Trước đây họ sống gần như tách biệt với thế giới bên ngoài. Hiện nay, được sự giúp đỡ của Đảng, Nhà nước, cuộc sống của bà con người Lá vàng đã thay đổi nhiều, dẫu vẫn còn không ít vất vả, nhọc nhằn...
|
Cuộc sống đã dần dần đổi thay trên bản Hà Nê. |
Gập ghềnh đường vào bản...
Từ Ma Lục Hàng, theo quốc lộ 4D, chúng tôi lên đường vào xã Mường Tè, huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu. Chiếc xe U- oát cứ lắc lư, nhọc nhằn bò từng mét trên vách núi. Từ trên đỉnh nhìn xuống, con sông Nậm Nê đang ào ào cuộn đỏ nước gào thét. Chốc chốc, chiếc xe uốn mình ẩn trong khe núi lại lao ra từ những khúc cua hãi hùng. Trên đỉnh núi, thỉnh thoảng có tảng đá lớn đổ rầm xuống, đất đá rơi bụi mù.
Sau 3giờ đồng hồ, vượt qua 60 cây số đường rừng, qua các địa danh xã Mường Mô, La Hà, Mường Tè, Lê Lợi, Nậm Hàng, Can Hồ... chiếc U oát do đồng chí Tuấn, bộ đội biên phòng tỉnh Lai Châu lái cũng đã tới được bản Pa Ủ.
Từ đây, chúng tôi bắt đầu hành trình đi bộ vào bản Xà Hồ nơi tập trung của một bộ phận đồng bào Lá vàng. Trước khi lên đường vào bản, đồng chí Trần Văn Phúc, Chỉ huy bộ đội biên phòng Lai Châu bật mí cho các thành viên trong đoàn chỉ mang theo những vật dụng cần thiết như quần áo, tất chứ không nên mang theo tiền và điện thoại di động. Bởi lẽ có tiền cũng chẳng thể mua bán trong rừng sâu, sóng điện thoại di động gần như không liên lạc được.
Trên đường vào bản Xà Hồ, chúng tôi không chỉ gặp khó khăn từ những ngọn núi cao mà còn phải đối phó với... ruồi vàng. Mặc dù đã được anh bạn đồng nghiệp báo Lai Châu cảnh báo trước nhưng những chiếc khẩu trang và găng tay mang theo cũng chẳng có tác dụng gì. Những con ruồi vàng bé tý tẹo, không ngờ lại hung dữ tới vậy. Chúng có mặt ở mọi nơi, hễ trên cơ thể hở ra phần nào thì chúng lao vào đốt. Cứ nhằm tai, mặt và bắp chân, ngón tay của chúng tôi mà đốt. Chúng đốt mà ngọt như mía lùi, không gây đau đớn cho nạn nhân.
Đồng chí Lê Duy Luyến, Chính ủy bộ đội biên phòng Lai Châu bật mí: “Bị ruồi vàng đốt, cách tốt nhất tránh cho vết thương không mưng mủ là phải bóp và nặn cho bằng hết máu ra. Nếu để lâu sẽ dẫn tới mưng mủ và phải ít nhất mất cả tháng trời mới có thể khỏi”.
Con đường mỗi lúc một gập ghềnh, mỗi triền núi đều dựng ngược, như sống bánh mỳ. Cũng chính những sườn dốc bánh mỳ đã khiến anh bạn đồng nghiệp trong đoàn suýt rơi xuống vực. Chúng tôi không kịp nhận ra anh, chỉ nghe thấy tiếng huỵch một cái, cơ thể anh lăn hàng chục vòng khiến cả đoàn hãi hùng. Thật may, cú sảy chân của anh đã rơi đúng lùm cây, cơ thể anh vắt ngang giữa chừng núi phải vất vả lắm, anh em mới có thể kéo anh lên được.
Đồng chí Phúc đã ngồi lại giảng giải thêm về kỹ năng cho đoàn khi leo núi. Kỹ năng ở đây là bước sải chân phải ngắn và đều, thở cũng phải đều, tay phải chống thêm gậy. Người Lá vàng rất giỏi đi suối. Mặc dù phải cõng theo chăn màn, gạo, thịt vào bản nhưng cứ nhìn những người dân Lá vàng đi dưới suối trông họ không khác gì những vận động viên lướt sóng, khiến các thành viên trong đoàn phải ngả mũ thán phục.
|
Đêm hội giao lưu văn hóa. |
Cuộc sống trên bản mới...
Hình ảnh hay gặp nhất ở bản Lá vàng là đâu đâu cũng thấy những người phụ nữ địu con. Trước đây, mọi sinh hoạt của tộc người Lá vàng đều tự cung, tự cấp. Nay hàng hoá dưới xuôi đã được chuyển lên đến chợ phiên nên cuộc sống cũng đỡ vất vả. Song do ở đây địa hình phức tạp nên để liên lạc với thế giới bên ngoài thì không có cách nào khác là đi bộ. Đường từ hai bản Hà Xi, Hà Nê ra tới xã Pa U cũng phải mất gần 1 ngày đi bộ trong rừng.
Qua người phiên dịch, chúng tôi đã trò chuyện với bà con. Câu chuyện đầu tiên với ông Vàng Ly Xè, trưởng bản Hà Xi, Hà Nê. Ông Xè năm nay 60 tuổi và là người cao tuổi nhất ở bản Hà Xi, Hà Nê. Ông chậm rãi kể: “Tộc người Lá vàng có tên gọi đầu tiên là người Sùng Sẻo, sau đó gọi là người Lá vàng. Đến nay có tên gọi người La Hủ. Hai bản Hà Xi, Hà Nê có tổng cộng 18 nóc nhà và 108 nhân khẩu. Trước kia, người Lá vàng chỉ sinh sống và sản xuất ở từng vùng, kéo dài nhiều nhất 1 tháng. Dựng nhà và lợp bằng những tàu lá chuối, khi lá chuối vàng héo đi thì đồng nghĩa với việc chuyển đi nơi khác. Nhưng nay, nhờ sự giúp đỡ của Đảng, Chính phủ, bà con đã biết định cư để ổn định cuộc sống, biết làm lúa nước để thóc gạo đầy bồ...”.
Bà Ly Lò Si, người bản Hà Xi, Hà Nê tâm sự: “Mùa mưa ở đây kinh khủng lắm. Vào mùa mưa, chúng tôi không thể đi nương được, chỉ ở nhà. Hôm nay được dọn về nhà mới Chính phủ xây cho, gia đình tôi mừng lắm...”. Và việc đầu tiên của bà khi vào nhà mới là treo ảnh Bác Hồ ở nơi trang trọng nhất...
|
Bản Hà Xi, Hà Nê nhìn từ trên cao xuống. |
Đặc sắc phong tục cưới xin của người Lá vàng
Tục lệ cưới xin ở đây có nét đẹp riêng. Vào tháng 11, 12 hàng năm là dịp Tết của người La Hủ, cũng là mùa cưới của các đôi trai gái yêu nhau. Chàng trai tìm hiểu cô gái, đã tới độ "chín muồi", anh có thể tới nhà cô gái ngủ một vài tối. Lễ na- nhí, tức lễ dạm hỏi như vùng xuôi, thường tổ chức vào buổi tối. Ông "mối" cùng bố mẹ và anh em nhà trai sang nhà gái để "có lời". Lễ vật là rượu và một thứ "quà quý" của rừng . "Quà quý" này nhất thiết phải có thịt sóc rừng.
Qua trò chuyện, nhà gái thấy bằng lòng thì hai bên cùng uống rượu, nhắm thịt sóc. Sau lễ dạm là lễ hỏi, hai lễ này cách nhau khoảng 7- 8 ngày. Theo tục lệ, lễ hỏi gồm hai chai rượu và số con sóc phải là số chẵn chứ không được số lẻ. Nhà trai phải "tuân theo" số lượng con sóc của nhà gái, 6 hoặc 8 con, vì theo lệ từ xưa, số sóc không được ít hơn 4 nhưng cũng không được nhiều hơn 8. Người làm mối trong lễ hỏi còn là người "đầu bếp", tự tay làm thịt sóc, trình bày các món ăn này sao cho ngon để mời nhà gái.
Trong khi ăn uống vui vẻ, hai bên trao đổi về tiền cưới và thời gian ở rể. Ngày xưa, tiền cưới khá "nặng túi"; những 70 đến 80 đồng bạc trắng. Trường hợp nhà rể nghèo, không có bạc trắng, thì anh phải ở lại làm rể ngay tối hôm đó. Thời gian ở rể từ bây giờ rút xuống còn từ 2 đến 4 năm, thời trước từ 8 đến 12 năm. Nếu lễ ăn hỏi có số con sóc phải chẵn, thì lễ cưới quy định đoàn đi đón dâu phải là số lẻ, trong đó có hai ông "mối" và chàng rể. Khi nhà trai đón dâu đi, ông "mối" trao tiền cưới cho nhà gái.
Trên đường đi, dù có nhớ bố mẹ, cô dâu cũng không được ngoảnh lại nhìn ngôi nhà cô sinh ra và lớn lên, vì nếu vấp ngã, e sau này vợ chồng có chuyện cãi cọ không hay. Rước dâu về đến nhà, bà mẹ chồng đã đứng đợi ở cửa. Bà lấy một nắm gạo xoa lên lưng con dâu, ngụ ý "xóa hết cỏ để con dâu không mang cỏ về, trên nương sẽ không có nhiều cỏ mọc". Lại còn tục lệ bà mẹ chồng trồng hai cây riềng ở hai bên cửa vào nhà, rồi buộc sợi chỉ trắng qua hai cây riềng. Lúc vào nhà, cô dâu đi phía tay trái, chú rể đi phía tay phải, rồi chú rể dùng tay trái, cô dâu dùng tay phải "cắt" đứt sợi chỉ đó, bước vào nhà. Xong thủ tục này, hai họ cùng nâng chén chúc những câu tốt lành và ăn uống vui vẻ.
|
Trước kia, người Lá vàng chỉ sinh sống và sản xuất ở từng vùng, kéo dài nhiều nhất 1 tháng. Dựng nhà và lợp bằng những tàu lá chuối, khi lá chuối vàng héo đi thì đồng nghĩa với việc chuyển đi nơi khác. Nhưng nay nhờ sự giúp đỡ của Chính phủ, bà con đã biết định cư để ổn định cuộc sống, biết làm lúa nước để thóc gạo đầy bồ, lũ trẻ được học cái chữ để tiến kịp miền xuôi… |
Quang Tới
