Đông Minh – thảm họa ngao

 

Chiều cuối tuần mùa hạ (26/6), trời sầm sì như mùa đông nhưng oi nồng, ngột ngạt. Vừa chớm đến bãi biển Đồng Châu, xã Đông Minh (huyện Tiền Hải, Thái Bình) đã được đón những làn gió biển mặn nồng ào ạt. Quán nhỏ như nhà sàn được làm toàn bằng tre, lợp lá nằm chênh vênh bên bờ biển thênh thang gió. Ngả mình trên chiếc ghế cước, nhẩn nha ngắm biển thấy lòng thật bình an. Những chiếc chòi nuôi ngao bà con làm bằng tre dựng chênh vênh trên biển giống như đàn cua khổng lồ đang lồm cồm bò. Nước triều dâng tràn bờ, sóng mê mải hát. Nhưng biển hôm nay có gì đó thật lạ. Mùi tanh tanh, khăn khẳn như xâm chiếm bầu không khí trong lành. Tôi vịn cầu thang tre từ quán xuống vục tay vào nước biển. Vướng ở chân cầu thang là xác mấy con ngao trắng bợt. Cũng không nghĩ là có chuyện gì to tát.

 

Sau bữa chiều lưng lửng hơi men, chúng tôi mò mẫm ra biển, phía sau Trung tâm điều dưỡng thương bệnh binh thì ghé vào một quán nhỏ. Cả bãi biển vắng ngắt ngơ. Chỉ những bóng đèn, rặng phi lao và sóng biển rầm rì. Hai vợ chồng anh Được vẻ như đang chuẩn bị đi ngủ, mặt mũi ngai ngái, buồn buồn. Ngả người trên ghế cước, lại vẫn cái mùi tanh nồng hơn mọi khi, tôi hỏi anh Được lý do tại sao. Hoá ra là thôn Đồng Châu của anh, xã Đông Minh đang trong thảm hoạ “đại tang ngao”.

 

Ngao chết la liệt, người làm thuê cũng chủ động giảm giá ngày công từ 100.000 xuống còn 60.000 -70.000. (Ảnh: N.V.T)

 

Ngao chết la liệt suốt mấy ngày hôm nay, đúng mùa thu hoạch. Có nhà đã bán sớm được còn hoà vốn hoặc lãi chút ít, ví như gia đình anh Được; nhưng đa số các hộ dân nơi đây gần như mất trắng. Anh Được than thở: “Nhiều ông tính cả rồi, chỉ vài hôm nữa thôi xuất ngao là đi đặt ôtô rồi. Cỡ ngót nghét tỉ bạc cả đấy. Thế mà đành dở dang. Có “đại gia” ngao mất cả chục tỉ đồng chứ chả ít”. Chúng tôi chia sẻ với anh Được. Ly rượu mật mèo đen mang từ TP Thái Bình hồi chiều như đắng hơn, rất nhiều.

 

Mờ sáng hôm sau, chúng tôi mò ra biển. Nước triều đã rút ra tít phía xa rồi, có đoạn dễ đến cả cây số. Biển ở Đồng Châu vẫn thế, có khi lội bộ ra tít xa cả cây số vẫn chỉ lưng lửng bọng chân, bùn từ cửa sông Lân đổ ra cứ nhao nhão dưới chân. Biển Đồng Châu không đẹp, nhưng hoang sơ thì cũng không còn. Chỉ nhiều là san sát các hộ nuôi ngao. Có dạo, không ít người dân vốn sẵn tính “tiếc của giời” đã rào “đồng ngao” lấn cả bãi tắm khiến chính quyền huyện Tiền Hải phải xuống cưỡng chế, trả lại bãi tắm vốn chẳng mấy khi đông cho du khách.

 

Biển nhôm nhoam những bãi ngao. Nhưng không chỉ là mùi tanh nồng nữa, mà còn khá đậm đặc mùi khăn khẳn từ xác ngao chết chưa dọn kịp. Người dân còn vác cả máy bơm ra tít mãi xa, để hút cát, hút nước nuôi ngao, để dọn dẹp “bãi tha ma ngao”. Khắp cả dải biển, bãi ngao nào cũng tầng tầng lớp lớp xác ngao há mồm. Suốt gần một tuần nay, ngày nào những người dân Đông Minh cũng phải xúc ngao đổ đi, lòng tê tái. Hàng trăm hộ dân mất ngao vụ này, ít cũng trên 100 triệu đồng, “đại gia” thì cỡ vài tỉ bạc.

 

Ông Nguyễn Rong ở thôn Minh Châu lần đầu đấu thầu được 0,5ha mặt nước để nuôi ngao, những mong phất lên như bao người đã làm được. Ông rót hết vốn liếng tích cóp được, vay thêm ngân hàng 15 triệu đồng để đầu tư vào ngao. Sắp đến ngày “hái quả”, thời tiết quá nóng, nguồn nước bị ô nhiễm; chỉ trong vỏn vẹn 3 ngày, hàng trăm tấn ngao của gia đình ông đã đổ xuống biển. Mất trắng khoản tiền do chính mình làm ra, ngay trước mặt khiến ông như người mất hồn. Đã thế, ông còn “không dám cho vợ con ra biển; bởi nếu nhìn thấy ngao chết la liệt, chắc bà ấy tiếc tiền lăn ra ốm thì khổ”.

 

Cũng trên “bãi tha ma ngao” đầy tang tóc, chị Lê Thị Huệ (thôn Minh Châu), nhận thầu 0,7ha mặt nước nuôi ngao cũng chung cảnh ngao ngán. “Từ đầu vụ, ngoài tiền vay ngân hàng, em còn huy động cả hai bên gia đình nội, ngoại được hơn 300 triệu đồng để nuôi ngao. Dự định cuối tháng này khai thác tỉa khoảng 10 tấn để dồn tiền trả nợ ngân hàng. Nào ngờ... Nhìn ngao chết trắng bãi, bưng lưng cơm mà nuốt không nổi”, chị Huệ thở dài, mắt mọng đỏ.

 

Mất trắng cả đống tiền, nhưng các hộ dân vẫn phải thuê lao động thu dọn xác ngao. Tất nhiên, trong cái bầu không khí tang tóc ấy, giá công lao động cũng giảm đi trông thấy. “Nếu ngày thu hoạch ngao là 100.000đồng/công thì giờ chúng tôi chỉ đành lòng lấy 60.000 - 70.000 đồng. Chúng tôi không lỡ lấy công cao, như là cách để chia sẻ với những người dân mất cả trăm triệu, tỉ bạc”, anh Vũ Quang Đạt cho biết.

 

Anh Lê Văn Dong, thôn Minh Châu, Đông Minh cho rằng nước biển mặn khác thường đã khiến ngao chết hàng loạt. (Ảnh: N.V.T)

 

 

Thứ Bảy, 27/6 là ngày nghỉ nhưng lãnh đạo huyện Tiền Hải vẫn có mặt ở trụ sở. Chúng tôi gặp ông Trần Thế Nghiêm, Phó bí thư thường trực huyện uỷ.

 

“Khả năng nuôi trồng thuỷ sản nói chung, ngao nói riêng của người dân Tiền Hải đã tốt hơn nhiều rồi, nhưng nói thật, bà con mình còn tham quá, thả cứ từ 1.500 -  2.000 con/m2 trong khi bình thường chỉ là 1.000 con, thế nên chết rất nhiều. Hồi đầu, có anh em nói phát hiện loại tảo đỏ làm chết ngao hàng loạt; nhưng đến nay, dù chưa có kết luận chính thức, chúng tôi khẳng định 99% là không có. Nguyên nhân chính là do nuôi dày, tới 3 tầng nên số lượng chết lên tới 75%; thứ hai là do thời tiết nóng quá và cuối cùng là do bà con bơm cát để nuôi ngao, khi nước rút không có phù sa đã gây độ mặn lớn. Mà ngao thì mặn quá cũng chết mà nhạt quá cũng không sống nổi”, ông Nghiêm cho biết.

 

Tuy chưa có thống kê chính thức, nhưng theo ông Nghiêm, tổng thiệt hại đợt này ước chừng cỡ 100 tỉ đồng. Với những hộ dân vừa “đấu thầu” năm đầu thì thiệt hại nặng, khó khăn chồng chất, nợ ngân hàng phải trả đang là gánh nặng đè trĩu tâm trạng, nghĩ suy của họ. Họ mong muốn được ngân hàng giãn nợ. Họ cũng mạnh dạn đề nghị chính quyền địa phương hỗ trợ phần nào đó vốn, giống để sớm khắc phục hậu quả, đầu tư vào vụ ngao mới, với hy vọng đánh đổi “thua keo này bày keo khác” để làm lại.

 

Để xảy ra “đại tang ngao” ở Đông Minh; tất nhiên, huyện cũng có một phần trách nhiệm trong việc cứ để người dân “mò mẫm, tự phát” nuôi ngao. Ông Nghiêm thở dài, bảo: “Cả huyện có tới 900ha nuôi ngao, nhưng chỉ có 1 nhân viên Phòng Nông nghiệp theo dõi nuôi trồng thuỷ sản nói chung chứ không phải chuyên trách về ngao. Bao năm nay vẫn vậy. Đấy cũng là khó khăn trong hỗ trợ, giúp đỡ bà con sâu sát trong mọi lĩnh vực”.  Theo ông Nghiêm, nếu được mùa thì lãi lắm, vì nuôi ngao rất dễ, chỉ ăn phù du, không tốn kém gì. “Nếu tính giá 9.000đ/kg thì nếu được mùa sẽ lãi ròng cỡ 500 triệu đồng/ha, kể cả phải thuê 100 triệu đồng/ha mặt nước”, ông Nghiêm tính toán.

 

Thực ra thì huyện Tiền Hải cũng ươm giống ngao được rồi, chủ yếu là ngao trắng chứ không phải ngao đỏ như xưa. Thế nhưng, người dân vẫn chủ yếu mua ngao giống, bé bằng cúc áo từ Nam Định và phía Nam về nuôi. Theo con số thống kê thì trung bình hàng năm huyện Tiền Hải thu hoạch 16.000 tấn ngao, nhưng thực tế có khi sản lượng đạt tới 100tấn/ha, nghĩa là chừng 90.000 tấn ngao cho 3 vụ, giá hiện nay khoảng 12.000đ/kg. Nhưng cũng chính vì mức siêu lợi nhuận ấy mà đã phát sinh ra không ít bất cập. Nhiều người dân đã cố, đã tham lam thả với mật độ thật dày, thậm chí gấp đôi “tiêu chuẩn cho phép”.

 

Mặt khác, việc này cũng khiến không ít ông chủ buôn bán, đấu thầu xoành xoạch những bãi ngao tạm quyền sở hữu. Và họ cũng tận dụng triệt để cho những năm trúng thầu những mong thu lợi tối đa. Nhưng sự tính toán quá thực dụng ấy, vô tình đã hại chính họ. Bài học đau xót ấy, tất nhiên là người dân lãnh đủ. Nhưng chỉ trong vòng 5 năm mà để 2 lần xảy ra “đại tang ngao” ở 2 xã trọng điểm ngao (năm 2003 là xã Nam Thịnh), hẳn lãnh đạo huyện Tiền Hải cũng không thể đành lòng phó mặc cho người dân “đánh bạc” với biển mãi nữa.

 

5 năm trước, giữa tháng 5/2003, xã Nam Thịnh, Tiền Hải cũng vướng cảnh “đại tang ngao” khi mùa thu hoạch cận kề. Tất cả hơn 500ha đầm nuôi ngao của xã đồng loạt gần như chết hết. Có nơi có tới 500 - 600 xác ngao chết trong 1m².   Theo ước tính sơ bộ, số ngao thương phẩm chết gần 3.500 tấn, trị giá trên 20 tỉ đồng; số ngao giống chết hơn 2.000 tấn, trị giá gần 30 tỉ đồng. Tổng thiệt hại vụ ngao này ở Nam Thịnh lên tới trên 50 tỉ đồng. Trong số 400 chủ nuôi ngao chính của xã, có hàng chục hộ mất bạc tỉ, còn lại là vài trăm triệu, chí ít cũng mất 100 triệu đồng trở lên. Hầu hết các chủ hộ nuôi ngao ở Nam Thịnh mất trắng cả vốn lẫn lãi và rơi vào cảnh nợ nần. Cả xã chìm trong im lặng sau vụ “đại tang ngao”.