eMagazine

Thường học sinh lớp 9 đến lớp 12 ai cũng nghĩ chỉ cần học tốt những bài thầy cô giáo giảng đã là điều tuyệt vời nhưng các em lại có thể mang vinh quang về cho nhà trường, đất nước khi đạt giải vàng trong cuộc thi khoa học quy mô quốc tế. 

Niềm vui vỡ oà khi những nỗ lực, miệt mài của cô trò nhóm học sinh đến từ Hà Nội đã xuất sắc đạt Huy chương bạc sáng tạo tại cuộc thi Khoa học và Sáng tạo Quốc tế WICE 2021 với đề tài “Chiết tách tinh dầu trầu không làm nguyên liệu sản xuất nước rửa tay khô”. 

Ý tưởng nghiên cứu này được thực hiện bởi nhóm TH School gồm 5 học sinh là em Lê Bảo Khuê và  Vũ Khánh Linh (Lớp 9B), Nguyễn Trí Dũng (Lớp 10H) trường TH School cùng các bạn  Cát Huy Dương (Lớp 12A2, chuyên KHTN, ĐH Quốc gia Hà Nội) và Nguyễn Ngọc Huyền (Lớp 9, Trường ISV) dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Tống Thị Thanh Hương, Phó Trưởng khoa Dầu khí của Trường Đại học Mỏ – Địa chất. 

Xuất phát từ mục đích, muốn mang đến một sản phẩm tốt nhất đến người tiêu dùng và thân thiện nhất với thiên nhiên, luôn đặt lợi ích và sức khoẻ người tiêu dùng lên hàng đầu, nước rửa tay khô được sử dụng nguyên liệu chính bằng tinh dầu lá trầu không, với phương pháp chưng cất lôi cuốn hơi nước. 

“Tiêu chí khi chúng em tạo ra nước rửa tay bằng tinh dầu trầu không này là phải gần gũi với thiên nhiên, thân thiện với môi trường, đặc biệt là đảm bảo sức khoẻ người dùng. Bởi khi một sản phẩm dùng lên da được chiết xuất hoàn toàn bằng thiên nhiên sẽ đảm bảo độ an toàn, lành tính và tốt cho sức khoẻ người sử dụng. Nhất là khi dịch COVID-19 vẫn đang hiện hữu, cần dùng nhiều đến các loại nước rửa tay kháng khuẩn”, Khánh Linh chia sẻ.

Là thành viên chọn lá trầu không làm nguyên liệu nghiên cứu chính mà không phải một loại lá nào khác, em Huy Dương cho biết: “Bình thường nhà em cũng có dùng tinh dầu trầu không trong việc vệ sinh cá nhân như súc miệng hay rửa tay. Sau một thời gian dài sử dụng thì em có tìm hiểu sâu hơn về tinh chất có trong lá trầu, khi đó em phát hiện ra một điều, trong lá trầu có chứa các hoạt chất phenolic giúp kháng khuẩn cao, không gây kích ứng ngay cả với da nhạy cảm hay dễ tổn thương. 

Đồng thời, dịch COVID-19 vẫn đang gây ảnh hưởng rất lớn đến Việt Nam và các nước trên thế giới, nên chúng em nghĩ đến việc dùng là trầu không để tạo ra nước rửa tay khô mang lại hiệu quả cao để góp phần giúp ích cho cộng đồng”.

Trong lá trầu không chứa rất ít tinh dầu, để chiết xuất số lượng lớn làm nước rửa tay là bài toán không hề dễ. Khi phát hiện ra lượng tinh dầu trong lá trầu quá thấp nhóm nghiên cứu chưa có khi nào nghĩ sẽ từ bỏ loại nguyên liệu này vì biết hoạt chất có trong nó rất tốt trong thời điểm hiện nay. Trí Dũng chia sẻ: “Lượng tinh dầu thấp trong lá trầu như thách thức nhóm nghiên cứu về độ kiên nhẫn, tìm tỏi, sáng tạo vậy”. 

Để khắc phục điều này, nhóm nghiên cứu đã phải suy nghĩ, tìm kiếm một phương pháp khác, đó là bổ sung dung môi NaCl nhằm thu được lượng tinh dầu nhiều hơn sau mỗi mẻ thí nghiệm. Dù vậy, hàm lượng tinh dầu sau mỗi mẻ không lớn, các em phải dồn nhiều mẻ lại để thuận lợi cho việc chiết xuất tinh dầu khỏi dung môi. 

Sau đó, thay vì dùng phễu để chiết tách triệt để tinh dầu khỏi dung môi là nước như các phương pháp thông thường, nhóm thí nghiệm cho hỗn hợp dung dịch vào chai có bề mặt không lớn; sau đó dùng xilanh rút nhẹ từng phần tinh dầu nổi trên bề mặt nước và kết quả thu được sẽ là tinh dầu sạch từ lá trầu không. Đây là công đoạn rất khó, đòi hỏi mỗi thành viên trong nhóm tập trung cao độ, quan sát tỉ mỉ và khéo léo trong từng chi tiết để cho ra kết quả như mong muốn.

PGS.TS Tống Thị Thanh Hương chia sẻ, trong thời điểm nghiên cứu tình hình dịch COVID-19 đang trong thời điểm rất căng thẳng, khiến nhiều công đoạn gặp khó khăn và không đúng như dự kiến ban đầu. Chẳng hạn như việc đến phòng thí nghiệm để thực hành không được thường xuyên, chỉ được 1-2 buổi. Hay việc mua lá trầu để nghiên cứu cũng gặp nhiều khó khăn, bởi thời điểm đó, hầu hết các chợ đều đóng cửa, trong khi đó lá trầu không phải là loại mặt hàng thiết yếu, nên việc tìm kiếm và thu mua số lượng lớn không hề dễ. 

“Lá trầu không có lượng tinh dầu rất thấp, mẻ đầu tiên ai cũng lo vì lượng tinh dầu trong trầu không chiết ra chỉ đạt 0,61%. Dù biết rõ cách thức chiết tách cho ra lượng dầu cao hơn nhưng tôi không bao giờ dâng đáp án sẵn mà chỉ gợi ý để các em tự tìm hiểu. Huy Dương là người đã tìm ra cách cho muối vào quá trình chiết xuất để tăng lượng tinh dầu có thể thu nhận được”, PGS.TS Hương cho biết. 

Khi nói về học trò trong nhóm sáng tạo của mình mắt cô Hương ánh lên niềm vui bởi cô đã phát hiện ra mỗi thành viên trong nhóm đều có những khả năng đặc biệt. Khánh Linh đưa ra ý tưởng về việc sáng tạo sản phẩm hoàn toàn thiên nhiên và có khả năng thương mại hoá sản phẩm; Huy Dương tìm ra nguyên liệu chiết xuất tinh dầu về lá trầu không, giải những bài toán phát sinh trong quá trình nghiên cứu, em Lê Bảo Khuê thì có thế mạnh về phân tích các tinh chất, hiểu vấn đề rất cặn kẽ… 

Để việc phân tích nghiên cứu hoạt chất nước rửa tay khô Tinh dầu trầu không được đánh giá cao, nhóm thí nghiệm đã phải tiến hành kiểm chứng và đánh giá tính kháng khuẩn của sản phẩm. Sau đó chọn ra được 2 phương pháp hữu dụng là phương pháp MIC và phương pháp khuếch tán đĩa thạch.

Trong quá trình nghiên cứu và thực nghiệm, việc thành công là không thể chắc chắn nhưng nhờ sự ăn ý, hỗ trợ, phối hợp nhịp nhàng với nhau trong các công đoạn. Và điều vui nhất là cả nhóm luôn kiên trì lạc quan, luôn tin rằng, sản phẩm nước rửa tay bằng tinh dầu trầu không này sẽ thành công và có thể đưa ra thị trường, giúp ích cho cộng đồng, xã hội. Nên cứ vướng ở đâu thì các em lại tiếp tục mày mò, tìm hiểu để tháo gỡ vướng mắc ở đó. "Trong tương lai, chúng em rất muốn tạo ra nhiều sản phẩm khác có lợi cho sức khoẻ người tiêu dùng và an toàn cho môi trường" Bảo Khuê chia sẻ.

Trước đó, các em Lê Bảo Khuê, Vũ Khánh Linh và Nguyễn Ngọc Huyền cũng xuất sắc đạt Huy chương vàng và Giải thưởng đặc biệt trong cuộc thi Olympic Đổi mới và Sáng tạo quốc tế lần thứ 10 (WICO 2021) tại Hàn Quốc với đề tài "Tạo màng polyme phân hủy sinh học từ tinh bột và các tác nhân dẻo hóa, kết nối mạch".

Đây cũng là một ý tưởng độc đáo và thân thiện với môi trường. Màng polyme được chế tạo từ tinh bột dễ phân hủy, không gây ảnh hưởng xấu đến môi trường. Nhóm nghiên cứu cũng đã tính đến màng tinh bột nguyên chất kém bền, độ kéo giãn thấp nên đã đưa thêm một số chất dẻo hóa thân thiện với môi trường, làm màng bền hơn và vẫn đảm bảo tính phân hủy sinh học tốt, không độc hại. Ý tưởng đã được hội đồng đánh giá cao, có tính sáng tạo, có thực nghiệm thuyết phục. Ngoài ra, Ban Giám khảo ấn tượng với phần trình bày bằng tiếng Anh rất tốt của nhóm nghiên cứu.

Các cuộc thi nghiên cứu khoa học cũng là sự trải nghiệm quý giá, là sân chơi kiến thức để các em trưởng thành hơn, cố gắng hơn nữa trong việc nuôi dưỡng niềm say mê của tuổi trẻ. Một hè đã khép lại bằng "cú đúp" đạt giải cả 2 cuộc thi quốc tế sẽ là món quà cho năm học mới đầy ý nghĩa, ghi dấu những nỗ lực vượt bậc của cô trò trong hành trang hướng đến sức khoẻ cộng đồng và những điều tử tế.