Dựng nhà cổ báo đáp tổ tiên

Căn nhà cổ 8 mái trị giá 40 tỷ đồng của ông Hậu ở Hưng Yên khi chưa hoàn thiện.

Tiền tỷ cho nhà giả cổ

Trên khuôn viên hàng mấy hecta đất ở Hưng Yên, một đại gia đã dựng lên ngôi nhà cổ tiêu tốn hàng chục tỷ đồng để báo hiếu tổ tiên. Chủ nhân của ngôi nhà cổ này là ông Bùi Văn Hữu. Nhà ông Hữu được làm theo lối nhà cổ của vùng Đồng bằng Bắc bộ, gọi là nhà kẻ truyền. Đây là ngôi nhà cổ 3 gian, 2 chái, 8 mái được làm bằng gỗ lim 100%.

Anh Nguyễn Quốc Việt, Giám đốc Công ty Nội thất Trường Giang (Định Công – Hà Nội), người dựng ngôi nhà cổ này cho biết: Để làm ngôi nhà này, ông Hữu đã phải bỏ ra hàng năm trời tìm hiểu về nhà cổ. Cùng với người thiết kế riêng của mình, ông đã chọn một ngôi nhà thuộc hàng quan tước thời xưa, thiết kế và làm mới. Căn nhà được làm hoàn toàn theo lối kiến trúc cổ ngày xưa. 

Theo anh Việt, ngôi nhà gỗ cổ của ông Hữu “ngốn”  khoảng 200 m3 gỗ lim, dành riêng làm nơi thờ cúng. Bên cạnh là khu biệt thự. Tổng chi phí cho toàn bộ khu nhà lên đến 40 tỷ đồng.

Không nhiều tiền như vị đại gia này nhưng anh Nguyễn Văn Thìn ở Chàng Sơn, (Thạch Thất, Hà Nội) cũng xây một căn nhà gỗ cổ 3 gian thông nhau để làm nơi thờ cúng. Căn nhà cổ của anh Thìn được làm bằng gỗ xoan, cũng được thiết kế theo lối nhà kẻ truyền của người dân Đồng bằng Bắc bộ. Nhà mái ngói, gỗ được chạm khắc tinh xảo, có mành che trước hiên y hệt ngôi nhà xưa. Gian giữa để thờ. Gian bên trái đặt một bộ bàn ghế làm nơi uống nước tiếp khách. Vuông góc với ngôi nhà cổ này là một căn nhà 2 tầng, dùng làm nơi  ở và sinh hoạt của gia đình anh.

Anh Thìn cho biết, bố anh đã mất hơn chục năm nay. Mẹ anh, bà Nguyễn Thị Màn đã 85 tuổi. Anh xây ngôi nhà này vừa làm nơi thờ phụng, cũng là một cách để báo hiếu mẹ. “Mẹ tôi già không thể leo cầu thang được nên tôi mới xây ngôi nhà này. Nhà cổ có ưu điểm là thoáng, mát. Ngồi trong nhà có thể nhìn ra sân vườn. Cảm giác được ở giữa thiên nhiên sẽ làm cho con người ta cảm thấy được thư giãn, yêu đời. Đặc biệt đối với người già thì được ở trong một không gian của ngôi nhà cổ là lý tưởng nhất. Vợ chồng con cái đi  làm, đi học cả ngày nên có một ngôi nhà yêu thích cho mẹ già là điều mà tôi mong ước hàng chục năm trời, tích cóp nhiều năm mới làm được cho  mẹ”, anh Thìn nói.

Theo anh Thìn, giống như các ngôi nhà cổ khác, gian thờ là nơi quan trọng nhất. Trước bàn thờ là chiếc sập gụ. Chiếc sập này không phải là nơi để nằm mà là nơi bày cỗ mặn. Bởi theo phong tục xưa của người Việt, trên bàn thờ là nơi để bát hương, bài vị, ảnh và hương hoa quả chứ tuyệt đối không bày cỗ mặn lên trên. Toàn bộ chi phí để xây ngôi nhà của anh tốn gần 2 tỷ đồng.

Nhà thủy đình của ông Lập ở Đông Anh (Hà Nội) làm bằng gỗ xoan chi phí 2 tỷ đồng. Ảnh: T.G

Không bao giờ lỗi mốt

Theo anh Việt, giá cả cho một căn nhà giả cổ tùy thuộc vào nhiều yếu tố. Đầu tiên là chất lượng gỗ, sau đó là những yêu cầu về lề lối, kỹ nghệ khắc chạm trên gỗ, sau nữa là số lượng gỗ tiêu tốn nhiều hay ít…Nếu căn nhà thuộc loại gỗ tứ thiết (đinh, lim, sến, táu) thì giá cả đắt, còn nếu làm bằng gỗ xoan hay các loại gỗ rừng trồng thì rẻ hơn. Nhưng rẻ nhất như xoan cũng phải trên dưới 1 tỷ đồng.

“Nhìn chung giá cả tùy thuộc vào “độ chơi” của từng chủ nhân. Trung bình giá một ngôi nhà gỗ 3 gian bình thường bằng gỗ xoan sẽ là 1 tỷ. Nhưng cũng ngôi nhà đó mà làm theo lối cổ sẽ lên đến 2 tỷ đồng. Tương tự nhà thường bằng gỗ mít là 2 tỷ thì theo lối cổ phải là 2,5 tỷ đồng. Đắt nhất là nhà bằng gỗ lim. Một căn nhà bằng gỗ lim được dựng theo lối cổ giá rẻ nhất là 3,5 tỷ đồng”, anh Việt nói.

Một căn nhà gỗ đang trong quá trình dựng ở Đông Anh.

Cách báo hiếu tổ tiên

Gần 20 năm gắn bó với nghề, anh Việt đã làm khá nhiều căn nhà giả cổ rải dọc từ Bắc vào Nam. Gọi là giả cổ nhưng thực chất “cổ” hoàn toàn từ lối kiến trúc cho đến những chi tiết nhỏ nhất như chạm, khắc, trổ hoa văn trên gỗ.

Trong giới chơi nhà cổ thường chia ra làm ba loại: Nhà kẻ truyền Bắc bộ, nhà rường Huế, nhà cổ Nam bộ. Mỗi loại nhà lại tượng trưng cho một kiến trúc và văn hóa riêng. Tuy nhiên hiện nay nhà cổ theo lối Bắc bộ được ưa chuộng nhất và phổ biến ở các tỉnh, thành là Hà Nội, Hưng Yên, Vĩnh Phúc …

Nhà cổ theo lối Bắc bộ còn được gọi là nhà kẻ truyền. Đây là dạng nhà 3 gian, hai chái (buồng). Gian giữa là nơi đặt bàn thờ. Hai chái thường được làm to hơn gấp rưỡi gian thờ để làm nơi ăn uống khi gia đình công to việc lớn, có giỗ chạp lễ, Tết.

Anh Việt cho biết, đa số những khách hàng mà anh đã từng làm nhà cổ cho họ đều thuộc hàng khá giả. Họ là những người đã từng có tuổi thơ nghèo khổ. Rồi vì khốn khó họ phải tìm cách đi xa để làm ăn. Khi rời bước quê hương, ngôi nhà của bố mẹ, nơi họ đã sinh ra và lớn lên chỉ là nhà tranh vách nứa. Họ đã từng phải trải qua nhiều thăng trầm vất vả, nhưng nhờ có chí lớn mà đã thành công nơi đất khách quê người. Đến khi thành công, có người còn bố còn mẹ, có người không, nhưng họ đều hướng về quê cha đất tổ bằng cách làm một căn nhà thật đẹp.

Chủ một căn nhà cổ ở Hà Nội, là đại gia trong kinh doanh tâm sự rằng: Việc làm nhà cổ ở quê chủ yếu là để đền đáp công ơn của bố mẹ, muốn làm rạng danh cho dòng họ tổ tiên của nhà mình. Khi còn nghèo phải sống trong một ngôi nhà nhỏ lúc nào cũng mơ được sống trong ngôi nhà khang trang đẹp đẽ hơn. Do vậy, việc làm một ngôi nhà cổ ngay trên chính mảnh đất hương hỏa của cha ông là việc cần làm khi đủ điều kiện. “Tôi tin đó chính là ngôi nhà mà cụ kỵ mình, ông bà mình và bố mẹ mình mơ ước mà không thể có được vì đói nghèo. Khi mình không phải lo cái ăn cái mặc nữa thì nghĩ đến cha ông cũng là việc cần làm. Làm được ngôi nhà cổ đó thì lương tâm của mình cũng thấy thoải mái, vì mình đã báo hiếu được cho bố mẹ, ông bà và tổ tiên”, vị này nói.