cạnh việc tuyên truyền, tư vấn những người cùng cảnh ngộ vươn lên trong cuộc sống nhóm còn hăng hái tham gia các hoạt động văn nghệ của địa phương”.

Ngọc Thi