Đề án ngoại ngữ quốc gia: Giáo viên chưa đạt chuẩn, làm sao dạy học sinh?

Học ngoại ngữ ở thành phố rất dễ dàng nhưng ở nông thôn, miền núi thì rất khó khăn. Ảnh: N.Hạnh

Dạy tiếng Anh kèm tiếng… dân tộc

Đề án “Dạy và học ngoại ngữ trong hệ thống giáo dục quốc dân giai đoạn 2008 – 2020” (gọi tắt là Đề án ngoại ngữ quốc gia 2020) được ban hành theo Quyết định số 1400/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ với mục tiêu tổng quát: “Đổi mới toàn diện việc dạy và học ngoại ngữ trong hệ thống giáo dục quốc dân, triển khai chương trình dạy và học ngoại ngữ mới ở các cấp học, trình độ đào tạo, nhằm đến năm 2015 đạt được một bước tiến rõ rệt về trình độ, năng lực sử dụng ngoại ngữ của nguồn nhân lực, nhất là đối với một số lĩnh vực ưu tiên… Theo đánh giá của Bộ GD&ĐT sau gần 3 năm triển khai, Đề án đã thu được nhiều kết quả khả quan, thứ hạng về trình độ tiếng Anh của Việt Nam tăng từ bậc 39 lên 28 theo thang điểm quốc tế.

TS Vũ Thị Tú Anh - Phó vụ trưởng Vụ Giáo dục trung học, Phó trưởng Ban quản lý Đề án ngoại ngữ quốc gia 2020 cho biết, TPHCM là một trong những địa phương có kết quả nổi bật khi thực hiện đề án. Đặc biệt, chương trình tiếng Anh tăng cường tại TPHCM còn đi trước cả Đề án ngoại ngữ quốc gia 2020 gần 10 năm khi được áp dụng từ lớp 1 đến lớp 12 theo hình thức bắt buộc hoặc tự chọn. Cùng với TPHCM, chương trình song ngữ của tỉnh Thừa Thiên Huế cũng được đánh giá thuộc tốp xuất sắc trong cả nước. Học sinh được học 3 ngôn ngữ là Anh, Pháp, Nhật từ tiểu học. Với học sinh ở thành phố, phụ huynh chọn ngoại ngữ cho con từ lớp 1, còn với học sinh ở nông thôn thì học từ lớp 3.

Tuy nhiên, theo một số địa phương, Đề án ngoại ngữ quốc gia 2020 còn bộc lộ hạn chế. Đại diện Sở GD&ĐT tỉnh Hà Nam cho biết, về phía người học, nhất là đối với học sinh ở các vùng nông thôn, miền núi thì việc trang bị các thiết bị phụ trợ cho học ngoại ngữ như máy cassette, đĩa CD… tại các gia đình không khả thi. Sau khi học ở trường, các em không có điều kiện để thực hành những kiến thức mình đã được học. Thứ nữa, hiện vẫn chưa có phần mềm dạy tiếng Anh chuẩn theo mục tiêu của đề án nên đã tạo sức ép rất lớn cho đội ngũ giáo viên trong việc định hướng nội dung giảng dạy.

Theo mục tiêu của đề án, đến năm học 2018 - 2019 có 100% học sinh lớp 3 tham gia, nghĩa là các em được học tiếng Anh theo quy chuẩn mới nhất của Bộ GD&ĐT hiện nay. Tuy nhiên, thực tế việc dạy và học tiếng Anh ở những vùng sâu, vùng xa đang gặp khó khăn khiến nhiều người lo lắng về mục tiêu này. Ông Giàng A Sở, Hiệu trưởng Trường phổ thông Dân tộc bán trú tiểu học và trung học cơ sở Chế Tạo (huyện Mù Cang Chải, Yên Bái) cho biết, trường của ông đã dạy tiếng Anh cho cấp THCS từ năm 2012. Hiện cả 2 khối tiểu học và THCS chỉ có 1 giáo viên tiếng Anh. Trong khi đó, học sinh vùng sâu vùng xa còn chưa nói sõi tiếng Kinh nên rất khó tiếp cận tiếng Anh. “Đấy là chưa nói đến việc thiếu thiết bị dạy học ngoại ngữ trong nhà trường do thiếu kinh phí đầu tư. Thậm chí, sóng điện thoại ở đây chưa có, làm sao nói đến chuyện các gia đình có băng đĩa tiếng Anh cho học sinh luyện tập cho đạt chuẩn? Giáo viên dạy tiếng Anh ở trường là người địa phương nên cô giáo vừa phải dịch từ tiếng Anh sang tiếng địa phương và ngược lại thì học sinh mới hiểu”, ông Sở chia sẻ.

Có nên phổ cập bắt buộc?

Cùng chung khó khăn trên, ông Nông Đức Viễn, Hiệu trưởng Trường phổ thông Dân tộc bán trú THCS Nậm Khắt (Yên Bái) cho biết, trường dạy tiếng Anh cho học sinh THCS cách đây 4 năm. Hiện, nhà trường có 257 học sinh nhưng chỉ có 1 giáo viên tiếng Anh. Trung bình, mỗi tuần giáo viên này dạy 3 tiết/lớp. Nếu biên chế thêm 1 giáo viên nữa thì thừa mà chỉ 1 giáo viên như hiện nay lại quá tải.

Theo Ban đề án ngoại ngữ quốc gia 2020, khi bắt đầu triển khai đề án, kết quả khảo sát trình độ ngoại ngữ của giáo viên tiếng Anh các cấp trên 10 tỉnh, thành cho thấy, có đến 97% giáo viên bậc tiểu học, 93% giáo viên bậc THCS và 98% giáo viên bậc THPT chưa đạt chuẩn năng lực tiếng Anh. Chính vì thế, Ban đề án xác định công việc trọng tâm là tập trung cho công tác bồi dưỡng giáo viên. Tuy nhiên, tính đến ngày 30/9/2013, theo báo cáo của 42 tỉnh, thành, mặc dù có bồi dưỡng nhưng tỉ lệ giáo viên tiếng Anh phổ thông chưa đạt chuẩn ngôn ngữ theo quy định vẫn rất cao.