Đề án xây dựng và mở rộng hệ thống sàng lọc trước sinh và sơ sinh: Giảm thiểu dị tật, dị dạng bẩm sinh

Thứ trưởng Nguyễn Bá Thủy cho biết, cùng với việc triển khai nhiều dự án, đề án, mô hình nhằm nâng cao CLDS năm 2007, trên cơ sở đúc kết kinh nghiệm từ các mô hình thử nghiệm của Uỷ ban DSGĐTE trước đây (nay là Bộ Y tế) đã triển khai Đề án xây dựng và mở rộng hệ thống sàng lọc trước sinh và sơ sinh (SLTS và SS) tại 20 tỉnh, thành trên cả nước. Trong đó, BV Phụ sản TƯ và BV Từ Dũ, TP HCM được lựa chọn là trung tâm sàng lọc của phía Bắc và phía Nam, nhận nhiệm vụ chỉ đạo, hướng dẫn chuyên môn SLTS và SS cho các địa phương, với mục tiêu từng bước phát hiện, điều trị nhằm giảm thiểu tỉ lệ sinh ra bị dị tật, mắc các bệnh di truyền bẩm sinh.

 

Chăm só trẻ sơ sinh tại Bệnh viện Phụ sản Trung ương. Ảnh: Chí Cường.

 

Tuy nhiên, việc triển khai đề án thời gian qua đã bộc lộ một số khó khăn, ảnh hưởng đến quá trình triển khai và hiệu quả của đề án. Đại diện các BV tham gia dự án cho biết, việc biến đổi về cơ cấu tổ chức ngành dân số (cơ quan đầu mối dự án) khiến cho việc liên hệ với cán bộ điều phối, việc phân bổ kinh phí bị gián đoạn. Để đảm bảo hoạt động không bị gián đoạn, một số BV đã phải tạm ứng ngân sách. Bên cạnh đó, việc triển khai hoạt động của các trung tâm đối với địa phương còn gặp nhiều khó khăn, tại một số địa phương gần như chưa triển khai các hoạt động SLTS và SS.

 

Trong 9 tháng đầu năm 2008, tại phía Nam mới chỉ có 6/12 tỉnh, thành triển khai lấy mẫu máu SLSS là Tiền Giang, Đồng Nai, Long An, Vĩnh Long, Thừa Thiên Huế, Bà Rịa – Vũng Tàu. Trong đó, Tiền Giang và Đồng Nai thực hiện được nhiều nhất (trên 1.000 ca), các địa phương còn lại số lượng còn hạn chế, trong đó Thừa Thiên Huế mới triển khai được 23 ca. Các tỉnh khác như Bình Phước, Cà Mau, Lâm Đồng, Đồng Tháp và Tây Ninh chưa tổ chức lấy mẫu máu gót chân cho trẻ sơ sinh do các vướng mắc về cán bộ, kinh phí, truyền thông, quy trình kỹ thuật chuẩn thống nhất...

 

 

Việc chẩn đoán SLTS cũng vậy, có những người biết thai nhi chỉ bị sứt môi đã kiên quyết can thiệp phá bỏ, song cũng có những người biết thai nhi bị dị tật nặng, nhưng không can thiệp vì họ đã có vài cô con gái, thai nhi này lại là bé trai... Tuy nhiên, nhờ làm tốt công tác tư vấn, BV đã nhận được sự ủng hộ và tham gia của các sản phụ. Qua các chương trình tư vấn trên kênh truyền hình O2TV (thuộc hệ thống truyền hình cáp, Đài Truyền hình VN), nhiều người dân ở các tỉnh đã gọi điện đến để xin được SLTS và SS.

Tại Hội thảo, ông Dương Quốc Trọng, Phó Tổng Cục trưởng Tổng cục DS-KHHGĐ cho biết, mô hình bộ máy thực hiện SLTS và SS của BV Từ Dũ là khá tốt, cần được nhân rộng và phát huy. Theo đó, việc tuyên truyền để người dân tự giác tham gia chương trình này là rất quan trọng và cần thiết, bởi vấn đề này liên quan đến chất lượng nòi giống, chất lượng dân số. Bên cạnh đó, việc đào tạo, tập huấn cho các cán bộ y tế tham gia chương trình này cần được thực hiện liên tục. Việc chuyển giao kỹ thuật từ tuyến trung ương đến tuyến tỉnh, tuyến huyện cần được tiến hành kịp thời. Đồng thời, việc thực hiện SLTS và SS cần phải được huy động nhiều nguồn lực của xã hội, không chỉ là từ nguồn ngân sách nhà nước.

 

Cần triển khai có hiệu quả việc ứng dụng các kỹ thuật mới Từ năm 2009, cùng với việc triển khai đề án SLTS và SLSS tại 2 trung tâm khu vực là BV Phụ sản TW, BV Từ Dũ và 20 tỉnh, thành, Tổng cục DS-KHHGĐ, Bộ Y tế sẽ triển khai mở rộng địa bàn 7 tỉnh khu vực miền Trung. Trong đó ĐH Y dược Huế sẽ đóng vai trò trung tâm SLTS và SLSS khu vực miền Trung.   Để SLTS, SLSS và ứng dụng kỹ thuật cao trong chẩn đoán và điều trị can thiệp đạt hiệu quả hơn nữa, nhằm giảm thiểu tỉ lệ dị tật dị dạng bẩm sinh, không những đòi hỏi nỗ lực của đội ngũ cán bộ làm công tác DS-KHHGĐ và y tế các cấp trong việc tuyên truyền, vận động nhân dân hiểu rõ tầm quan trọng và lợi ích của việc SLTS và SLSS mà còn đòi hỏi sự nỗ lực không ngừng của các cán bộ ngành y tế tham gia đề án.   Mặt khác, cần triển khai có hiệu quả việc ứng dụng, kiểm tra các kỹ thuật mới để nâng cao độ chính xác trong chẩn đoán và điều trị can thiệp cũng như mở rộng số lượng các loại bệnh cần được chẩn đoán và điều trị, can thiệp sớm ngay trong giai đoạn bào thai hoặc sơ sinh trong chương trình quốc gia của chúng ta. Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Bá Thủy